Vùng đất sạch còn “sót” lại của Hà Nội: Sẽ thành khu sản xuất quy mô lớn?
Đất Hà Nội chỉ còn duy nhất khu vực núi Ba Vì chưa bị ô nhiễm. Việc quy hoạch vùng rau an toàn không đơn giản. TT&VH đã trao đổi với PCN Uỷ ban KHCN&MT của Quốc hội – xung quanh vấn đề này.
(TT&VH) - Cục Bảo vệ thực vật (BVTV) vừa công bố kết quả kiểm tra các mẫu rau như hành, cà chua, dưa chuột, mướp đắng... đều phát hiện chứa dư lượng thuốc BVTV vượt giới hạn cho phép.
Trong khi đó, đất Hà Nội chỉ còn duy nhất khu vực núi Ba Vì là chưa bị ô nhiễm, nên việc quy hoạch vùng rau an toàn cho Thủ đô không đơn giản. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Đăng Vang – PCN Uỷ ban KHCN&MT của Quốc hội – xung quanh vấn đề này.
Quy hoạch tại vùng đất “sạch” duy nhất!
Theo đánh giá của nhóm các nhà khoa học thuộc Viện KHCN thì diện tích đất trồng rau của Hà Nội hiện nay hầu như đều nằm trong vùng ô nhiễm, cả về đất và nguồn nước tưới. Diện tích rộng lớn nhưng Hà Nội vẫn không giải quyết nổi, thưa ông?
TS NĐV: Cái nguy hiểm nhất khi rau bị trồng trên đất ô nhiễm hoặc tưới bằng nguồn nước ô nhiễm là hoá chất tồn dư do thuốc BVTV. Gây ung thư là do những tồn dư hoá chất này. Trong 2 năm qua, nguyên nhân gây ô nhiễm ở rau thì có tới 4,37 – 7,08% là do tồn dư hoá chất; do dụng cụ bao gói chỉ chiếm 0,02%. Nhưng nếu cấm không cho nông dân tưới rau bằng những nước ô nhiễm hoặc cấm trồng rau thì không thể cấm nổi. Nếu có ban hành lệnh cấm thì cũng vô hiệu vì không có lực lượng thanh tra cho vấn đề này. Hiện việc kiểm tra chỉ là giao thêm việc cho bên y tế, quản lý thị trường.... Do vậy, giải pháp căn bản nhất là xử lý nước thải ngay từ đầu nguồn trước khi đổ ra sông, như sông Tô Lịch và phải quy hoạch vùng rau an toàn.
Hà Nội đang xây dựng đề án cải tạo sông Tô Lịch, thu gom, xử lý nước thải rồi mới đổ ra sông. Nhưng có lẽ nhanh cũng phải mất chục năm nữa, đề án này mới đi vào thực tế. Có nghĩa trong 10 năm tới chúng ta phải “chấp nhận” rau ô nhiễm?
TS NĐV: Vừa rồi PCT Quốc hội Nguyễn Đức Kiên có chỉ đạo nghiên cứu về ý tưởng của các nhà khoa học thuộc Viện KHCN Việt Nam về việc quy hoạch và xây dựng vùng sản xuất và cung cấp thực phẩm tập trung an toàn tại khu vực xung quanh chân núi Ba Vì. Kiến nghị này cũng phù hợp với Luật đa dạng sinh học mà Quốc hội mới đưa ra.
Cụ thể sẽ quy hoạch tại vùng nào, thưa ông?
TS NĐV: Vùng dự kiến được quy hoạch gồm: Ba Vì, Sơn Tây, Thạch Thất, Đan Phượng, Phúc Thọ. Khu vực 5 huyện này được bao bọc bởi con sông Đà, sông Hồng và 5 huyện này cách biệt hẳn ra, lại có cả núi Ba Vì nên các nhà khoa học kiến nghị nên bảo vệ vùng này, không làm mất đi những đa dạng sinh vật mà hàng chục năm mới hình thành được. Các nhà khoa học đánh giá đây là vùng đất duy nhất của Hà Nội chưa bị ô nhiễm và chưa bị tác động nặng nề của quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá. Mục tiêu quy hoạch 5 huyện, thị trên thành một vùng để sản xuất ra lượng hàng hoá lớn hơn gắn với giá trị về xuất xứ địa lý. Ví dụ như sữa tươi Ba Vì.
Mô hình “Hợp tác xã kiểu mới”
Trong ý tưởng quy hoạch có hướng tới việc hình thành các hợp tác xã, liệu mô hình này có quá lỗi thời không và liệu có phát huy được không khi mà hàng loạt hợp tác xã đã phải phá sản, thưa ông?
TS NĐV: Cũng nhiều ý kiến cho rằng khó làm vì mỗi nhà chỉ vài trăm mét hay vài nghìn mét thì lẻ tẻ. Nhưng cũng có nhà khoa học cho rằng làm được, giống như mô hình Đài Loan làm. Ví dụ có 100 gia đình, mỗi gia đình có 200m2, có gia đình có 2.000 m2 nhưng 100 gia đình thì đã có 10 ha rồi. Một ha được 100 tấn vậy 40 ha thì đã có 400 tấn rồi. Như vậy thì đã là một số hàng hoá đáng kể. Theo mô hình ở Đài Loan, mỗi gia đình tự sản xuất trên đất của mình và chỉ có 1 kỹ thuật viên chịu trách nhiệm chọn lựa giống đưa về cho các gia đình; sau đó thu hoạch về một nơi để sơ chế; sau đó đưa ra thị trường thông qua một chợ đầu mối. Như vậy từ chỗ nhiều nguồn giống, nhiều người thu mua hay tự bán thì quy về chỉ có một nguồn giống đảm bảo, một quy trình canh tác nên chất lượng đảm bảo như nhau, từ chỗ không kiểm soát được chất lượng thì đã kiểm soát được. Cách này cũng khả thi, mà PCT Quốc hội Nguyễn Đức Kiên cũng yêu cầu nghiên cứu theo cách này để làm thử.
Vậy mất bao lâu nữa Hà Nội sẽ được dùng rau sạch?
TS NĐV: Cái này phải xác định vai trò của doanh nghiệp chứ không phải vai trò của Nhà nước đứng ra để tổ chức. Ví dụ như sữa Ba Vì trước đây mỗi nhà nuôi vài con bò, nay có Cty bỏ tiền ra hàng 100 tỉ làm nhà máy thu gom sữa lẻ từ các hộ. Nếu để mỗi gia đình vài ba con bò hay vài trăm mét rau thì làm sao thành thương hiệu được? Mỗi doanh nghiệp sẽ bao thầu toàn bộ một mặt hàng nào đó, chứ không thể bao thầu toàn bộ các mặt hàng được. Khi gom về một đầu mối thì hàng hoá sẽ an toàn. Việc này sẽ được giao cho Sở NN&PTNT, Sở KHCN, Sở Y tế... bổ sung thêm để hình thành đề tài nghiên cứu, rồi mới triển khai ứng dựng.
Thực tế nhiều doanh nghiệp không mấy mặn mà đầu tư vào vùng nông thôn. Vậy Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ chứ, thưa ông?
TS NĐV: Đối với người trồng trọt, chăn nuôi thì thuế đất bằng 0, thuế VAT cũng bằng 0. Đối với doanh nghiệp, thường là trong 3 – 5 năm đầu thì thuế thu nhập doanh nghiệp bằng 0... Tới đây, Quốc hội cũng tính đến phương án tăng cường đầu tư cho các phòng thí nghiệm, vì như hiện nay để đợi được kết quả xét nghiệm mất rất lâu, gây thiệt hai kinh tế không nhỏ đối với chủ hàng. Và tháng 10 tới sẽ lấy ý kiến về Luật An toàn thực phẩm, dự kiến năm tới sẽ thông qua.
