Những cụm từ trốn việc
Cha ông vẫn nói, có những người rất giỏi lấy “mồm miệng đỡ tay chân”. Ví như trong giới lao động chân tay như khuân vác, khiêng gỗ, kéo thuyền chẳng hạn.
(TT&VH) - Cha ông vẫn nói, có những người rất giỏi lấy “mồm miệng đỡ tay chân”. Ví như trong giới lao động chân tay như khuân vác, khiêng gỗ, kéo thuyền chẳng hạn. Nhìn cho kỹ, trong dám “dô ta dô huậy” ầm ĩ ấy có những cái vai, những bàn tay hờ.
Trong tầng lớp khác, chúng ta cũng đã quá quen với những tiếng “dô ta dô huậy” trốn việc, thậm chí đồng lõa ấy. Có điều họ “cao cấp” hơn, tinh vi hơn do chữ nghĩa nhiều, mồm miệng họ lại có gang có thép hơn đám khuân vác. Họ cũng tự nhận mình đang nói thẳng, nói thật nhưng thay vì nhìn thẳng vào sự thật như yêu cầu minh bạch của thời đại, họ nhìn xiên, nói ngang, lấp lửng, trùm lấp lên sự thật những cụm từ nghe rất êm tai, có vẻ rất có lý. Nào là: Nói chung, về cơ bản, bên cạnh đó, song song với, tuy nhiên, quả thật là, phức tạp, nhạy cảm, ngạc nhiên, sửng sốt v.v.… Những cụm từ này đâu có tội lỗi gì, tiếng nước nào cũng có. Chỉ có điều nó được dùng không với mục đích tu từ hay làm trong sáng tiếng Việt mà để che đậy cái tội trốn việc, chạy trách nhiệm, dùng lời lẽ thay tay chân, thói quan liêu, lười biếng hay thậm chí bao che cho một âm mưu tung hỏa mù. Nhiều khi đơn giản chỉ để “câu giờ” cho hết nhiệm kỳ như mấy anh cầu thủ bóng đá láu cá.
Chúng ta vẫn quen thấy khi một tờ báo phát hiện ra một tình trạng động trời nào đó ở nông thôn hay thành thị, hoặc khi một vị ĐBQH thẳng thắn chất vấn ở hội trường về tệ nạn tham nhũng, ức hiếp dân, lộng quyền, cưỡng chế trái phép, đày đọa trẻ con hay chạy chức chạy quyền, đường tắc, cầu gẫy, thổ phỉ khua khoắng khoáng sản quốc gia… lập tức chúng ta được nghe ngay những cảm thán từ đầy xúc động nhưng lại quá quen tai như đã được lập trình sẵn: “Vậy à? Chúng tôi cũng rất ngạc nhiên và phẫn nộ!”. Tại sao họ, những người lãnh đạo dân bao năm lại không biết gì khi một phóng viên chỉ đi điều tra vài ngày là có thể lôi ra biết bao sự thật?
Hay, khi ĐBQH chất vấn nạn chạy chức chạy quyền, cái tệ nạn sờ sờ xẩy ra nhiều năm nay mỗi ngày một nhiều, không ai là không biết thì một ông có trọng trách lại phán: “Người ta chạy chức, chạy quyền người ta đâu có trao đổi. Bản thân cơ quan nhà nước cũng không biết” Và ông phản công, phỏng vấn ngược: “Hãy chỉ cho tôi biết đó là ai?(tôi trị liền)” (VietnamNET Thứ Năm 19/11/09). Giời ơi, người trông coi tổ chức chính quyền và cán bộ cả nước bao nhiêu năm không biết thì sao vị đại biểu không chuyên kia lại có thể biết để chỉ cho ông? Giả thiết nếu ông công an cũng nói: “Bọn tội phạm hành động nào có “trao đổi” với tôi đâu? Làm sao tôi biết được?” thì sao nhỉ? Khi được hỏi vấn đề này vấn đề kia, ta thường được nghe những từ như” phức tạp lắm”, “nhạy cảm lắm” thay cho câu trả lời. Và mọi người cũng bỗng nhiên sáng ra vì nó phức tạp, nó nhạy cảm, thôi lờ đi cho êm!
Người của công quyền mà dùng chữ nghĩa thay cho trách nhiệm thì dân chỉ còn biết kêu giời nữa mà thôi!
Trong tầng lớp khác, chúng ta cũng đã quá quen với những tiếng “dô ta dô huậy” trốn việc, thậm chí đồng lõa ấy. Có điều họ “cao cấp” hơn, tinh vi hơn do chữ nghĩa nhiều, mồm miệng họ lại có gang có thép hơn đám khuân vác. Họ cũng tự nhận mình đang nói thẳng, nói thật nhưng thay vì nhìn thẳng vào sự thật như yêu cầu minh bạch của thời đại, họ nhìn xiên, nói ngang, lấp lửng, trùm lấp lên sự thật những cụm từ nghe rất êm tai, có vẻ rất có lý. Nào là: Nói chung, về cơ bản, bên cạnh đó, song song với, tuy nhiên, quả thật là, phức tạp, nhạy cảm, ngạc nhiên, sửng sốt v.v.… Những cụm từ này đâu có tội lỗi gì, tiếng nước nào cũng có. Chỉ có điều nó được dùng không với mục đích tu từ hay làm trong sáng tiếng Việt mà để che đậy cái tội trốn việc, chạy trách nhiệm, dùng lời lẽ thay tay chân, thói quan liêu, lười biếng hay thậm chí bao che cho một âm mưu tung hỏa mù. Nhiều khi đơn giản chỉ để “câu giờ” cho hết nhiệm kỳ như mấy anh cầu thủ bóng đá láu cá.
Chúng ta vẫn quen thấy khi một tờ báo phát hiện ra một tình trạng động trời nào đó ở nông thôn hay thành thị, hoặc khi một vị ĐBQH thẳng thắn chất vấn ở hội trường về tệ nạn tham nhũng, ức hiếp dân, lộng quyền, cưỡng chế trái phép, đày đọa trẻ con hay chạy chức chạy quyền, đường tắc, cầu gẫy, thổ phỉ khua khoắng khoáng sản quốc gia… lập tức chúng ta được nghe ngay những cảm thán từ đầy xúc động nhưng lại quá quen tai như đã được lập trình sẵn: “Vậy à? Chúng tôi cũng rất ngạc nhiên và phẫn nộ!”. Tại sao họ, những người lãnh đạo dân bao năm lại không biết gì khi một phóng viên chỉ đi điều tra vài ngày là có thể lôi ra biết bao sự thật?
Hay, khi ĐBQH chất vấn nạn chạy chức chạy quyền, cái tệ nạn sờ sờ xẩy ra nhiều năm nay mỗi ngày một nhiều, không ai là không biết thì một ông có trọng trách lại phán: “Người ta chạy chức, chạy quyền người ta đâu có trao đổi. Bản thân cơ quan nhà nước cũng không biết” Và ông phản công, phỏng vấn ngược: “Hãy chỉ cho tôi biết đó là ai?(tôi trị liền)” (VietnamNET Thứ Năm 19/11/09). Giời ơi, người trông coi tổ chức chính quyền và cán bộ cả nước bao nhiêu năm không biết thì sao vị đại biểu không chuyên kia lại có thể biết để chỉ cho ông? Giả thiết nếu ông công an cũng nói: “Bọn tội phạm hành động nào có “trao đổi” với tôi đâu? Làm sao tôi biết được?” thì sao nhỉ? Khi được hỏi vấn đề này vấn đề kia, ta thường được nghe những từ như” phức tạp lắm”, “nhạy cảm lắm” thay cho câu trả lời. Và mọi người cũng bỗng nhiên sáng ra vì nó phức tạp, nó nhạy cảm, thôi lờ đi cho êm!
Người của công quyền mà dùng chữ nghĩa thay cho trách nhiệm thì dân chỉ còn biết kêu giời nữa mà thôi!
Nguyễn Quang Thân
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN