Chuyện của Ngô Lê Bằng, chuyện của Calisto
Không phải là trợ lý ngôn ngữ đầu tiên được VFF bổ nhiệm để giúp việc cho HLV Calisto, nhưng cơ duyên đặc biệt đã khiến HLV Ngô Lê Bằng trở thành phiên dịch của HLV Calisto, và ông Bằng đã xuất sắc đảm nhiệm cương vị đó từ tháng 10/2008 cho tới nay.
(TTVH) - Không phải là trợ lý ngôn ngữ đầu tiên được VFF bổ nhiệm để giúp việc cho HLV Calisto, nhưng cơ duyên đặc biệt đã khiến HLV Ngô Lê Bằng trở thành phiên dịch của HLV Calisto, và ông Bằng đã xuất sắc đảm nhiệm cương vị đó từ tháng 10/2008 cho tới nay.
Nói tiếng Anh cừ như tiếng Nga
Khi mới nhận chức HLV trưởng ĐT Việt Nam, HLV Calisto để VFF toàn quyền lựa chọn trợ lý cho mình, và ban đầu, trợ lý ngôn ngữ cho HLV Calisto là ông Nguyễn Văn Hiệp, “người cũ” từ thời HLV Alfred Riedl. Tuy nhiên, sau khi cùng HLV Calisto trải qua 5 trận đấu (2 trận giao hữu với ĐT Indonesia và ĐT Olympic Trung Quốc, cùng 3 trận ở Cúp bóng đá quốc tế TP.HCM năm 2008), ông Hiệp đã xin rút lui vì bận việc ở CLB và trợ lý Ngô Lê Bằng được đưa trở lại ĐT Việt Nam.
Trong số gần chục trợ lý ngôn ngữ đã làm việc cho ĐT Việt Nam trong khoảng 20 năm qua, có lẽ trường hợp của ông Ngô Lê Bằng là đặc biệt nhất. Ông Bằng xuất thân là cầu thủ chuyên nghiệp (ông Bằng đá cho Quân khu Thủ đô), được đào tạo bài bản ở Liên Xô (cũ), và từng đảm nhiệm cương vị HLV trưởng (CLB Quân khu Thủ đô, rồi ĐT nữ Việt Nam), và tiếng Nga mới là sở trường của ông Bằng (ông từng có 10 năm làm phiên dịch cho Tổng lãnh sự quán Nga ở TP.HCM), nhưng cuối cùng nhờ có tiếng Anh, ông Bằng đã cùng ĐT Việt Nam làm nên lịch sử với chức vô địch AFF Suzuki Cup 2008.
Điều đáng nói ở trợ lý ngôn ngữ Ngô Lê Bằng là dù mới chỉ bắt đầu học tiếng Anh từ giai đoạn 2001-2002, nhưng sự kiên trì cùng nghị lực đáng nể đã giúp ông Bằng cải thiện rất nhanh trình độ Anh ngữ của mình chỉ trong một thời gian rất ngắn. Có người khi trực tiếp chứng kiến sự tiến bộ thần tốc của HLV Ngô Lê Bằng đã phải thốt lên: “Anh Bằng ơi, anh giỏi thật đấy”, còn HLV Ngô Lê Bằng thì chỉ cười hiền: “Giỏi gì đâu, cái gì cũng có giá của nó cả, đêm nào mình cũng thức để học nên mới làm được như vậy thôi”.
Cơ duyên với tiếng Anh của HLV Ngô Lê Bằng được bắt đầu từ mùa bóng 2001-2002, khi ông Bằng làm phiên dịch tiếng Nga cho GĐKT Maztaler người Ba Lan của đội Đà Nẵng. Lúc đó, trong đội Đà Nẵng còn có một cầu thủ Nigeria tên là Declan, và vì một đội bóng không thể nuôi tới 2 phiên dịch, nên ông Bằng phải kiêm nhiệm luôn cả chức danh phiên dịch tiếng Anh.
Ông Bằng nhớ lại: “Hồi ấy tôi cũng có một chút ít khái niệm về tiếng Anh nhờ thời gian đi học ở các Trung tâm ngoại ngữ trước đó, nhưng để đáp ứng yêu cầu công việc thì đêm nào tôi cũng phải chong đèn học”. Thêm một cơ duyên nữa là sau đó HLV Ngô Lê Bằng lại được VFF cử đi học các lớp đào tạo ngắn ngày về HLV thể lực, về bóng đá trẻ ở một số quốc gia Đông Nam Á, mà những lớp học này lại không có phiên dịch, nên ông Bằng bắt buộc phải tự học để chuẩn bị. Nhờ đó, vốn liếng tiếng Anh của ông Bằng đã được tích lũy đáng kể chỉ trong một thời gian không dài.
Trợ lý Ngô Lê Bằng không chỉ có ngoại ngữ, mà có sự am hiểu, phông văn hóa
và kiến thức bóng đá của một cựu cầu thủ và HLV
Bên cạnh đó, HLV Ngô Lê Bằng còn có cơ hội nâng cao trình độ tiếng Anh nhờ thời gian sinh hoạt ở đội bóng Saigon Raiders, nơi quy tụ nhiều người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại TP.HCM, có đam mê với trái bóng tròn. Cũng chính trong thời gian này, HLV Ngô Lê Bằng đã quen David Serene và tiến cử cầu thủ người Pháp này cho đội CATP.HCM để thi đấu ở V-League. Ngoài Serene, ông Bằng còn giới thiệu thêm một “ngoại binh” nữa là Alfred Rault, nhưng anh chàng này không nổi bằng Serene.
Điểm lại quá trình này để thấy hành trình học tiếng Anh của HLV Ngô Lê Bằng có rất nhiều cơ duyên, nhưng nếu không phải là một người có ý chí tiến thủ và nghị lực mạnh mẽ như ông Bằng, ít ai bắt đầu học tiếng Anh nghiêm chỉnh từ năm… 47 tuổi mà lại đạt được sự tiến bộ thần tốc chỉ trong một thời gian cực ngắn như vậy.
Tuy nhiên, ngoại ngữ không phải là điểm mạnh duy nhất của HLV Ngô Lê Bằng, vì “năng khiếu” viết lách của ông Bằng cũng rất đáng nể. Mỗi khi ĐT Việt Nam đi thi đấu hoặc tập huấn ở nước ngoài, nếu có thể, HLV Ngô Lê Bằng luôn tranh thủ thời gian rảnh rỗi hiếm hoi để viết e-mail thông báo tình hình tập luyện của ĐT Việt Nam cho các phóng viên ở nhà.
Và có lẽ là do sở hữu khả năng tư duy ngôn ngữ của một phiên dịch thứ thiệt, nên những e-mail ông Bằng viết rất sáng sủa và mạch lạc cả về văn phong và ngữ nghĩa, và thực sự chỉ cần chỉnh sửa một chút là lên báo luôn.
Chuyện về ngôn ngữ của ông Riedl và Calisto
Là người gắn bó với 2 ông thầy ngoại gần đây nhất của bóng đá Việt Nam nên HLV Ngô Lê Bằng không còn lạ gì với cách thức sử dụng tiếng Anh của mỗi người. Chẳng hạn như HLV Riedl khi muốn yêu cầu các cầu thủ thực hiện các pha bóng bật tường thì ông thầy này không nói là “wall pass” hay “one two” như trong các giáo trình về bóng đá, mà lại sử dụng cụm từ “double pass”, và nói như ông Bằng thì “dù từ này không có trong sách nhưng vẫn phải hiểu”. Hay trong một lần cùng ĐT Việt Nam sang Nhật Bản tập huấn, khi HLV Riedl trả lời bằng tiếng Anh, phóng viên Nhật Bản chủ nhà đã không thể hiểu hết những gì mà ông thầy này muốn truyền đạt và phải cậy nhờ tới sự giúp sức của ông Bằng.
Còn ở ĐT Việt Nam bây giờ, thuật ngữ “bóng hai” (second ball) đã trở nên rất quen thuộc với các tuyển thủ, và chỉ cần HLV Calisto hô lên “second ball” là các cầu thủ biết sẽ phải làm gì, nhưng để có được sự thông hiểu này cũng là cả một quá trình. Theo giải thích của ông Bằng, “bóng hai” là thuật ngữ ám chỉ tình huống trung vệ đối phương phá bóng ra sau một quả lật từ cánh và các cầu thủ có nhiệm vụ đón bóng bật ra để dứt điểm hay phối hợp với nhau.
Trong các sách giáo khoa về bóng đá nói chung và cả trên các tờ báo tiếng Anh về bóng đá, người ta hay sử dụng từ “rebound” để nói về tình huống này chứ hiếm người dùng “second ball” như HLV Calisto, nhưng là trợ lý ngôn ngữ thì HLV Ngô Lê Bằng phải có trách nhiệm chuyển tải đầy đủ tới các cầu thủ của mình. Một ví dụ khác là từ “open”, một thuật ngữ được HLV Calisto sử dụng với hàm ý rất rộng, “open” có thể là đá giãn biên, cũng có thể là cầu thủ A nhấc chân hoặc để bóng luồn qua 2 chân tới chỗ cầu thủ B đang đứng đằng sau, hoặc có thể là tạo khoảng trống cho đồng đội.