Xin cảm ơn ông.
Trong khi đó, đất Hà Nội chỉ còn duy nhất khu vực núi Ba Vì là chưa bị ô nhiễm, nên việc quy hoạch vùng rau an toàn cho Thủ đô không đơn giản. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Đăng Vang – PCN Uỷ ban KHCN&MT của Quốc hội – xung quanh vấn đề này.
Quy hoạch tại vùng đất “sạch” duy nhất!
 TS Nguyễn Đăng Vang đang đang thể hiện mô hình Vùng sản xuất có thể áp dụng tại Ba Vì |
TS NĐV: Cái nguy hiểm nhất khi rau bị trồng trên đất ô nhiễm hoặc tưới bằng nguồn nước ô nhiễm là hoá chất tồn dư do thuốc BVTV. Gây ung thư là do những tồn dư hoá chất này. Trong 2 năm qua, nguyên nhân gây ô nhiễm ở rau thì có tới 4,37 – 7,08% là do tồn dư hoá chất; do dụng cụ bao gói chỉ chiếm 0,02%. Nhưng nếu cấm không cho nông dân tưới rau bằng những nước ô nhiễm hoặc cấm trồng rau thì không thể cấm nổi. Nếu có ban hành lệnh cấm thì cũng vô hiệu vì không có lực lượng thanh tra cho vấn đề này. Hiện việc kiểm tra chỉ là giao thêm việc cho bên y tế, quản lý thị trường.... Do vậy, giải pháp căn bản nhất là xử lý nước thải ngay từ đầu nguồn trước khi đổ ra sông, như sông Tô Lịch và phải quy hoạch vùng rau an toàn.
Hà Nội đang xây dựng đề án cải tạo sông Tô Lịch, thu gom, xử lý nước thải rồi mới đổ ra sông. Nhưng có lẽ nhanh cũng phải mất chục năm nữa, đề án này mới đi vào thực tế. Có nghĩa trong 10 năm tới chúng ta phải “chấp nhận” rau ô nhiễm?
TS NĐV: Vừa rồi PCT Quốc hội Nguyễn Đức Kiên có chỉ đạo nghiên cứu về ý tưởng của các nhà khoa học thuộc Viện KHCN Việt Nam về việc quy hoạch và xây dựng vùng sản xuất và cung cấp thực phẩm tập trung an toàn tại khu vực xung quanh chân núi Ba Vì. Kiến nghị này cũng phù hợp với Luật đa dạng sinh học mà Quốc hội mới đưa ra.
Cụ thể sẽ quy hoạch tại vùng nào, thưa ông?
TS NĐV: Vùng dự kiến được quy hoạch gồm: Ba Vì, Sơn Tây, Thạch Thất, Đan Phượng, Phúc Thọ. Khu vực 5 huyện này được bao bọc bởi con sông Đà, sông Hồng và 5 huyện này cách biệt hẳn ra, lại có cả núi Ba Vì nên các nhà khoa học kiến nghị nên bảo vệ vùng này, không làm mất đi những đa dạng sinh vật mà hàng chục năm mới hình thành được. Các nhà khoa học đánh giá đây là vùng đất duy nhất của Hà Nội chưa bị ô nhiễm và chưa bị tác động nặng nề của quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá. Mục tiêu quy hoạch 5 huyện, thị trên thành một vùng để sản xuất ra lượng hàng hoá lớn hơn gắn với giá trị về xuất xứ địa lý. Ví dụ như sữa tươi Ba Vì.
Mô hình “Hợp tác xã kiểu mới”
Trong ý tưởng quy hoạch có hướng tới việc hình thành các hợp tác xã, liệu mô hình này có quá lỗi thời không và liệu có phát huy được không khi mà hàng loạt hợp tác xã đã phải phá sản, thưa ông?
