Phim Việt "tỉ thí" ở các LHP quốc tế - Đi rất nhiều nhưng... được bao nhiêu?

Chưa lúc nào phim “made in Vietnam” được mùa “xuất ngoại” như dịp gần đây, kể từ khi Trăng nơi đáy giếng (TNĐG) dự LHP quốc tế Dubai năm 2008 và đem về giải Nữ diễn viên chính xuất sắc cho diễn viên Hồng Ánh.

(TT&VH) - Chưa lúc nào phim “made in Vietnam” được mùa “xuất ngoại” như dịp gần đây, kể từ khi Trăng nơi đáy giếng (TNĐG) dự LHP quốc tế Dubai năm 2008 và đem về giải Nữ diễn viên chính xuất sắc cho diễn viên Hồng Ánh. Quả là sau nhiều năm vắng bóng, hai bộ phim Việt Nam Chơi vơi và TNĐG hiện diện ở hàng chục LHP quốc tế với không ít giải thưởng khiến những người lạc quan không khỏi khấp khởi mừng thầm. Bên cạnh đó, Đừng đốt cũng đoạt giải thưởng duy nhất (giải do khán giả bình chọn) ở LHP quốc tế Fukuoka (Nhật Bản).

Nhưng giữa một “rừng” các LHP và chùm giải thưởng mà phim Việt gặt hái được, nhiều khi cả những người làm điện ảnh cũng như... đi lạc bởi những thông tin khác nhau bủa vây.

Chơi vơi 1 giải, Trăng nơi đáy giếng 5 giải

Trăng nơi đáy giếng đoạt tới 5 giải tại LHP châu Á lần thứ 15 (Lyon, Pháp),
LHP quốc tế Dubai và LHP Madrid

TS Ngô Phương Lan - Trưởng phòng Nghệ thuật, Cục Điện ảnh, cho rằng: “Trong nhiều trường hợp, quả thực là giải nhỏ, giải to đã lẫn vào nhau”.

Bà cho rằng, FIAPF - Liên đoàn Các hiệp hội sản xuất phim quốc tế - có chức năng quan trọng nhất là “xếp hạng” và giám sát các LHP quốc tế. Theo đó, có một số LHP quốc tế được xếp hạng Nhất, mà đầu bảng có lẽ phải là 3 tên tuổi danh giá nhất ở châu Âu: LHP Cannes (Pháp) với giải cao quý nhất là Cành cọ vàng; LHP Venice (Italia) với Sư tử vàng và LHP Berlin (CHLB Đức) với Gấu vàng, trong đó lâu đời nhất là LHP Venice (từ năm 1932), tiếp đó là Cannes (từ 1939) rồi đến Berlin (từ 1951)...

Phim Việt Nam mới chỉ được tham gia vào những LHP quốc tế hạng 2. Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên khẳng định đó là sự thực. Chơi vơi là phim VN lần đầu tiên lọt vào LHP hàng đầu như LHP Venice. “Năm 2000, khi bộ phim ngắn của tôi được tuyển chọn vào Cannes (Cinefondation), nhà sản xuất người Pháp của phim nói là được tuyển chọn vào những LHP lớn còn khó khăn hơn việc đoạt giải nhiều. Lúc đó tôi đã không hiểu. Những LHP phim hàng đầu như Cannes hay Venice, uy tín của họ chính là sự tuyển chọn khắt khe. Năm 2009, LHP Venice tuyển chọn từ 3.895 bộ phim được gửi đến từ 74 nước, và cuối cùng họ chỉ chọn ra 75 phim chính thức tham dự. Có nghĩa là tỷ lệ là 1/52”, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cho biết.

Sau khi dự các LHP quốc tế: Venice, Toronto, Bangkok, Pusan, London... Chơi vơi đoạt giải thưởng duy nhất tại LHP Venice. Tuy không đoạt giải thưởng trong hệ thống chính thức của LHP này, nhưng nó giành một trong hai giải thưởng của Hiệp hội Phê bình điện ảnh quốc tế (Fipresci). Về ý kiến cho đây là giải thưởng quan trọng nhất trong hệ thống giải bên lề (Collateral Awards) tại LHP lâu đời nhất thế giới này, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cũng... không rõ điều này. “Nhưng chắc chắn là nó sẽ quan trọng với giới nhà nghề hơn giải của... hiệp hội vệ sinh môi trường (nếu có)”- anh hài hước.

Trả lời phỏng vấn báo chí, người trong đoàn tham dự LHP trở về nói giải thưởng này “tuy ở mức độ hẹp nhưng lại rất chuyên sâu”, diễn viên khác khẳng định giải “tầm cỡ và hết sức quan trọng”... Theo đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, giải không chính thức có quan trọng hay không phụ thuộc vào uy tín và tính chất của cá nhân hay tổ chức trao giải. Anh cho biết thêm, Fipresci được sáng lập tại Paris vào năm 1930 và hiện có đại diện khoảng 50 quốc gia tham gia. Hiệp hội có mặt trong nhiều LHP quốc tế. Tại mỗi LHP, Fipresci đều gửi ban giám khảo đến tham dự và trao giải thưởng.

TNĐG thì đã khép lại hành trình đến với các LHP quốc tế với chùm ba giải thưởng: giải Nhì Phim hay nhất do khán giả bình chọn, giải Nhất ở hạng mục Phim châu Á mới do khán giả bình chọn và giải Nhì của Ban giám khảo tại LHP châu Á lần thứ 15 (Lyon, Pháp). Cùng với giải Nữ diễn viên chính xuất sắc của Hồng Ánh ở LHP Dubai và giải cho đạo diễn ở LHP Madrid (Tây Ban Nha). Hỏi đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn thích nhất giải thưởng nào, anh cười thật lớn: “Chắc là giải cho đạo diễn ở LHP Madrid. Nhưng giải của Hồng Ánh cũng vui. Có nếp có tẻ thế là vui rồi”.

Đừng đốt đoạt giải thưởng duy nhất (giải do khán giả bình chọn)
ở LHP quốc tế Fukuoka (Nhật Bản)

Dự càng nhiều càng tốt!

“Chúng ta mới chỉ mon men ở những LHP hạng hai - đạo diễn Bùi Thạc Chuyên nhận định - việc tham gia các LHP có thể đánh giá mặt bằng hiện nay của phim VN, tuy nhiên đó chỉ là đánh giá về khía cạnh hội nhập thôi. Phim Ấn Độ không tham dự nhiều LHP hạng nhất nhưng về mặt quy mô và khán giả, điện ảnh Ấn Độ đứng hàng đầu thế giới”.

Có nhiều cách để một bộ phim tham gia LHP quốc tế. Thông thường, hãng phim gửi đĩa DVD cho BTC tuyển chọn nhưng có LHP cử ban tuyển chọn tới các LHP quốc tế để xem phim và gửi luôn giấy mời cho đạo diễn nếu thấy phim đó “OK”. Hầu hết các LHP mà TNĐG tham dự đều do hãng phim và đạo diễn làm các thủ tục gửi dự thi.

Nhưng với những LHP hàng đầu có riêng một đội ngũ tuyển trạch viên (programer) để tìm kiếm phim mới. Họ là những chuyên gia sành sỏi về điện ảnh, đi khắp nơi để xem phim. Chơi vơi được những tuyển trạch viên của LHP Venice xem ở Việt Nam, sau đó họ giới thiệu bộ phim với hội đồng tuyển chọn và Chơi vơi được chọn tham dự LHP Venice lần thứ 66 từ khi bộ phim mới hoàn thành phần dựng hình, chưa chỉnh màu, chưa có nhạc, âm thanh.

Có nên lựa chọn hay tham gia nhiều LHP quốc tế? Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên tâm sự: “Hoàn cảnh của điện ảnh Việt Nam cũng như bộ phim của tôi có lẽ chưa có quyền lựa chọn. Chúng tôi mong mỏi được giới thiệu bộ phim đến càng nhiều khán giả càng tốt. Tham dự LHP là một kênh để bộ phim đến với khán giả. Cho đến nay Chơi vơi đã được khoảng 20 LHP quan tâm và sẽ còn nhiều hơn nữa trong năm tới. Nhưng với tôi, việc Chơi vơi được phát hành ở VN và có nhiều khán giả đi xem là điều hạnh phúc nhất”.

“Tiếp xúc với đồng nghiệp điện ảnh ở nước ngoài, câu thường xuyên tôi hỏi là các anh có biết phim VN hay đạo diễn VN hay không thì hầu hết họ trả lời là không, nếu có thì chỉ nhắc tới đạo diễn Trần Anh Hùng. Biết thế để nhìn nhận cho khách quan và cố gắng hơn nữa chứ tự bằng lòng với mình thì không hay. Thực sự điện ảnh nước mình còn vô danh với nước ngoài. Các nước Thái Lan, Trung Quốc thường gửi 4-5 phim dự các LHP quốc tế. VN thì chỉ vỏn vẹn có 1, 2 phim là nhiều. Nói chung sự xuất hiện của phim VN ở nước ngoài còn mỏng và lẻ loi lắm”, chia sẻ của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn có lẽ là lời nhắn gửi cho các đạo diễn có phim dự LHP quốc tế sắp tới và cả những ai... chưa có phim đi “tỷ thí” ở nước ngoài.

Có người cho rằng, một số giải ở các LHP quốc tế còn có ý nghĩa động viên, khuyến khích tên tuổi của những nền điện ảnh mới tham gia LHP, đặc biệt là nước châu Á lần đầu đến LHP. Về điều này, đạo diễn của Chơi vơi cho biết: “Có thể Việt Nam là một món ăn mới lạ trên bàn tiệc điện ảnh nhưng đó chỉ là một lợi thế rất nhỏ, nếu chúng ta không đạt được đẳng cấp cao trong nghệ thuật” .

Hải Đông