Cày ruộng, dựng “tháp” cho cây lúa
Tác phẩm sắp đặt Tháp cây lúa là một tiếp nối câu chuyện về văn minh lúa nước và thân phận của khoảng 70% dân số Việt Nam đang gắn bó với cây lúa, nhưng đời sống còn nhiều gian truân.
(TT&VH) - Ngày 6/2/2010, họa sĩ Võ Xuân Huy từ Huế về quê ở Vĩnh Thủy, Vĩnh Linh, Quảng Trị để làm tác phẩm thực địa (land art) có tên Giấc mơ và định mệnh trong đó anh tự tay cuốc đất, cày bừa và gieo mạ… Sau tác phẩm tự phát này, Khu du lịch sinh thái Tích Tường (thị xã Quảng Trị) đã quyết định mời Võ Xuân Huy thực hiện tác phẩm, khai mạc vào lúc 15h30 ngày 28/2 (đúng ngày lễ Thượng nguyên). Tác phẩm sắp đặt Tháp cây lúa là một tiếp nối câu chuyện về văn minh lúa nước và thân phận của khoảng 70% dân số Việt Nam đang gắn bó với cây lúa, nhưng đời sống còn nhiều gian truân.
Tri ân lúa gạo
Võ Xuân Huy (giảng viên ĐH Nghệ thuật Huế, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam) nói rằng phần lớn các nghệ sĩ Việt sinh ra từ cây lúa, hạt gạo nhưng lại rất thờ ơ với giấc mơ và thân phận của hơn 70% dân số là nông dân. Bản thân anh cũng từng đi Tây về Đông trong suy nghĩ, tư tưởng và tác phẩm, để hôm nay trở về với cây lúa, hạt gạo ở quê nhà.
“Khi trở lại cốt cách của người nông dân, tôi liền nghĩ về những nạn đói kinh hoàng, những trận lụt tan tác, những vụ mất mùa, những nỗi oan khiên mà người nông dân đã trải qua, chịu đựng. Khi xắn quần lội trên ruộng quê nhà, nơi tiền nhân đã đổ mồ hôi, xương máu khai khẩn, tôi mới thấu hiểu tại sao phải tri ân lúa gạo, như cha ông ta đã từng nói, gạo là ngọc nhà trời”- Võ Xuân Huy tâm sự.
Theo mô tả trong đề cương: “Tác phẩm Tháp cây lúa sẽ sử dụng 3 tháp sắt cao 3,3 mét hình chóp nón, mỗi tháp có 9 tầng và 9 nồi đồng cổ từ nhỏ đến lớn; trong mỗi nồi đồng được gieo nhiều cây mạ non”.
Qua triển lãm đương đại đầu tiên tại Quảng Trị lần này, Võ Xuân Huy nói rằng mình dùng 3 ngọn tháp (biểu tượng cho thiên - địa - nhân) với ý nghĩa tôn vinh, ngưỡng vọng cây lúa. 9 cái nồi đồng cổ (biểu tượng cho sự viên mãn, tròn đầy) là cuộc cộng sinh của thiên - địa - nhân, chỉ dẫn người xem về cái nôi của văn minh lúa nước ở khu vực Đông Nam Á, là sự no ấm, nền tảng. Tuy nhiên, cây lúa mọc trong nồi đồng cổ lại là sự gặp gỡ quái lạ, có tính chất siêu thực. Cây lúa - nồi cơm là khởi đầu và kết thúc của một quá trình dâng hiến những bữa cơm cho người đời, bất kể họ là ai.
Cây lúa nhỏ, nhiều nơi gọi là mạ, mà chữ “mạ” còn có nghĩa là mẹ (u, bầm, má, me...), Võ Xuân Huy cho biết đây cũng là cách để trả ơn người mẹ, người đã gìn giữ tiếng nói, tiếng lòng cho quê hương.
Tác phẩm thực địa Giấc mơ và định mệnh của Võ Xuân Huy
tại Vĩnh Thủy, Vĩnh Linh, Quảng Trị
Tháp lúa - ước mơ và định mệnh
Ngoài sự tri ân và ngợi ca cây lúa, Võ Xuân Huy nói rằng tác phẩm Tháp cây lúa còn giúp anh chia sẻ cùng nỗi lo mất đất nông nghiệp do các dự án quy hoạch sân golf, khu đô thị, khu công nghiệp... Cây lúa tôn cây lúa lên cao, đó là ý nghĩa của tháp lúa, là ước mơ; nhưng lúa non lại đè lên lúa non, như 9 tầng trời, thì đó lại là định mệnh trêu ngươi, cần những giải pháp cụ thể, quyết liệt. Còn lý do tại sao Võ Xuân Huy lại chuyển ý tưởng thực địa thành sắp đặt, anh cho biết: “Nếu đặt tác phẩm trên mảnh ruộng quê nhà, thì sẽ khó tìm sự chia sẻ, nên tôi muốn đưa nó vào khu du lịch, nơi có nhiều khách vãng lai hơn, trong một hình thức gọn gàng, vừa mắt... để tạo sự tò mò. Và biết đâu từ sự tò mò đó có người sẽ chia sẻ được ý tưởng để cùng nghĩ về cây lúa, về ruộng đồng và đặc biệt, về những người nông dân đang có nguy cơ bị đẩy ra khỏi vùng đất canh tác của mình. “Số phận người nông dân đang cần chúng ta lên tiếng”, Võ Xuân Huy khẳng định.