TS NĐV: Cũng nhiều ý kiến cho rằng khó làm vì mỗi nhà chỉ vài trăm mét hay vài nghìn mét thì lẻ tẻ. Nhưng cũng có nhà khoa học cho rằng làm được, giống như mô hình Đài Loan làm. Ví dụ có 100 gia đình, mỗi gia đình có 200m2, có gia đình có 2.000 m2 nhưng 100 gia đình thì đã có 10 ha rồi. Một ha được 100 tấn vậy 40 ha thì đã có 400 tấn rồi. Như vậy thì đã là một số hàng hoá đáng kể. Theo mô hình ở Đài Loan, mỗi gia đình tự sản xuất trên đất của mình và chỉ có 1 kỹ thuật viên chịu trách nhiệm chọn lựa giống đưa về cho các gia đình; sau đó thu hoạch về một nơi để sơ chế; sau đó đưa ra thị trường thông qua một chợ đầu mối. Như vậy từ chỗ nhiều nguồn giống, nhiều người thu mua hay tự bán thì quy về chỉ có một nguồn giống đảm bảo, một quy trình canh tác nên chất lượng đảm bảo như nhau, từ chỗ không kiểm soát được chất lượng thì đã kiểm soát được. Cách này cũng khả thi, mà PCT Quốc hội Nguyễn Đức Kiên cũng yêu cầu nghiên cứu theo cách này để làm thử.
|
Nếu ăn phải rau bị nhiễm kim loại nặng như kẽm, sẽ dẫn đến tích tụ kẽm trong gan có thể gây ngộ độc hệ thần kinh, ung thư đột biến và một loạt các chứng bệnh nguy hiểm khác. Chất cadmium cũng được tìm thấy trong nhiều loại rau như rau diếp, bắp cải, cần tây, khoai tây, cà rốt. Chất kim loại nặng có hại này tích tụ trong thận sẽ gây rối loạn chức năng của thận. Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Bùi Bá Bổng yêu cầu, phải phấn đấu đến cuối năm 2009 các loại thực phẩm như rau và cả thịt, cá mới có thể được đảm bảo an toàn. |
TS NĐV: Cái này phải xác định vai trò của doanh nghiệp chứ không phải vai trò của Nhà nước đứng ra để tổ chức. Ví dụ như sữa Ba Vì trước đây mỗi nhà nuôi vài con bò, nay có Cty bỏ tiền ra hàng 100 tỉ làm nhà máy thu gom sữa lẻ từ các hộ. Nếu để mỗi gia đình vài ba con bò hay vài trăm mét rau thì làm sao thành thương hiệu được? Mỗi doanh nghiệp sẽ bao thầu toàn bộ một mặt hàng nào đó, chứ không thể bao thầu toàn bộ các mặt hàng được. Khi gom về một đầu mối thì hàng hoá sẽ an toàn. Việc này sẽ được giao cho Sở NN&PTNT, Sở KHCN, Sở Y tế... bổ sung thêm để hình thành đề tài nghiên cứu, rồi mới triển khai ứng dựng.
Thực tế nhiều doanh nghiệp không mấy mặn mà đầu tư vào vùng nông thôn. Vậy Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ chứ, thưa ông?
TS NĐV: Đối với người trồng trọt, chăn nuôi thì thuế đất bằng 0, thuế VAT cũng bằng 0. Đối với doanh nghiệp, thường là trong 3 – 5 năm đầu thì thuế thu nhập doanh nghiệp bằng 0... Tới đây, Quốc hội cũng tính đến phương án tăng cường đầu tư cho các phòng thí nghiệm, vì như hiện nay để đợi được kết quả xét nghiệm mất rất lâu, gây thiệt hai kinh tế không nhỏ đối với chủ hàng. Và tháng 10 tới sẽ lấy ý kiến về Luật An toàn thực phẩm, dự kiến năm tới sẽ thông qua.
Xin cảm ơn ông.
Bảo Vân (thực hiện)
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN