Nhà hát Lớn Moskva lại vướng chuyện “ngoài nghệ thuật”

Alexander Vedernikov

Sự ra đi của ông Alexander Vedernikov là đỉnh điểm của cuộc chiến giữa ông và ban quản lý nhà hát về công trình tái xây dựng Nhà hát Bolshoi – một tượng đài văn hóa gần 200 tuổi của Nga, tọa lạc cách điện Kremlin chỉ năm phút đi bộ. “Tôi từ chức bởi vì bất đồng với ban lãnh đạo về chính sách phát triển và về tương lai nghệ thuật của nhà hát”, Vedernikov nói với báo giới qua một cuộc phỏng vấn điện thoại từ một khách sạn ở Milan (Italia), nơi ông đang chỉ đạo đoàn diễn viên của Nhà hát Bolshoi thực hiện chuyến lưu diễn mùa Hè và rất có thể đây là công việc cuối cùng của ông tại nhà hát. “Chúng tôi bất đồng vì tôi tin rằng điều quan trọng nhất trong mọi quyết định cho nhà hát phải là nghệ thuật, nhưng giờ đây người ta đang hết sức quan liêu và giữ quan điểm không có gì chung với các vấn đề nghệ thuật”.

Sau nhiều thập kỷ bị bỏ bê Nhà hát Bolshoi đã bị hư hỏng nặng và cho đến khi bắt đầu được tu bổ vào năm 2005 thì hơn 70% móng của nhà hát đã bị xói mòn bởi một luồng nước ngầm. Chưa kể trước đó nhà hát này đã bị hư hại nặng bởi việc xây dựng hệ thống metro ở Moskva trong những năm 1930 và bị bom dội trong Thế chiến II. Chính vì thế vào những năm 1950 ban lãnh đạo nhà hát đã cho thay những tấm gỗ trên các bức tường bằng bê tông và điều đó đã làm giảm chất lượng âm thanh. Cuối cùng với sự hỗ trợ của UNESCO, Chính phủ Nga đã quyết định rót 700 triệu USD cho dự án đại tu nhà hát. Theo kế hoạch ban đầu thì việc sửa chữa sẽ được hoàn tất vào năm 2009, nhưng hồi tháng 2 ông Alexander Avdeyev, Bộ trưởng Văn hóa Nga, thông báo rằng phải đến giữa năm 2011 dự án này mới hoàn thành.

Theo các nhà quan sát thì trong quá trình tu bổ, ban lãnh đạo nhà hát chỉ chú tâm tới việc đại tu nhà hát chứ ít quan tâm tới các khía cạnh nghệ thuật. Nhà phê bình Raymond Stults nói: “Sau chuyến lưu diễn thành công ở Paris cách đây vài năm một nữ nghệ sĩ ballet của Nhà hát Lớn Moskva nói với tôi: “Cuối cùng ban quản lý cũng nhận ra rằng nhà hát không phải là họ, không phải là tòa nhà mà là tập thể nghệ sĩ chúng tôi”. Nhưng tôi không biết cảm nhận đó sẽ kéo dài được bao lâu”.

Trong thời gian đầu sửa chữa công ty Muller-BBM của Đức đã được thuê để trả lại cho nhà hát chất lượng của thời hoàng kim. Tuy nhiên, cách đây vài tháng, do khủng hoảng tài chính ông Vedernikov mới biết được rằng hợp đồng của công ty này đã không được ký tiếp. Thay vào đó, một công của Nga không có uy tín về chuyên môn đã được chấp nhận. Khi biết việc đó ông Vedernikov đã phản đối kịch liệt. “Sau khi tôi nghe ông Thị trưởng Moskva Yuri Luzhkov nói rằng việc mở cửa lại nhà hát vào năm 2011 là hết sức quan trọng, nhưng tôi luôn nghĩ rằng điều đó không quá quan trọng vì công trình tu bổ là vô cùng khó khăn và phức tạp. Trong tình hình hiện nay thì chất lượng là quan trọng hơn…”.

Quyết định từ chức của ông Vedernikov làm mọi người bất ngờ vì nhà hát vẫn chưa hề có kế hoạch thay thế chức giám đốc âm nhạc. Thế nhưng người phát ngôn của Nhà hát – bà Katerina Novikova – đã phản ánh lại quan điểm của ông Tổng giám đốc Nhà hát Anatoly Iksanov như sau: “Quyết định của ông Vedernikov không hề gây kinh ngạc. Ban lãnh đạo nhà hát ghi nhận những cống hiến của ông nhiều năm qua, nhưng giờ là thời điểm để chuyển đổi”.

Để “lấp chỗ trống”, năm nhạc trưởng xuất chúng của Nga sẽ thay nhau đảm nhiệm vai trò Giám đốc Âm nhạc của Vedernikov.

Thực tế mà nói thì sự từ chức của ông Vedernikov liên quan đến những vấn đề kỹ thuật hơn là tài chính. Nhà hát này luôn tự hào là nơi áp dụng nhiều phong cách quản lý và các quan điểm khác nhau về đường hướng phát triển – điều chỉ có thể xảy ra ở môi trường sáng tạo sôi động rất hiếm trong các nhà hát Nga. “Nhà hát Bolshoi hoạt động đúng nghĩa là một tổ chức sân khấu. Nó không giống với các nhà hát khác, nơi một người hoàn toàn quyết định mọi thứ. Tại nhà hát Bolshoi, chúng tôi có cơ chế là bất cứ ai cũng phải có trách nhiệm và đưa ra quyết định riêng của mình”, nữ phát ngôn viên Novikova, khẳng định.

Rõ ràng, cơ cấu đó đã góp phần tạo nên những chương trình nghệ thuật thuộc đẳng cấp thế giới. Nhưng sự từ chức của ông Vedernikov sẽ để lại một lỗ hổng trong đội ngũ lãnh đạo của nhà hát, mà rất có thể còn làm cho tình hình vật chất và nghệ thuật của Nhà hát Bolshoi lại càng khó khăn hơn.