Cũng cần nói thêm, nghệ thuật thực địa (land art, còn gọi earthworks hay earth art) ra đời ở nước Mỹ và phương Tây vào khoảng thập niên 1960 - 1970 của thế kỷ trước, với ý tưởng ban đầu là mô tả lại những sinh vật, những hiện tượng đang có nguy cơ bị biến mất trên mặt đất. Về sau, những tác phẩm thực địa là tiếng nói chống lại sự tàn phá thiên nhiên và môi trường. Nghệ thuật thực địa có quan hệ khăng khít với nghệ thuật sắp đặt (installation art), bởi cả hai cùng sắp đặt những tạo hình để kể câu chuyện. Cả hai hình thức này, đặc biệt là nghệ thuật thực địa, còn khá mới mẻ tại Việt Nam.
Tri ân lúa gạo
Võ Xuân Huy (giảng viên ĐH Nghệ thuật Huế, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam) nói rằng phần lớn các nghệ sĩ Việt sinh ra từ cây lúa, hạt gạo nhưng lại rất thờ ơ với giấc mơ và thân phận của hơn 70% dân số là nông dân. Bản thân anh cũng từng đi Tây về Đông trong suy nghĩ, tư tưởng và tác phẩm, để hôm nay trở về với cây lúa, hạt gạo ở quê nhà.
“Khi trở lại cốt cách của người nông dân, tôi liền nghĩ về những nạn đói kinh hoàng, những trận lụt tan tác, những vụ mất mùa, những nỗi oan khiên mà người nông dân đã trải qua, chịu đựng. Khi xắn quần lội trên ruộng quê nhà, nơi tiền nhân đã đổ mồ hôi, xương máu khai khẩn, tôi mới thấu hiểu tại sao phải tri ân lúa gạo, như cha ông ta đã từng nói, gạo là ngọc nhà trời”- Võ Xuân Huy tâm sự.
Theo mô tả trong đề cương: “Tác phẩm Tháp cây lúa sẽ sử dụng 3 tháp sắt cao 3,3 mét hình chóp nón, mỗi tháp có 9 tầng và 9 nồi đồng cổ từ nhỏ đến lớn; trong mỗi nồi đồng được gieo nhiều cây mạ non”.
Qua triển lãm đương đại đầu tiên tại Quảng Trị lần này, Võ Xuân Huy nói rằng mình dùng 3 ngọn tháp (biểu tượng cho thiên - địa - nhân) với ý nghĩa tôn vinh, ngưỡng vọng cây lúa. 9 cái nồi đồng cổ (biểu tượng cho sự viên mãn, tròn đầy) là cuộc cộng sinh của thiên - địa - nhân, chỉ dẫn người xem về cái nôi của văn minh lúa nước ở khu vực Đông Nam Á, là sự no ấm, nền tảng. Tuy nhiên, cây lúa mọc trong nồi đồng cổ lại là sự gặp gỡ quái lạ, có tính chất siêu thực. Cây lúa - nồi cơm là khởi đầu và kết thúc của một quá trình dâng hiến những bữa cơm cho người đời, bất kể họ là ai.
Cây lúa nhỏ, nhiều nơi gọi là mạ, mà chữ “mạ” còn có nghĩa là mẹ (u, bầm, má, me...), Võ Xuân Huy cho biết đây cũng là cách để trả ơn người mẹ, người đã gìn giữ tiếng nói, tiếng lòng cho quê hương.
Tác phẩm thực địa Giấc mơ và định mệnh của Võ Xuân Huy
tại Vĩnh Thủy, Vĩnh Linh, Quảng Trị
Ngoài sự tri ân và ngợi ca cây lúa, Võ Xuân Huy nói rằng tác phẩm Tháp cây lúa còn giúp anh chia sẻ cùng nỗi lo mất đất nông nghiệp do các dự án quy hoạch sân golf, khu đô thị, khu công nghiệp... Cây lúa tôn cây lúa lên cao, đó là ý nghĩa của tháp lúa, là ước mơ; nhưng lúa non lại đè lên lúa non, như 9 tầng trời, thì đó lại là định mệnh trêu ngươi, cần những giải pháp cụ thể, quyết liệt. Còn lý do tại sao Võ Xuân Huy lại chuyển ý tưởng thực địa thành sắp đặt, anh cho biết: “Nếu đặt tác phẩm trên mảnh ruộng quê nhà, thì sẽ khó tìm sự chia sẻ, nên tôi muốn đưa nó vào khu du lịch, nơi có nhiều khách vãng lai hơn, trong một hình thức gọn gàng, vừa mắt... để tạo sự tò mò. Và biết đâu từ sự tò mò đó có người sẽ chia sẻ được ý tưởng để cùng nghĩ về cây lúa, về ruộng đồng và đặc biệt, về những người nông dân đang có nguy cơ bị đẩy ra khỏi vùng đất canh tác của mình. “Số phận người nông dân đang cần chúng ta lên tiếng”, Võ Xuân Huy khẳng định.
Cũng cần nói thêm, nghệ thuật thực địa (land art, còn gọi earthworks hay earth art) ra đời ở nước Mỹ và phương Tây vào khoảng thập niên 1960 - 1970 của thế kỷ trước, với ý tưởng ban đầu là mô tả lại những sinh vật, những hiện tượng đang có nguy cơ bị biến mất trên mặt đất. Về sau, những tác phẩm thực địa là tiếng nói chống lại sự tàn phá thiên nhiên và môi trường. Nghệ thuật thực địa có quan hệ khăng khít với nghệ thuật sắp đặt (installation art), bởi cả hai cùng sắp đặt những tạo hình để kể câu chuyện. Cả hai hình thức này, đặc biệt là nghệ thuật thực địa, còn khá mới mẻ tại Việt Nam.
Văn Bảy
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN