Phải thu lại phần lãi bất chính từ giá sữa
Sau khi Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) bóc trần sự phi lý trong giá sữa ngoại, đã có ý kiến đề nghị đưa mặt hàng này vào danh mục các mặt hàng bình ổn giá.
(TT&VH) - Sau khi Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) bóc trần sự phi lý trong giá sữa ngoại, đã có ý kiến đề nghị đưa mặt hàng này vào danh mục các mặt hàng bình ổn giá.
Tuy nhiên, theo một số chuyên gia thì nguyên nhân cơ bản giá sữa phi lý như hiện nay là do chúng ta quản lý kém. Do vậy phải “sửa” ở khâu quản lý chứ không nên cứ không quản lý được lại “thiết quân luật”.
Giá cắt cổ
Theo kết quả khảo sát bước đầu của Cục quản lý cạnh tranh thì giá sữa bột nhập khẩu ở Việt Nam được bán với mức giá “cắt cổ” từ nhiều năm nay. Cụ thể như sữa Dugro 1, 2, 3 của hãng Dumex tại VN cao hơn các nước Thái Lan, Malaysia, Indonesia từ 130 - 220%. Sữa XO hương vani cao hơn từ 26 - 30% giá bán ở Hàn Quốc. Sữa Ensure Gold, Pedia Sure (của Abbott) nhập khẩu từ Mỹ, giá ở Việt Nam cao hơn ở Thái Lan, Malaysia, Indonesia 20 - 30%. Sữa Enfa Grow, Enfakid, Enfa Mama... (của Mead Johnson, nhập khẩu từ Mỹ) có gián bán cao hơn Thái Lan từ 20 - 70%. Sữa của Nestle (nhập khẩu từ nhiều nước) được bán với giá cao hơn Thái Lan, Indonesia, Malaysia từ 10 - 65%. Cùng nhập khẩu từ Hà Lan nhưng sữa Friso bán tại Malaysia, Singapore thấp hơn Việt Nam từ 60-10%. Trong khi đó thuế suất nhập khẩu sữa bột nguyên liệu và sữa nguyên hộp trung bình tại Việt nam thấp và bằng với nhiều nước trong khu vực.
Sau khi có kết quả khảo sát bước đầu về giá sữa, Hiệp hội Sữa Việt Nam, TP HCM đã chính thức có văn bản đề nghị đưa mặt hàng này vào danh mục các mặt hàng bình ổn giá, nghĩa là nhà nước sẽ quản lý về giá. Điều này cũng nhận được một số ý kiến đồng tình. Vì ngoài vấn đề về giá thì các mặt hàng sữa hiện nay cũng có một số điều kiện phù hợp để có thể đưa vào danh sách các mặt hàng bình ổn giá của Chính phủ. Cụ thể, các loại sữa bột ngoại nhập hiện nay chủ yếu được dùng cho trẻ em và người bệnh, điều này cũng đồng nghĩa có sự ảnh hưởng cực kỳ quan trọng đến sức khỏe của người dân. Hơn nữa, những biểu hiện vừa qua cho thấy có hiện tượng liên kết độc quyền để nâng giá sữa lên mức phi lý.
Sữa mẹ là tốt nhất cho sức khỏe của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (ảnh minh họa)
Tuy nhiên theo PGS.TS Ngô Trí Long-Nguyên Phó Viện trưởng Viện NCKH Thị trường giá cả (Bộ Tài chính), nếu đưa sữa nhập ngoại vào các mặt hàng quản lý giá sẽ nảy sinh nhiều vấn đề. Trong khi danh mục các mặt hàng bình ổn của Chính phủ đã nhiều thì đưa thêm sữa bột nhập khẩu vào sẽ tạo áp lực về quản lý. Mà thực tế hiện nay thì sẽ rất khó quản lý, dễ sinh ra kẽ hở cho những tiêu cực khác. Hơn nữa đây là một mặt hàng không mang tính chiến lược, Chính phủ không nên và cũng không đủ nguồn lực để “cõng” giá. Bởi vì khi đã đưa vào danh mục bình ổn, khi giá thế giới tăng cao hơn trong nước thì nhà nước phải bù giá.
Làm rõ cơ cấu giá
Theo PGS.TS Ngô Trí Long thì để giải quyết tận gốc vấn đề này phải tạo sự cạnh tranh trong thị trường sữa. Hiện nay năng lực các doanh nghiệp sản xuất trong nước quá yếu tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhập khẩu nhập chiếm giữ thị trường. Khi họ đã chi phối được thị trường thì tất yếu sẽ có sự liên kết để tăng giá. Sẽ rất khó để đưa luật vào xử vì sự liên kết này mang tính chất ngầm hiểu. Sự liên kết ở đây không có nghĩa là họ ngồi lại bàn bạc, trao đổi thống nhất với nhau nên không có những chứng cứ cụ thể để xử theo luật. Các doanh nghiệp đều có chung mục tiêu là tăng lợi nhuận nên khi có những điều kiện để tăng giá (giá thế giới tăng, mặt bằng giá cả trong nước tăng…) là họ sẽ đồng loạt tăng giá theo.
Ngoài ra, có một nguyên nhân quan trọng là sự quản lý yếu kém. Trong nhiều năm chúng ta không nắm được các chi phí thật sự xây dựng nên giá sữa trong nước. Chính vì thế cũng không nắm được mức lãi của các doanh nghiệp hay có những chi phí không chính đáng khác. Về vấn đề này, ông Vương Trí Dũng (Phó Chi Cục trưởng Chi cục quản lý thị trường Hà Nội) cũng đã từng chứng minh, hầu hết các loại sữa bột nhập khẩu đều có chênh lệch giá mua và giá bán lẻ rất cao. “Vấn đề ở đây là cần xem xét kỹ thực tiễn phần chênh lệch giữa giá nhập và giá bán lẻ. Không ngoại trừ vấn đề hạ thấp giá nhập khẩu khi tính thuế nhằm gian lận thuế nhập khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp. Giữa nhà nhập khẩu với công ty xuất khẩu có sự thỏa thuận gửi giá, hạ giá nhập khẩu”-ông Dũng phân tích.
Trước mắt, để bình ổn giá sữa cần phải làm rõ cơ cấu chi phí hình thành nên giá sữa bột nhập ngoại hiện nay. Trên cơ sở đó mới có những chính sách quản lý phù hợp với kinh tế thị trường. Ví dụ như theo dõi được giá nhập khẩu, chi phí quản lý, chi phí quảng cáo…thì sẽ tính được được mức lãi thật sự của các doanh nghiệp. Trên cơ sở đó cũng xác định được những khoản chi phí không chính đáng để có biện pháp xử lý. Ví dụ hiện nay có nhiều ý kiến cho rằng các doanh nghiệp này quảng cáo quá nhiều, dẫn đến sự hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Rõ ràng không thể cấm các doanh nghiệp quảng bá sản phẩm của họ, nhưng nhà nước có thể can thiệp được một cách chính đáng bằng việc quy định các doanh nghiệp chỉ được trích 5% giá thành sản phẩm cho quảng cáo thay vì 10% như hiện nay.
Khi đã làm rõ được những chi phí thực, nhà nước hoàn toàn có thể dùng các chính sách thuế để thu lại khoản lãi phi lý của các doanh nghiệp. Khi những khoản lãi không còn vào túi họ, các doanh nghiệp sẽ tự động phải hạ giá bán xuống mức hợp lý. Trong trường hợp các doanh nghiệp chấp nhân chịu mất những khoản lãi đó mà không hạ giá thì nên sử dụng các khoản thu này vào những mục tiêu an sinh xã hội. Vì thực tế tại Việt Nam, chủ yếu những người có thu nhập từ mức khá trở lên mới đủ tiền để sử dụng sữa ngoại. Như vậy người tiêu dùng nói chung sẽ hài lòng.
Tuy nhiên, theo một số chuyên gia thì nguyên nhân cơ bản giá sữa phi lý như hiện nay là do chúng ta quản lý kém. Do vậy phải “sửa” ở khâu quản lý chứ không nên cứ không quản lý được lại “thiết quân luật”.
Giá cắt cổ
Theo kết quả khảo sát bước đầu của Cục quản lý cạnh tranh thì giá sữa bột nhập khẩu ở Việt Nam được bán với mức giá “cắt cổ” từ nhiều năm nay. Cụ thể như sữa Dugro 1, 2, 3 của hãng Dumex tại VN cao hơn các nước Thái Lan, Malaysia, Indonesia từ 130 - 220%. Sữa XO hương vani cao hơn từ 26 - 30% giá bán ở Hàn Quốc. Sữa Ensure Gold, Pedia Sure (của Abbott) nhập khẩu từ Mỹ, giá ở Việt Nam cao hơn ở Thái Lan, Malaysia, Indonesia 20 - 30%. Sữa Enfa Grow, Enfakid, Enfa Mama... (của Mead Johnson, nhập khẩu từ Mỹ) có gián bán cao hơn Thái Lan từ 20 - 70%. Sữa của Nestle (nhập khẩu từ nhiều nước) được bán với giá cao hơn Thái Lan, Indonesia, Malaysia từ 10 - 65%. Cùng nhập khẩu từ Hà Lan nhưng sữa Friso bán tại Malaysia, Singapore thấp hơn Việt Nam từ 60-10%. Trong khi đó thuế suất nhập khẩu sữa bột nguyên liệu và sữa nguyên hộp trung bình tại Việt nam thấp và bằng với nhiều nước trong khu vực.
Sau khi có kết quả khảo sát bước đầu về giá sữa, Hiệp hội Sữa Việt Nam, TP HCM đã chính thức có văn bản đề nghị đưa mặt hàng này vào danh mục các mặt hàng bình ổn giá, nghĩa là nhà nước sẽ quản lý về giá. Điều này cũng nhận được một số ý kiến đồng tình. Vì ngoài vấn đề về giá thì các mặt hàng sữa hiện nay cũng có một số điều kiện phù hợp để có thể đưa vào danh sách các mặt hàng bình ổn giá của Chính phủ. Cụ thể, các loại sữa bột ngoại nhập hiện nay chủ yếu được dùng cho trẻ em và người bệnh, điều này cũng đồng nghĩa có sự ảnh hưởng cực kỳ quan trọng đến sức khỏe của người dân. Hơn nữa, những biểu hiện vừa qua cho thấy có hiện tượng liên kết độc quyền để nâng giá sữa lên mức phi lý.
Tuy nhiên theo PGS.TS Ngô Trí Long-Nguyên Phó Viện trưởng Viện NCKH Thị trường giá cả (Bộ Tài chính), nếu đưa sữa nhập ngoại vào các mặt hàng quản lý giá sẽ nảy sinh nhiều vấn đề. Trong khi danh mục các mặt hàng bình ổn của Chính phủ đã nhiều thì đưa thêm sữa bột nhập khẩu vào sẽ tạo áp lực về quản lý. Mà thực tế hiện nay thì sẽ rất khó quản lý, dễ sinh ra kẽ hở cho những tiêu cực khác. Hơn nữa đây là một mặt hàng không mang tính chiến lược, Chính phủ không nên và cũng không đủ nguồn lực để “cõng” giá. Bởi vì khi đã đưa vào danh mục bình ổn, khi giá thế giới tăng cao hơn trong nước thì nhà nước phải bù giá.
Làm rõ cơ cấu giá
Theo PGS.TS Ngô Trí Long thì để giải quyết tận gốc vấn đề này phải tạo sự cạnh tranh trong thị trường sữa. Hiện nay năng lực các doanh nghiệp sản xuất trong nước quá yếu tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhập khẩu nhập chiếm giữ thị trường. Khi họ đã chi phối được thị trường thì tất yếu sẽ có sự liên kết để tăng giá. Sẽ rất khó để đưa luật vào xử vì sự liên kết này mang tính chất ngầm hiểu. Sự liên kết ở đây không có nghĩa là họ ngồi lại bàn bạc, trao đổi thống nhất với nhau nên không có những chứng cứ cụ thể để xử theo luật. Các doanh nghiệp đều có chung mục tiêu là tăng lợi nhuận nên khi có những điều kiện để tăng giá (giá thế giới tăng, mặt bằng giá cả trong nước tăng…) là họ sẽ đồng loạt tăng giá theo.
Ngoài ra, có một nguyên nhân quan trọng là sự quản lý yếu kém. Trong nhiều năm chúng ta không nắm được các chi phí thật sự xây dựng nên giá sữa trong nước. Chính vì thế cũng không nắm được mức lãi của các doanh nghiệp hay có những chi phí không chính đáng khác. Về vấn đề này, ông Vương Trí Dũng (Phó Chi Cục trưởng Chi cục quản lý thị trường Hà Nội) cũng đã từng chứng minh, hầu hết các loại sữa bột nhập khẩu đều có chênh lệch giá mua và giá bán lẻ rất cao. “Vấn đề ở đây là cần xem xét kỹ thực tiễn phần chênh lệch giữa giá nhập và giá bán lẻ. Không ngoại trừ vấn đề hạ thấp giá nhập khẩu khi tính thuế nhằm gian lận thuế nhập khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp. Giữa nhà nhập khẩu với công ty xuất khẩu có sự thỏa thuận gửi giá, hạ giá nhập khẩu”-ông Dũng phân tích.
Trước mắt, để bình ổn giá sữa cần phải làm rõ cơ cấu chi phí hình thành nên giá sữa bột nhập ngoại hiện nay. Trên cơ sở đó mới có những chính sách quản lý phù hợp với kinh tế thị trường. Ví dụ như theo dõi được giá nhập khẩu, chi phí quản lý, chi phí quảng cáo…thì sẽ tính được được mức lãi thật sự của các doanh nghiệp. Trên cơ sở đó cũng xác định được những khoản chi phí không chính đáng để có biện pháp xử lý. Ví dụ hiện nay có nhiều ý kiến cho rằng các doanh nghiệp này quảng cáo quá nhiều, dẫn đến sự hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Rõ ràng không thể cấm các doanh nghiệp quảng bá sản phẩm của họ, nhưng nhà nước có thể can thiệp được một cách chính đáng bằng việc quy định các doanh nghiệp chỉ được trích 5% giá thành sản phẩm cho quảng cáo thay vì 10% như hiện nay.
Khi đã làm rõ được những chi phí thực, nhà nước hoàn toàn có thể dùng các chính sách thuế để thu lại khoản lãi phi lý của các doanh nghiệp. Khi những khoản lãi không còn vào túi họ, các doanh nghiệp sẽ tự động phải hạ giá bán xuống mức hợp lý. Trong trường hợp các doanh nghiệp chấp nhân chịu mất những khoản lãi đó mà không hạ giá thì nên sử dụng các khoản thu này vào những mục tiêu an sinh xã hội. Vì thực tế tại Việt Nam, chủ yếu những người có thu nhập từ mức khá trở lên mới đủ tiền để sử dụng sữa ngoại. Như vậy người tiêu dùng nói chung sẽ hài lòng.
Hằng Lê
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN