Nông thôn thiếu nông dân
Vụ vừa rồi, nhiều khoảnh ruộng của xã Đoàn Xá, lúa đã chín rạp xuống mà không thấy người gặt. Không phải vì người có ruộng không muốn gặt như thời trước “Khoán 10”, mà chỉ đơn giản là do thiếu lao động
(TT&VH) - Vụ vừa rồi, nhiều khoảnh ruộng của xã Đoàn Xá, lúa đã chín rạp xuống mà không thấy người gặt. Không phải vì người có ruộng không muốn gặt như thời trước “Khoán 10”, mà chỉ đơn giản là do thiếu lao động, hay nói cách khác là nông thôn đang thiếu… nông dân.
Nông dân thờ ơ với ruộng
Xã Đoàn Xá huyện Kiến Thụy - Hải Phòng, từng rất nổi tiếng vì là một trong những nơi đi đầu của phong trào khoán hộ trong nông nghiệp, từ đó tạo cơ sở thực tiễn để hình thành Chỉ thị 100 và sau này là Nghị quyết 10 (hay còn gọi là Khoán 10). Người nông dân đã đổi đời nhờ được nhận khoán, được tự lo làm ăn trên những thửa ruộng của mình.
Thế nhưng, cũng vẫn cơ chế ấy, vẫn những thửa ruộng ấy, những thứ mà mấy chục năm trước họ hồ hởi đón nhận đến trào nước mắt, thì giờ đây họ thờ ơ, hững hờ đến khó hiểu. “Trước đây, nông dân tranh nhau từng thước ruộng thì những năm gần đây, họ không còn mặn mà với ruộng đất nữa. Không ít hộ không thèm cấy mà cho thuê ruộng” - ông Đặng Trinh Đường, Phó Chủ tịch xã Đoàn Xá buồn rầu nói.
Ruộng ở Đoàn Xá tràn ngập rơm rạ không người thu dọn
Ông Vũ Thọ Ký, ở thôn 4 có 3 thửa ruộng với diện tích 8,6 sào đều cho thuê hết. Mỗi vụ ông thu 30kg thóc/sào, “năm nào mất mùa thì không thu nữa, coi như cho mượn ruộng” - ông nói. Theo tính toán của ông, với giá thóc trung bình chỉ 4.000đ/kg như hiện nay thì mỗi năm ông thu được khoảng 2 triệu đồng từ tiền cho thuê ruộng. Lý do ông phải cho thuê ruộng “là nhà không có người cấy, ba cô con gái đi lấy chồng. Nhà tôi có quán bán nước giải khát nên hai vợ chồng tập trung vào đây còn hiệu quả hơn là làm ruộng”. Tương tự như vậy, nhà ông Đoàn Đắc Tụ, cũng ở thôn 4 có ba người con đều đi học xa, bản thân ông làm nghề sửa xe đạp nên ruộng của nhà ông cũng cho thuê hết.
Ông Phùng Văn Động, Chủ tịch Hội Nông dân cho biết, hiện nay những hộ cho thuê ruộng hầu hết là những gia đình không có lao động, nói một cách khác là lao động đi xa hoặc đi làm nghề khác như đi học đại học, đóng gạch, làm mộc, ra phố làm giày da và thậm chí là đi lấy chồng nước ngoài. Hiện Đoàn Xá có 13 lò gạch của 12 hộ, thu hút gần 400 lao động, 175 hộ có nghề phụ (kinh doanh dịch vụ, mở xưởng cơ khí, xưởng mộc…), 217 phụ nữ lấy chồng nước ngoài, 850 lao động đi làm công nhân các nhà máy da giày...
Làm ruộng khốn khó trăm bề
Sở dĩ nông dân Đoàn Xá chán ruộng và tìm việc khác là bởi sản xuất nông nghiệp cho thu nhập quá thấp. “Được mùa thì có lãi chút xíu chứ mất mùa thì coi như là lỗ vốn”, ông Ký nói. Còn ông Đường nhẩm tính, “trung bình mỗi sào cho năng suất 1,3 tạ thóc tương đương với khoảng 520.000 đồng (giá thóc loại trung bình là 4.000 đồng/kg), trong khi đó tiền mua giống là 50.000 đồng, tiền thuê tuốt lúa 30.000 đồng, tiền cày bừa 45.000 đồng, tiền phân bón, thuốc trừ sâu 200.000 đồng. Tổng cộng là 325.000 đồng, đấy là chưa tính tiền làm đất. Nếu thuê gặt (100.000 -120.000 đồng/ngày) nữa thì coi như là hòa vốn, may ra chỉ đủ gạo ăn. Nếu năng suất trên 1,3 tạ/sào thì mới có lãi”. Chính vì vậy, người nông dân không mặn mà với việc cấy lúa.
Về vấn đề tác động của gói kích cầu của Chính phủ hỗ trợ nông dân mua sắm máy móc, thiết bị sản xuất nông nghiệp, ông Đường cho biết đến nay mới chỉ có vài chục hộ lập hồ sơ xin vay, bởi lẽ với tình hình sản xuất nông nghiệp như hiện nay, những người có ruộng cũng thực sự chưa có nhu cầu vì diện tích nhỏ (trung bình 1,6 sào/khẩu) trong khi nếu đầu tư máy móc thiết bị thì không có hiệu quả nên thường là đi thuê. “Chỉ khi nào ruộng đất được tích tụ ở một quy mô lớn thì việc đầu tư máy móc, thiết bị cơ giới hóa mới thực sự có hiệu quả” - ông Ngô Văn Đáng, Chủ tịch xã Đoàn Xá quả quyết.
Khi được hỏi “nếu được phép chuyển nhượng đứt ruộng cho người khác thì có dám bán không?”, hầu hết những người nông dân đều lắc đầu và chỉ chấp nhận cho thuê lâu dài. Nhưng mong muốn lớn nhất của họ vẫn là có cơ chế, chính sách hỗ trợ nông dân để làm sao họ có thể sống được với nông nghiệp như trợ giá về giống, phân bón, thuốc trừ sâu…. Trong khi đó, lãnh đạo xã thì khẳng định rằng muốn sản xuất nông nghiệp có hiệu quả thì không còn con đường nào khác là đẩy mạnh quá trình tích tụ ruộng đất, nâng thẩm quyền cho thuê đất của cấp xã ít nhất từ 15 năm trở nên (hiện nay xã chỉ được ký cho thuê 10 năm), chính vì vậy mà những hộ có khả năng tích tụ ruộng đất với diện tích lớn cũng chưa dám mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị để sản xuất quy mô lớn.
Không riêng gì Đoàn Xá, những khó khăn của nông dân, nông nghiệp, nông thôn cả nước hiện nay đang là những khó khăn chưa có lời giải và có lẽ lại phải cần những bước đột phá mới, những chính sách có tính chất “xé rào” thì mới mong thay đổi và phát triển được.
Nông dân thờ ơ với ruộng
Xã Đoàn Xá huyện Kiến Thụy - Hải Phòng, từng rất nổi tiếng vì là một trong những nơi đi đầu của phong trào khoán hộ trong nông nghiệp, từ đó tạo cơ sở thực tiễn để hình thành Chỉ thị 100 và sau này là Nghị quyết 10 (hay còn gọi là Khoán 10). Người nông dân đã đổi đời nhờ được nhận khoán, được tự lo làm ăn trên những thửa ruộng của mình.
Thế nhưng, cũng vẫn cơ chế ấy, vẫn những thửa ruộng ấy, những thứ mà mấy chục năm trước họ hồ hởi đón nhận đến trào nước mắt, thì giờ đây họ thờ ơ, hững hờ đến khó hiểu. “Trước đây, nông dân tranh nhau từng thước ruộng thì những năm gần đây, họ không còn mặn mà với ruộng đất nữa. Không ít hộ không thèm cấy mà cho thuê ruộng” - ông Đặng Trinh Đường, Phó Chủ tịch xã Đoàn Xá buồn rầu nói.
Ông Vũ Thọ Ký, ở thôn 4 có 3 thửa ruộng với diện tích 8,6 sào đều cho thuê hết. Mỗi vụ ông thu 30kg thóc/sào, “năm nào mất mùa thì không thu nữa, coi như cho mượn ruộng” - ông nói. Theo tính toán của ông, với giá thóc trung bình chỉ 4.000đ/kg như hiện nay thì mỗi năm ông thu được khoảng 2 triệu đồng từ tiền cho thuê ruộng. Lý do ông phải cho thuê ruộng “là nhà không có người cấy, ba cô con gái đi lấy chồng. Nhà tôi có quán bán nước giải khát nên hai vợ chồng tập trung vào đây còn hiệu quả hơn là làm ruộng”. Tương tự như vậy, nhà ông Đoàn Đắc Tụ, cũng ở thôn 4 có ba người con đều đi học xa, bản thân ông làm nghề sửa xe đạp nên ruộng của nhà ông cũng cho thuê hết.
Ông Phùng Văn Động, Chủ tịch Hội Nông dân cho biết, hiện nay những hộ cho thuê ruộng hầu hết là những gia đình không có lao động, nói một cách khác là lao động đi xa hoặc đi làm nghề khác như đi học đại học, đóng gạch, làm mộc, ra phố làm giày da và thậm chí là đi lấy chồng nước ngoài. Hiện Đoàn Xá có 13 lò gạch của 12 hộ, thu hút gần 400 lao động, 175 hộ có nghề phụ (kinh doanh dịch vụ, mở xưởng cơ khí, xưởng mộc…), 217 phụ nữ lấy chồng nước ngoài, 850 lao động đi làm công nhân các nhà máy da giày...
Làm ruộng khốn khó trăm bề
Sở dĩ nông dân Đoàn Xá chán ruộng và tìm việc khác là bởi sản xuất nông nghiệp cho thu nhập quá thấp. “Được mùa thì có lãi chút xíu chứ mất mùa thì coi như là lỗ vốn”, ông Ký nói. Còn ông Đường nhẩm tính, “trung bình mỗi sào cho năng suất 1,3 tạ thóc tương đương với khoảng 520.000 đồng (giá thóc loại trung bình là 4.000 đồng/kg), trong khi đó tiền mua giống là 50.000 đồng, tiền thuê tuốt lúa 30.000 đồng, tiền cày bừa 45.000 đồng, tiền phân bón, thuốc trừ sâu 200.000 đồng. Tổng cộng là 325.000 đồng, đấy là chưa tính tiền làm đất. Nếu thuê gặt (100.000 -120.000 đồng/ngày) nữa thì coi như là hòa vốn, may ra chỉ đủ gạo ăn. Nếu năng suất trên 1,3 tạ/sào thì mới có lãi”. Chính vì vậy, người nông dân không mặn mà với việc cấy lúa.
Về vấn đề tác động của gói kích cầu của Chính phủ hỗ trợ nông dân mua sắm máy móc, thiết bị sản xuất nông nghiệp, ông Đường cho biết đến nay mới chỉ có vài chục hộ lập hồ sơ xin vay, bởi lẽ với tình hình sản xuất nông nghiệp như hiện nay, những người có ruộng cũng thực sự chưa có nhu cầu vì diện tích nhỏ (trung bình 1,6 sào/khẩu) trong khi nếu đầu tư máy móc thiết bị thì không có hiệu quả nên thường là đi thuê. “Chỉ khi nào ruộng đất được tích tụ ở một quy mô lớn thì việc đầu tư máy móc, thiết bị cơ giới hóa mới thực sự có hiệu quả” - ông Ngô Văn Đáng, Chủ tịch xã Đoàn Xá quả quyết.
Khi được hỏi “nếu được phép chuyển nhượng đứt ruộng cho người khác thì có dám bán không?”, hầu hết những người nông dân đều lắc đầu và chỉ chấp nhận cho thuê lâu dài. Nhưng mong muốn lớn nhất của họ vẫn là có cơ chế, chính sách hỗ trợ nông dân để làm sao họ có thể sống được với nông nghiệp như trợ giá về giống, phân bón, thuốc trừ sâu…. Trong khi đó, lãnh đạo xã thì khẳng định rằng muốn sản xuất nông nghiệp có hiệu quả thì không còn con đường nào khác là đẩy mạnh quá trình tích tụ ruộng đất, nâng thẩm quyền cho thuê đất của cấp xã ít nhất từ 15 năm trở nên (hiện nay xã chỉ được ký cho thuê 10 năm), chính vì vậy mà những hộ có khả năng tích tụ ruộng đất với diện tích lớn cũng chưa dám mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị để sản xuất quy mô lớn.
Không riêng gì Đoàn Xá, những khó khăn của nông dân, nông nghiệp, nông thôn cả nước hiện nay đang là những khó khăn chưa có lời giải và có lẽ lại phải cần những bước đột phá mới, những chính sách có tính chất “xé rào” thì mới mong thay đổi và phát triển được.
Bùi Mạnh
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN