Làm việc không công ở Mỹ - tự nguyện hay bị ép?

Khủng hoảng buộc nhiều người Mỹ phải làm việc không công

Với tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức cao nhất trong 20 năm qua, nhiều người Mỹ đang chọn giải pháp vừa “làm chùa” (không nhận lương), vừa nộp đơn xin việc ở nơi khác. Các chuyên gia cho rằng tình trạng “dân tình” đổ xô đi tìm những công việc không ăn lương là do họ muốn giữ một bản lý lịch đẹp trong bộ hồ sơ xin việc sau này, nhất là khi kinh tế phục hồi. Giới chủ hẳn sẽ không phớt lờ những lá đơn xin việc kèm bản lý lịch có những trang “ăn điểm” là bề dày kinh nghiệm và kỹ năng chuyên sâu. Chính “lao động công ích” sẽ làm tăng bề dày kinh nghiệm và củng cố tay nghề cho những người thất nghiệp đang sở hữu “núi thời gian”. Họ thậm chí còn tranh thủ học thêm được những kỹ năng mới, nâng cao trình độ, mở rộng giao lưu...

Dana Lin, 22 tuổi, tốt nghiệp Đại học Cornell, là một trong số 14,7 triệu công nhân Mỹ bị mất việc do khủng hoảng tài chính. Cô đã buộc phải thôi nghề tiếp thị tại một công ty công nghệ gần San Francisco hồi tháng 4/2009 và kể từ đó cô đi làm việc “từ thiện” khoảng 5 giờ mỗi tuần cho công ty mạng Jobnob.com. “Thật không thể tưởng tượng được, mỗi công ty nhận tới hàng nghìn đơn xin việc cho một chỗ làm, và tôi nhận thấy mình cần phải có gì đó nổi trội hơn thì mới hy vọng”, Lin nói. Từ khi bị sa thải, cô đã nộp đơn xin việc ở khoảng 50 công ty, song đều thất bại.

Người lao động bị lợi dụng?

Không chỉ những người mất việc phải đi tìm công việc không ăn lương, mà nhiều người đang có công ăn việc làm hẳn hoi cũng phải gật đầu khi được ông chủ “gợi ý” không nhận tiền lương. Hãng hàng không Anh British Airways (BA) tháng trước đã kêu gọi 30.000 nhân viên của mình “hiến một tháng lương” để giúp hãng có cơ hội thoát khỏi ảnh hưởng của bão tài chính. Suy thoái đã khiến lượng khách đặt chỗ hạng thương gia trên các chuyến bay giảm 13% và năm ngoái BA đã lỗ 401 triệu bảng (khoảng 750 triệu USD). Ở Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhiều công ty, cơ quan, chính quyền thành phố hay bang cũng áp dụng giải pháp khuyến khích nhân viên nghỉ phép không lương. Phần đông số nhân viên của BA hay ở Mỹ phải chấp nhận các giải pháp này vì lo sợ sẽ mất chỗ làm và kỹ năng làm việc bị cùn đi nếu phải ngồi không.

Jobnob.com, nơi Jin làm việc không công, lần đầu tiên đề ra cái gọi là “giờ hạnh phúc” - để kết nối người thất nghiệp với những công ty mới khởi nghiệp có việc làm nhưng không đủ tiền để trả lương. Julie Greenberg, người đồng sáng lập Jobnob.com, tâm sự: “Người đi tìm việc là những người đang rất rảnh rỗi và điều này thực sự không tốt đối với họ vì chỉ cần vài tháng không làm gì, bản lý lịch sẽ có những “khoảng trống” nguy hiểm”. Bà cho rằng cả người lao động và giới chủ đều nhìn thấy mặt tích cực của việc này. Nhân viên muốn trau dồi kỹ năng và có chứng nhận làm việc liên tục, còn ông chủ nào mà chẳng muốn… không phải trả lương cho công nhân. Bà Greenberg cho biết hơn 300 người tìm việc đã tham gia hai “giờ hạnh phúc” đầu tiên và Jobnob sẽ tiếp tục tổ chức những cuộc giao lưu hữu ích như vậy.

Nhà phân tích Medeline Laurano ở Công ty nghiên cứu và tư vấn việc làm Bersin and Associates cho rằng trào lưu “làm việc không công” hiện nay cũng là cơ hội lớn để các công ty xây dựng và đào tạo nhân tài chuẩn bị cho nhu cầu tăng vọt khi nền kinh tế phục hồi.

Tuy nhiên, giới chức Mỹ đã cảnh báo về việc nhiều công ty thương mại có thể lợi dụng tình “thế yếu” của người lao động hiện nay để dồn ép họ “làm chùa” và cho rằng không trả thù lao cho người lao động là vi phạm pháp luật. Alexandra Levit, một chuyên gia về việc làm, đã khuyến cáo những người “làm tình nguyện” đừng quá dễ dãi để khỏi bị giới chủ lợi dụng. Ông nói: “Bạn không nên hạ thấp mình. Nếu bạn có kinh nghiệm, bạn phải được trả lương xứng đáng”.