Ông Bằng tâm sự: “Không phải từ nào tôi cũng biết nhưng khi nghe HLV Calisto nói xong là phải dịch nghĩa cho các cầu thủ ngay, cái căng thẳng của nghề này là như thế. Tất nhiên cũng có lúc khó tránh khỏi sai sót, nhưng tôi luôn cố gắng nói cho sát nghĩa, và nếu có sai sót thì chỉ là do trình độ chứ không phải mình cố tình như vậy”. Tuy nhiên, có lẽ là ông Bằng quá khiêm tốn khi nói như vậy, bởi trong 2 năm làm việc với HLV Calisto, chưa bao giờ ông Bằng truyền tải sai lạc ý tưởng của HLV Calisto, dù là khi chỉ đạo cầu thủ hay lúc trả lời phỏng vấn báo chí.
Ông Ngô Lê Bằng đã chứng kiến và là người trong cuộc của những thời khắc lịch sử của ĐTVN, nhưng cái mà ông đặc biệt mãn nguyện là được chứng kiến sự phôi thai và hình thành của một lối chơi Việt Nam. Ông Bằng kể: “Từ khi còn là cầu thủ rồi sau này là HLV, tôi cũng như nhiều đồng nghiệp luôn đau đáu với việc làm thế nào để xây dựng được lối chơi phù hợp với thể trạng của người Việt Nam nhưng vẫn hiệu quả khi đối đầu với các đối thủ nước ngoài. Ở Việt Nam có không ít đội bóng sử dụng lối đá phối hợp nhỏ nhưng khi mang ra đấu trường quốc tế thì chưa chắc đã ăn thua. Thế nhưng, ĐT Việt Nam của HLV Calisto lại làm được điều đó, và trong gần 2 năm qua, chúng ta đã có được lối chơi nhỏ, ngắn, nhanh rất phù hợp với tố chất của cầu thủ Việt Nam song cũng khiến đối phương phải e ngại và nể phục”. Ông đánh giá cao vai trò của ông Calisto trong vấn đề này và cho rằng, có lẽ chỉ có ông Calisto, với tính cách mạnh mẽ, khả năng gây ảnh hưởng tới cầu thủ, và thậm chí là có phần cực đoan và áp đặt mới uốn nắn nổi các cầu thủ.
Chỉ cần qua những câu chuyện ngắn ngủi của HLV Ngô Lê Bằng cũng đủ giải thích được bí quyết làm nên thành công của bóng đá Việt Nam ở cấp độ ĐT trong 2 năm vừa qua, và nếu như HLV Calisto có mười phần công lao thì sự đóng góp của những người như HLV Ngô Lê Bằng cũng không nhỏ bé chút nào.
Nói tiếng Anh cừ như tiếng Nga
Khi mới nhận chức HLV trưởng ĐT Việt Nam, HLV Calisto để VFF toàn quyền lựa chọn trợ lý cho mình, và ban đầu, trợ lý ngôn ngữ cho HLV Calisto là ông Nguyễn Văn Hiệp, “người cũ” từ thời HLV Alfred Riedl. Tuy nhiên, sau khi cùng HLV Calisto trải qua 5 trận đấu (2 trận giao hữu với ĐT Indonesia và ĐT Olympic Trung Quốc, cùng 3 trận ở Cúp bóng đá quốc tế TP.HCM năm 2008), ông Hiệp đã xin rút lui vì bận việc ở CLB và trợ lý Ngô Lê Bằng được đưa trở lại ĐT Việt Nam.
Trong số gần chục trợ lý ngôn ngữ đã làm việc cho ĐT Việt Nam trong khoảng 20 năm qua, có lẽ trường hợp của ông Ngô Lê Bằng là đặc biệt nhất. Ông Bằng xuất thân là cầu thủ chuyên nghiệp (ông Bằng đá cho Quân khu Thủ đô), được đào tạo bài bản ở Liên Xô (cũ), và từng đảm nhiệm cương vị HLV trưởng (CLB Quân khu Thủ đô, rồi ĐT nữ Việt Nam), và tiếng Nga mới là sở trường của ông Bằng (ông từng có 10 năm làm phiên dịch cho Tổng lãnh sự quán Nga ở TP.HCM), nhưng cuối cùng nhờ có tiếng Anh, ông Bằng đã cùng ĐT Việt Nam làm nên lịch sử với chức vô địch AFF Suzuki Cup 2008.
