Trương Nghệ Mưu – thương hiệu cho các sự kiện văn hóa trọng đại

Nếu có một nhà quay phim thành danh ngay ở bộ phim đầu tiên thì đó là Trương Nghệ Mưu. Nếu có một vị đạo diễn gặt hái vô số giải thưởng trong nước và quốc tế với bộ phim đầu tiên mình dàn dựng đó cũng là Trương Nghệ Mưu. Nếu có một vi đạo diễn sự kiện khiến cả thế giới phải nghiêng mình nể phục thì không ai khác đó vẫn là Trương Nghệ Mưu. Tài năng, thông minh, giàu sáng tạo... đó là những từ người ta dùng để chỉ về Trương Nghệ Mưu – nhà đạo diễn tuyệt vời của điện ảnh Trung Hoa.


Từ đạo diễn tài ba đến tổng chỉ huy các sự kiện trọng đại

Trương Nghệ Mưu đến với điện ảnh khá muộn, năm 1982 ở tuổi 32 ông mới tốt nghiệp khoa quay phim tại Học viện Điện ảnh Bắc Kinh, kể từ đó ông bước trên con đường điện ảnh một cách suôn sẻ, thuận lợi. Có lẽ hiếm người nào được như Trương Nghệ Mưu, bước chân vào nghiệp điện ảnh bằng nghề quay phim và ngay lập tức đã thành công vang dội với hai bộ phim đầu tay. Trong hai năm liên tục (1984, 1985) Trương Nghệ Mưu được nhận giải thưởng “Nhà quay phim ưu tú nhất” và “Nhà quay phim xuất sắc nhất” của điện ảnh Trung Quốc với phim “1 người và 8 người”(đạo diễn Trương Quân Chiêu) và phim “Hoàng thổ địa” (đạo diễn Trần Khải Ca). Năm 1987, ông chuyển sang làm đạo diễn với bộ phim đầu tay Cao lương đỏ - phim khởi đầu sự nghiệp đạo diễn đồng thời cũng đưa Trương Nghệ Mưu trở thành một trong những đạo diễn xuất sắc nhất của điện ảnh Trung Quốc. Cao lương đỏ của ông sau khi trình chiếu đã được giới phê bình không tiếc lời khen ngợi và đạt vô số các giải thưởng lớn như: Giải đạo diễn xuất sắc nhất, kịch bản hay nhất, phim điện ảnh hay nhất... từ Liên hoan phim Kim Kê lần thứ 8; Liên hoan phim Bách Hoa lần thứ 11; Liên hoan phim Tây Berlin lần thứ 38; Liên hoan phim Sydney... cùng nhiều liên hoan phim quốc tế khác diễn ra trong năm 1988. Để rồi các phim nổi tiếp sau Cao lương đỏ như: Đèn lồng đỏ treo cao, Phải sống, Cúc Đậu, Thu Cúc đi kiện... dù đạt bao nhiêu giải thưởng cũng chỉ khiến người ta gật nhẹ đầu: “Ừ thì cũng dễ hiểu vì đó là phim của Trương Nghệ Mưu”.

Có lẽ đã gặt hái nhiều thành công trong nghiệp điện ảnh, đạo diễn Trương Nghệ Mưu bắt đầu lấn sân sang làm đạo diễn các sự kiện văn hóa quan trọng. Từ năm 2004, ông cùng với cặp vợ chồng đạo diễn Vương Triều Ca – Phiền Dược lập thành nhóm 3 người bắt tay vào thực hiện một loạt các series Ấn tượng, gồm Ấn tượng chị Ba Lưu (2004) được dàn dựng ở Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây; Ấn tượng Lệ Giang (2006) ở thị trấn cổ Lệ Giang, tỉnh Vân Nam và Ấn tượng Tây Hồ (2007) ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Ấn tượng – Đảo Hải Nam (2009) ở Đảo Hải Nam. Các chương trình này nhằm tôn vinh cảnh đẹp địa phương, những câu chuyện huyền thoại và màn trình diễn dân gian vô cùng đặc sắc.

“Ấn tượng - kiềng ba chân” là cụm từ mà báo chí Trung Quốc dùng để nói đến ba đạo diễn nổi tiếng Trương Nghệ Mưu – Vương Triều Ca – Phiền Dược, họ đã cùng hợp tác ăn ý với nhau trong một loạt các sự kiện văn hóa lớn nhất Trung Quốc thời gian vừa qua. Mỗi chương trình của họ đều để lại điểm nhấn ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách cũng như người dân Trung Quốc. Ví như trong Ấn tượng - Tây Hồ, đạo diễn Trương cùng các cộng sự của mình đã cho thiết kế một sân khấu nửa chìm nửa nổi ngay trên mặt Tây Hồ, giữa khung cảnh bao la trời đất, mặt hồ gợn sóng, diễn viên diễn trên sân khấu mà như thể đang đi trên mặt nước. Hiệu quả âm thanh, ánh sáng kết hợp nhuần nhuyễn với từng động tác của diễn viên, tạo nên câu chuyện tình yêu nơi cầu Đoạn giữa Bạch Tố Trân và  Hứa Tiên diễn ra hư ảo, như thật như mơ. Đó là điều mà không phải ai cũng nghĩ ra, cũng làm được.

Tựu chung lại, thế mạnh trong các chương trình do Trương Nghệ Mưu làm đạo diễn là: ý tưởng độc đáo xuyên suốt, sân khấu luôn được thiết kế đặc biệt, âm nhạc và nghệ thuật trình diễn tuyệt vời, đội ngũ diễn viên chuyên nghiệp đến từng chi tiết, âm thanh, kỹ xảo ánh sáng phối hợp hoàn hảo và đặc biệt hơn cả là tinh thần văn hóa Trung Hoa lúc nào cũng được tỏa sáng trong từng tiết mục... đó là điều mà người ta cảm nhận thấy trong tất cả các chương trình của đạo diễn Trương, nhưng chỉ chừng đó thôi cũng đã quá đủ để nói về sự thành công của một chương trình nghệ thuật. Nói miệng thì rất dễ nhưng bắt tay vào làm mới thực sự là khó khăn. Liệu mấy chương trình nghệ thuật có thể khiến người ta cảm động đến trào nước mắt hay sởn gai ốc choáng ngợp trước những điều mà bạn phải không dám tin rằng đó là sự thật? Trương Nghệ Mưu cùng những cộng sự của ông đã làm được như vậy và đó cũng là lý do mà vì sao Trương Nghệ Mưu luôn được mời làm tổng đạo diễn trong các sự kiện văn hóa quan trọng bậc nhất của Trung Quốc.

Thăng hoa cùng Thế vận hội Bắc Kinh 2008



Kể từ bộ phim Hoàng Kim Giáp (năm 2006) đạo diễn Trương không làm một bộ phim nào, ông dành toàn bộ tâm trí cho lễ khai mạc – bế mạc Olympic. Ông từng tâm sự, làm tổng đạo diễn cho Olympic Bắc Kinh phức tạp hơn làm phim rất nhiều. Trong suốt hai năm (từ 2006 – 2008), nội dung chương trình khai mạc và bế mạc của Thế vận hội Bắc Kinh được coi là bí mật quốc gia. Tất cả những người tham gia trong chương trình này từ người tổ chức đến diễn viên, phụ trợ, kỹ thuật, ánh sáng, âm thanh… đều tuân thủ nghiêm ngặt lệnh bảo mật nội dung chương trình. Đạo diễn Trương Nghệ Mưu chỉ hé lộ thông tin trước lễ khai mạc rằng: “Phần biểu diễn nghệ thuật sẽ làm kinh ngạc toàn thế giới và làm hài lòng toàn dân tộc Trung Hoa”. Quả như vậy, ông cùng toàn thể bộ sậu tổ chức đã không làm khán giả thất vọng. Báo chí Trung Quốc nhắc đến tên ông như một niềm tự hào của dân tộc. Đại lễ khai mạc và bế mạc Olympic Bắc Kinh 2008 đã khiến thế giới choáng ngợp, nể phục trước nền văn hóa lâu đời của dân tộc Trung Hoa, trước sự thông minh của những nhà đạo diễn. Ý tưởng xuyên suốt trong lễ khai mạc và bế mạc của Thế Vận Hội Bắc Kinh 2008 là cuốn thư sách, cuốn thư sách mở ra mời mọi người khi đến với Bắc Kinh cùng đọc, cùng xem, cùng ngẫm về nét tinh hoa của văn hóa Trung Quốc đến khi ra về họ đóng lại cuốn sách đó như thể cất đi những kỷ niệm quý giá, những giây phút vinh quang, những giọt mồ hôi và cả nước mắt để cùng hòa chung trong một bản hoan ca tưng bừng rộn rã của những nụ cười. Với Trương Nghệ Mưu, bắt tay vào xây dựng kịch bản chương trình, lên ý tưởng cho Thế vận hội Bắc Kinh là một bài toán khó mà như ông nói là “khó gấp 100 lần so với làm phim”. Vậy nhưng, ông đã thành công, đã khiến mọi người phải cảm phục. Nếu ai đã xem phim của ông, đã từng tự hỏi sao lại có người chọn cách thể hiện tác phẩm khôn ngoan đến vậy thì cũng sẽ gật đầu thán phục khi xem nhưng chương trình nghệ thuật do ông đạo diễn. Đơn giản vì đó là Trương Nghệ Mưu, đơn giản vì tên của ông đã trở thành thương hiệu mang tầm quốc tế.

Qua những gì đã làm được, đạo diễn Trương Nghệ Mưu đã được tôn vinh là một trong 10 nhân vật lớn trong cuộc bình chọn quy mô mang tên "Cảm động một Trung Quốc". Khi bước lên nhận giải thưởng này, Trương Nghệ Mưu phát biểu: "Tôi muốn gửi lời cảm ơn đến đồng đội của tôi, những người đã không quản khó ngăn để sát cánh bên tôi trong những tháng ngày vất vả chuẩn bị cho Olympic Bắc Kinh. Chúng tôi là một đội, và tôi cho đội của tôi 100 điểm. Họ là những người đồng nghiệp tuyệt vời nhất trong hơn 20 năm làm nghệ thuật của tôi. Cảm xúc khi chúng tôi cùng nhau làm nên một lễ khai mạc, cũng như bế mạc Olympic Bắc Kinh là cảm xúc đặc biệt mà tôi chưa bao giờ có khi làm đạo diễn của các bộ phim điện ảnh. Cảm ơn các bạn, cảm ơn Olympic Bắc Kinh!". Sau Olympic Bắc Kinh 2008 và cả Paralympic Bắc Kinh 2008 cách đó ít tháng, người ta chỉ nói đến ba từ “Trương Nghệ Mưu”, nhưng trên thực tế ngoài Trương Nghệ Mưu còn khá đông các đạo diễn khác, họ là những người cộng sự đắc lực ở phía sau mà tên tuổi bị che lấp bởi ba từ Trương Nghệ Mưu. Cái đẹp, cái hay trong cung cách ứng xử của Trương Nghệ Mưu là ở chỗ trong mỗi cuộc phỏng vấn, mỗi bài phát biểu đạo diễn Trương đều không quên nhắc tới các cộng sự của mình như đạo diễn: Trần Duy Á, Trương Kế Cương, Vương Triều Ca, Phiền Dược... và không quên đề cao tài hoa của những con người đã cùng ông sáng tạo nên các màn trình diễn ấn tượng.

Làm phim hay tổ chức sự kiện?

Ba năm qua, hết tập trung dàn dựng cho Olympic và Paralympic Bắc Kinh 2008 lại đến chương trình Ấn tượng - Đảo Hải Nam đạo diễn Trương không còn tâm trí và thời gian để dàn dựng một bộ phim điện ảnh. Mấy năm trở lại đây, dẫu cho danh tiếng của đạo diễn Phùng Tiểu Cương, Trần Khả Tân, Ninh Hạo, Lục Xuyên… ngày một vẻ vang thì khán giả vẫn chờ đợi tác phẩm điện ảnh mới của Trương Nghệ Mưu. Có tin đồn nói rằng đạo diễn Trương sẽ chấm dứt sự nghiệp đạo diễn của mình và chuyên tâm với các dự án văn hóa sau khi thành công mỹ mãn với vai trò tổng dạo diễn lễ khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh, tin đồn khác nói ông được bổ nhiệm giữ chức Cục trưởng Cục điện ảnh Trung Quốc... đạo diễn tài ba này đã trả lời thẳng thắn rằng ông không bao giờ có ý định gắn kết mình với sự nghiệp chính trị, rằng việc làm phim là mối quan tâm cả đời của ông và Trương sẽ cố gắng hết mình để đưa được nhiều bộ phim hay đến với thế giới. Nói về bộ phim tiếp theo của mình đạo diễn Trương cho biết, hiện trong tay ông đã có một số kịch bản nhưng ông vẫn đang phân vân. Đạo diễn Trương thở dài cho biết: “Cái khó nhất là tìm được một kịch bản hay”. Có lẽ đã chán các phim kiếm hiệp cổ trang như Anh hùng, Thập diện mai phục... đạo diễn Trương tiết lộ, sắp tới ông muốn dựng phim hài. Khổ nỗi phim hài của ông chẳng biết bao giờ sẽ chính thức ra mắt và khán giả khi mà cách đây ít lâu Trương Nghệ Mưu một lần nữa được chính phủ Trung Quốc tín nhiệm giao trọng trách dàn dựng chương trình Đêm hội kỷ niệm 60 năm Quốc khánh Trung Quốc diễn ra vào tối 01/10/2009. Vị đạo diễn này hứa hẹn sẽ “có những sáng tạo mới”, sẽ đem đến một đêm hội cho toàn dân. Thêm nữa, dự án thứ năm của ông trong series Ấn Tượng với chủ đề Ấn tượng - Đại hồng bào, mang nội dung nêu bật văn hóa trà Trung Hoa cũng đang triển khai ở giai đoạn đầu. Chương trình này dự kiến ra mắt vào tháng 10/2010 tại núi Võ Di, tỉnh Phúc Kiến.

Trước đây, nói đến Trương Nghệ Mưu người ta sẽ nhớ ngay đến các tác phẩm điện ảnh trứ danh như: Cao Lương Đỏ, Phải sống, Cúc Đậu,  Đèn lồng đỏ treo cao hay các bộ phim gần đây như: Anh hùng, thập diện mai phục, Hoàng Kim Giáp... thế nhưng hiện giờ người ta còn nhắc đến tên ông như một “thương hiệu mạnh” cho việc tổ chức các sự kiện trọng đại. Dù ở lĩnh vực điện ảnh hay trong vai trò người nhạc trưởng chỉ huy các sự kiện văn hoa trọng đại thì Trương Nghệ Mưu luôn được nhắc tới cùng những thành công vang dội. Tài năng của ông đủ khiến người ta ngưỡng mộ. Ở tuổi 58, đạo diễn Trương Nghệ Mưu vẫn say sưa cùng những sáng tạo nghệ thuật. Và có thể ít ngày nữa người ta lại tiếp tục trầm trồ về ông khi xem một bộ phim hay thưởng thức một chương trình văn hóa do ông dàn dựng.