Các chuyên gia thẩm định đều ủng hộ Ca trù là Di sản của nhân loại

Hồ sơ vì thế cũng phải có sự tham gia của cộng đồng, thể hiện trước hết là sự đồng thuận của cộng đồng với việc lập hồ sơ (Thậm chí, trong trường hợp nếu di sản chỉ có một chủ sở hữu duy nhất, là một cá nhân, gia đình hoặc dòng họ nào đó, mà họ không đồng thuận với việc đề cử vì cho rằng đó là bí mật nghề nghiệp của riêng họ thì cũng không thể đề cử được). Sự tham gia của cộng đồng còn thể hiện ở việc họ cùng kiểm kê các giá trị, cam kết cùng bảo vệ di sản và cùng đưa ra kế hoạch hành động. Chẳng hạn trong hồ sơ ca trù có sự cam kết của 22 CLB ca trù, đồng thuận với chủ trương lập hồ sơ, cam kết cùng bảo vệ và đưa ra chương trình hành động của các CLB trong việc truyền dậy ca trù…

Chính vì những đòi hỏi khoa học như trên, cho nên trong số 15 di sản được đề cử (trong đó có ca trù) thì đã có 2 di sản bị loại vì hồ sơ không đáp ứng được.

Qua khâu thẩm định hồ sơ, vòng 2 là vòng quan trọng nhất vì là vòng thẩm định chuyên môn. Các hồ sơ đề cử được UNESCO giao cho các chuyên gia độc lập của các tổ chức phi chính phủ có chuyên môn liên quan thẩm định.. Việc chọn chuyên gia là bí mật.

Bà Lý cho biết: “Vừa qua tôi đã nhận được báo cáo thẩm định do UNESCO gửi tới, các báo cáo này sẽ công bố trên mạng vào cuối tháng 8. Hồ sơ ca trù được 2 chuyên gia thuộc Hội đồng Âm nhạc cổ truyền quốc tế thẩm định, và có điều rất lý thú là chính họ cũng đã từng nghiên cứu khá sâu về Ca trù của Việt Nam. Chính vì vậy khi được đọc báo cáo thẩm định của họ (mỗi báo cáo dài 10 trang) tôi thấy họ rất hiểu lịch sử và sức sống của Ca trù. Họ đã phân tích từng tiêu chí một trong 5 tiêu chí để được công nhận DSVH PVT cần bảo vệ khẩn cấp, và đối chiếu với hồ sơ ca trù để xét xem việc tự đánh giá của Việt Nam trong bộ hồ sơ này đã phù hợp hay chưa? Họ cũng đưa ra một vài nhận xét, đề nghị cần bổ sung, làm rõ hoặc một vài điểm cần nhấn mạnh, nhưng kết luận lại, họ đồng thuận với việc tự đánh giá của Việt Nam trên tất cả các tiêu chí. Trong kết luận cuối cùng, cả hai chuyên gia đều nhấn mạnh là rất ủng hộ ca trù được đưa vào danh sách DSVH PVT Cần bảo vệ khẩn cấp, và kiến nghị với Uỷ ban Liên chính phủ xem xét công nhận trong đợt tới.

Như vậy cùng với Quan họ (được đề cử là DSVH PVT đại diện của nhân loại) thì di sản thứ 2 của Việt Nam - Ca trù đang chờ quyết định cuối cùng từ cuộc họp của UNESCO (sẽ diễn ra từ 29/9 - 2/10 tới). Như TT&VH đã thông tin, trong cuộc họp đó, Việt Nam là một trong 24 quốc gia có đại diện trong Ban chấp hành của Ủy ban Liên chính phủ nên được quyền bỏ phiếu cho các di sản, trong đó cả Quan họ và Ca trù. 

“Đa dạng hóa” các đề cử

Cả Quan họ và Ca trù đều đang chờ quyết định cuối cùng từ cuộc họp của UNESCO (sẽ diễn ra từ 29/9-2/10 tới).

Hiện nay việc đề cử các DSVH PVT lên UNESCO hàng năm của mỗi quốc gia không bị khống chế bởi số lượng như việc xếp hạng Kiệt tác DSVH PVT và Truyền khẩu của nhân loại trước đây. Vì vậy sau Ca trù, Quan họ, các cơ quan quản lý văn hóa cần khẩn trương chuẩn bị các di sản phi vật thể để đem ra “trường thi” di sản quốc tế. Đây là một hoạt động vinh danh di sản dựa trên các tiêu chí khoa học, nghiêm túc (chứ không phải là chuyện “háo danh”) và hướng tới mục tiêu cao cả là bảo vệ di sản, cho nên rất cần phải được đầu tư thích đáng.

Cho đến nay, theo thông tin mới nhất thì hát Xoan (Phú Thọ) sẽ được lập hồ sơ trong năm nay (nếu kịp thì sẽ trình hồ sơ đề cử vào tháng 3/2010 để được xem xét vào năm 2011). Chiến lược của Cục Di sản văn hóa là muốn đa dạng hóa các loại di sản phi vật thể được đề cử, do đó rất khuyến khích các địa phương quan tâm đến việc này. Theo bà Lý, sử thi Tây Nguyên, Rối nước, gốm Chăm Bàu Trúc, Hội Phù Đổng… đều có thể đề cử. Bà Lý lưu ý rằng tiêu chí để công nhận DSVH PVT Cần bảo vệ khẩn cấp hoặc đại diện của nhân loại đã thay đổi không hoàn toàn giống như việc xếp hạng Kiệt tác DSVH PVT và Truyền khẩu của nhân loại trước đây. Cụ thể, có thể công nhận cả những di sản là đại diện của một cộng đồng người, làm nên bản sắc, giá trị của cộng đồng đó, chứ không nhất thiết phải có tiêu chí “nổi bật thế giới” hoặc “ngoại hạng”…. “Vì vậy, để triển khai Luật Di sản văn hóa (sửa đổi), Bộ VH, TT và DL sẽ ra văn bản hướng dẫn việc kiểm kê, lập hồ sơ DSVH PVT, trong đó có việc lập hồ đề cử DSVH PVT của nhân loại” - bà Lý cho biết.