Điều đáng nói ở trợ lý ngôn ngữ Ngô Lê Bằng là dù mới chỉ bắt đầu học tiếng Anh từ giai đoạn 2001-2002, nhưng sự kiên trì cùng nghị lực đáng nể đã giúp ông Bằng cải thiện rất nhanh trình độ Anh ngữ của mình chỉ trong một thời gian rất ngắn. Có người khi trực tiếp chứng kiến sự tiến bộ thần tốc của HLV Ngô Lê Bằng đã phải thốt lên: “Anh Bằng ơi, anh giỏi thật đấy”, còn HLV Ngô Lê Bằng thì chỉ cười hiền: “Giỏi gì đâu, cái gì cũng có giá của nó cả, đêm nào mình cũng thức để học nên mới làm được như vậy thôi”.
Cơ duyên với tiếng Anh của HLV Ngô Lê Bằng được bắt đầu từ mùa bóng 2001-2002, khi ông Bằng làm phiên dịch tiếng Nga cho GĐKT Maztaler người Ba Lan của đội Đà Nẵng. Lúc đó, trong đội Đà Nẵng còn có một cầu thủ Nigeria tên là Declan, và vì một đội bóng không thể nuôi tới 2 phiên dịch, nên ông Bằng phải kiêm nhiệm luôn cả chức danh phiên dịch tiếng Anh.
Ông Bằng nhớ lại: “Hồi ấy tôi cũng có một chút ít khái niệm về tiếng Anh nhờ thời gian đi học ở các Trung tâm ngoại ngữ trước đó, nhưng để đáp ứng yêu cầu công việc thì đêm nào tôi cũng phải chong đèn học”. Thêm một cơ duyên nữa là sau đó HLV Ngô Lê Bằng lại được VFF cử đi học các lớp đào tạo ngắn ngày về HLV thể lực, về bóng đá trẻ ở một số quốc gia Đông Nam Á, mà những lớp học này lại không có phiên dịch, nên ông Bằng bắt buộc phải tự học để chuẩn bị. Nhờ đó, vốn liếng tiếng Anh của ông Bằng đã được tích lũy đáng kể chỉ trong một thời gian không dài.
Trợ lý Ngô Lê Bằng không chỉ có ngoại ngữ, mà có sự am hiểu, phông văn hóa
và kiến thức bóng đá của một cựu cầu thủ và HLV
Điểm lại quá trình này để thấy hành trình học tiếng Anh của HLV Ngô Lê Bằng có rất nhiều cơ duyên, nhưng nếu không phải là một người có ý chí tiến thủ và nghị lực mạnh mẽ như ông Bằng, ít ai bắt đầu học tiếng Anh nghiêm chỉnh từ năm… 47 tuổi mà lại đạt được sự tiến bộ thần tốc chỉ trong một thời gian cực ngắn như vậy.
Tuy nhiên, ngoại ngữ không phải là điểm mạnh duy nhất của HLV Ngô Lê Bằng, vì “năng khiếu” viết lách của ông Bằng cũng rất đáng nể. Mỗi khi ĐT Việt Nam đi thi đấu hoặc tập huấn ở nước ngoài, nếu có thể, HLV Ngô Lê Bằng luôn tranh thủ thời gian rảnh rỗi hiếm hoi để viết e-mail thông báo tình hình tập luyện của ĐT Việt Nam cho các phóng viên ở nhà.
Và có lẽ là do sở hữu khả năng tư duy ngôn ngữ của một phiên dịch thứ thiệt, nên những e-mail ông Bằng viết rất sáng sủa và mạch lạc cả về văn phong và ngữ nghĩa, và thực sự chỉ cần chỉnh sửa một chút là lên báo luôn.
Chuyện về ngôn ngữ của ông Riedl và Calisto
Là người gắn bó với 2 ông thầy ngoại gần đây nhất của bóng đá Việt Nam nên HLV Ngô Lê Bằng không còn lạ gì với cách thức sử dụng tiếng Anh của mỗi người. Chẳng hạn như HLV Riedl khi muốn yêu cầu các cầu thủ thực hiện các pha bóng bật tường thì ông thầy này không nói là “wall pass” hay “one two” như trong các giáo trình về bóng đá, mà lại sử dụng cụm từ “double pass”, và nói như ông Bằng thì “dù từ này không có trong sách nhưng vẫn phải hiểu”. Hay trong một lần cùng ĐT Việt Nam sang Nhật Bản tập huấn, khi HLV Riedl trả lời bằng tiếng Anh, phóng viên Nhật Bản chủ nhà đã không thể hiểu hết những gì mà ông thầy này muốn truyền đạt và phải cậy nhờ tới sự giúp sức của ông Bằng.
Còn ở ĐT Việt Nam bây giờ, thuật ngữ “bóng hai” (second ball) đã trở nên rất quen thuộc với các tuyển thủ, và chỉ cần HLV Calisto hô lên “second ball” là các cầu thủ biết sẽ phải làm gì, nhưng để có được sự thông hiểu này cũng là cả một quá trình. Theo giải thích của ông Bằng, “bóng hai” là thuật ngữ ám chỉ tình huống trung vệ đối phương phá bóng ra sau một quả lật từ cánh và các cầu thủ có nhiệm vụ đón bóng bật ra để dứt điểm hay phối hợp với nhau.
Trong các sách giáo khoa về bóng đá nói chung và cả trên các tờ báo tiếng Anh về bóng đá, người ta hay sử dụng từ “rebound” để nói về tình huống này chứ hiếm người dùng “second ball” như HLV Calisto, nhưng là trợ lý ngôn ngữ thì HLV Ngô Lê Bằng phải có trách nhiệm chuyển tải đầy đủ tới các cầu thủ của mình. Một ví dụ khác là từ “open”, một thuật ngữ được HLV Calisto sử dụng với hàm ý rất rộng, “open” có thể là đá giãn biên, cũng có thể là cầu thủ A nhấc chân hoặc để bóng luồn qua 2 chân tới chỗ cầu thủ B đang đứng đằng sau, hoặc có thể là tạo khoảng trống cho đồng đội.
Ông Bằng tâm sự: “Không phải từ nào tôi cũng biết nhưng khi nghe HLV Calisto nói xong là phải dịch nghĩa cho các cầu thủ ngay, cái căng thẳng của nghề này là như thế. Tất nhiên cũng có lúc khó tránh khỏi sai sót, nhưng tôi luôn cố gắng nói cho sát nghĩa, và nếu có sai sót thì chỉ là do trình độ chứ không phải mình cố tình như vậy”. Tuy nhiên, có lẽ là ông Bằng quá khiêm tốn khi nói như vậy, bởi trong 2 năm làm việc với HLV Calisto, chưa bao giờ ông Bằng truyền tải sai lạc ý tưởng của HLV Calisto, dù là khi chỉ đạo cầu thủ hay lúc trả lời phỏng vấn báo chí.
Ông Ngô Lê Bằng đã chứng kiến và là người trong cuộc của những thời khắc lịch sử của ĐTVN, nhưng cái mà ông đặc biệt mãn nguyện là được chứng kiến sự phôi thai và hình thành của một lối chơi Việt Nam. Ông Bằng kể: “Từ khi còn là cầu thủ rồi sau này là HLV, tôi cũng như nhiều đồng nghiệp luôn đau đáu với việc làm thế nào để xây dựng được lối chơi phù hợp với thể trạng của người Việt Nam nhưng vẫn hiệu quả khi đối đầu với các đối thủ nước ngoài. Ở Việt Nam có không ít đội bóng sử dụng lối đá phối hợp nhỏ nhưng khi mang ra đấu trường quốc tế thì chưa chắc đã ăn thua. Thế nhưng, ĐT Việt Nam của HLV Calisto lại làm được điều đó, và trong gần 2 năm qua, chúng ta đã có được lối chơi nhỏ, ngắn, nhanh rất phù hợp với tố chất của cầu thủ Việt Nam song cũng khiến đối phương phải e ngại và nể phục”. Ông đánh giá cao vai trò của ông Calisto trong vấn đề này và cho rằng, có lẽ chỉ có ông Calisto, với tính cách mạnh mẽ, khả năng gây ảnh hưởng tới cầu thủ, và thậm chí là có phần cực đoan và áp đặt mới uốn nắn nổi các cầu thủ.
Chỉ cần qua những câu chuyện ngắn ngủi của HLV Ngô Lê Bằng cũng đủ giải thích được bí quyết làm nên thành công của bóng đá Việt Nam ở cấp độ ĐT trong 2 năm vừa qua, và nếu như HLV Calisto có mười phần công lao thì sự đóng góp của những người như HLV Ngô Lê Bằng cũng không nhỏ bé chút nào.
Hoàng Anh
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN