Cải lương - trông cậy vào đâu?
“Cây đại thụ” của cải lương đã ra đi… Cùng với nỗi tiếc thương NSND Phùng Há, chúng ta hãy nhìn lại sân khấu cải lương một lần nữa, để xem cải lương đang ở đâu, còn lại những gì sau sự mất mát này.
(TT&VH) - “Cây đại thụ”, “vị tổ”, “thầy của những người thầy” cải lương đã ra đi… Cùng với nỗi tiếc thương NSND Phùng Há, chúng ta hãy nhìn lại sân khấu cải lương một lần nữa, để xem cải lương đang ở đâu, còn lại những gì sau sự mất mát này.
Vẫn chiếc áo cũ kỹ
Từ đầu năm đến nay, hầu như tuần nào cũng có ít nhất một sô diễn cải lương lớn nhỏ hay chuyên đề sân khấu của cá nhân nghệ sĩ tạo nên không khí nhộn nhịp rất đáng mừng cho đời sống cải lương trong thời khủng hoảng. Thế nhưng, cái không khí ấy vẫn không làm những người nặng lòng với cải lương vui được.
Vẫn chiếc áo cũ kỹ
Từ đầu năm đến nay, hầu như tuần nào cũng có ít nhất một sô diễn cải lương lớn nhỏ hay chuyên đề sân khấu của cá nhân nghệ sĩ tạo nên không khí nhộn nhịp rất đáng mừng cho đời sống cải lương trong thời khủng hoảng. Thế nhưng, cái không khí ấy vẫn không làm những người nặng lòng với cải lương vui được.
Một cảnh trong vở Chiếc áo thiên nga
Năm 2009 đã qua già nửa mà tình hình sân khấu cải lương vẫn không mấy thay đổi so với những năm trước. Từ những vở diễn trong dịp Tết: Mạnh Lệ Quân, Thái tử Đan giả gái, Xử án Phi Giao, Tứ tử đậu tân khoa... cho đến các vở ra mắt khán giả thời gian sau: Đoạn tuyệt, Tam phùng duyên, Đứa con họ Triệu... đều là kịch bản cũ đã gây tiếng vang cách đây hàng chục năm trời.
Mặc dù được làm mới về cách dàn dựng cũng không thể nào khỏa lấp được sự nghèo nàn về kịch bản cũng như nguy cơ cải lương đang “bào mòn” chính mình cùng lòng kiên nhẫn của khán giả. Chưa kể đến những chuyên đề sân khấu cá nhân được tổ chức hàng loạt: Vũ Luân du Xuân, Vũ Linh - Nhất long lục phụng, Bình Tinh - Tạ tình tri ân... cũng toàn những trích đoạn cũ mà nghệ sĩ dù chỉ ca sai một chữ cũng có thể bị khán giả “bắt giò”. Khổ hơn nữa là tình trạng xào qua nấu lại chỉ một trích đoạn từ chương trình này sang chương trình khác làm khán giả không khỏi “bội thực” vì cứ phải ăn “đồ cũ”.
Cái mới chưa ấn tượng
Có thể nói chương trình Vầng trăng cổ nhạc (VTCN) của HTV rất chịu khó đưa cái mới vào cải lương. Việc múa minh họa tăng tính sinh động cho bài tân cổ; các ca cảnh (những chập cải lương ngắn có nội dung hoàn chỉnh); “mới hóa” câu vọng cổ (chẳng hạn: kết hợp vọng cổ với... rock)... nhằm “hiện đại hóa” cải lương, đưa cải lương đến gần hơn với khán giả trẻ đều xuất phát và trở nên phổ biến từ VTCN.
Khi đưa ra chủ trương “xé câu vọng cổ” chen vào các điệu lý thì ông Hiền Phương (BTV chương trình) vấp phải sự phản ứng quyết liệt từ giới sáng tác cũng như sự nghi ngờ của nghệ sĩ. “Lúc đó nhiều người nói tôi điên. Nhưng nếu không liều thì làm sao có được cái mới. Có người cho rằng tôi lạm dụng các điệu lý nhưng đó là điều cần thiết để đẩy nhanh tiết tấu cho cải lương, mới có thể thu hút khán giả trẻ”, ông Hiền Phương chia sẻ.
Thử nghiệm này đã thành công khi câu vọng cổ có chen bài bản đã được chấp nhận và đến hôm nay thì được cả nghệ sĩ lẫn khán giả rất ưa chuộng. Tuy nhiên, đi qua chặng đường 10 năm, VTCN cũng đang gặp nhiều vấn đề cần phải giải quyết nếu muốn tiếp tục “sống” được. Thực tế là VTCN chỉ đổi mới được hình thức thể hiện, cách thức dàn dựng chứ phần lớn các trích đoạn vẫn là... đồ cũ, những ca cảnh được sáng tác mới chỉ dừng lại ở mức nghe được chứ chưa gọi là hay, càng không thể nói đến việc lay động lòng người, rồi tình trạng lạm dụng múa minh họa, nạn hát nhép, cạn ý tưởng, và những gương mặt mới được phát hiện trong cuộc thi Chuông vàng vọng cổ vẫn chưa đủ lực nối bước những nghệ sĩ đi trước...
Năm 2004, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tập hợp những nghệ sĩ trẻ đã khẳng định được tài năng qua các kỳ thi Triển vọng Trần Hữu Trang về lập nên nhóm Thắp sáng niềm tin. Từ đấy đến nay nhóm vẫn kiên trì theo đuổi chủ trương: dựng tuồng dài, ca diễn nghiêm túc, dựa vào thực lực của mình chứ không tăng cường ngôi sao ăn khách. Những Lê Tứ, Mỹ Hằng, Thy Trang, Lê Hồng Thắm, Quỳnh Hương... dần trưởng thành qua những vở diễn chất lượng mà mới đây nhất là hai vở Dấu ấn giao thời và Đứa con họ Triệu đều được báo chí và giới chuyên môn đánh giá cao trong đó Dấu ấn giao thời là kịch bản mới. Thế nhưng đáng buồn là các suất hát của nhóm thường thưa vắng khán giả, rất hiếm khi lấp đầy nửa rạp.
“Mới” nhất thì phải kể đến hai chương trình Hội ngộ tài năng Kim Vân Kiều và Chiếc áo thiên nga. Mặc dù gây được tiếng vang, tạo được sự chú ý của công chúng nhưng việc để cổ nhạc, giao hưởng, tân nhạc, nghệ sĩ cải lương, ca sĩ nhạc trẻ... cùng chung một chỗ có vẻ không ổn và tiếng chê vẫn nhiều hơn lời khen... Cải lương có vẻ vẫn phải trông cậy vào những nghệ sĩ đã lên chức ông bà và vẫn là những tuồng tích kinh điển từ hơn 30 năm trước.
Mặc dù được làm mới về cách dàn dựng cũng không thể nào khỏa lấp được sự nghèo nàn về kịch bản cũng như nguy cơ cải lương đang “bào mòn” chính mình cùng lòng kiên nhẫn của khán giả. Chưa kể đến những chuyên đề sân khấu cá nhân được tổ chức hàng loạt: Vũ Luân du Xuân, Vũ Linh - Nhất long lục phụng, Bình Tinh - Tạ tình tri ân... cũng toàn những trích đoạn cũ mà nghệ sĩ dù chỉ ca sai một chữ cũng có thể bị khán giả “bắt giò”. Khổ hơn nữa là tình trạng xào qua nấu lại chỉ một trích đoạn từ chương trình này sang chương trình khác làm khán giả không khỏi “bội thực” vì cứ phải ăn “đồ cũ”.
Cái mới chưa ấn tượng
Có thể nói chương trình Vầng trăng cổ nhạc (VTCN) của HTV rất chịu khó đưa cái mới vào cải lương. Việc múa minh họa tăng tính sinh động cho bài tân cổ; các ca cảnh (những chập cải lương ngắn có nội dung hoàn chỉnh); “mới hóa” câu vọng cổ (chẳng hạn: kết hợp vọng cổ với... rock)... nhằm “hiện đại hóa” cải lương, đưa cải lương đến gần hơn với khán giả trẻ đều xuất phát và trở nên phổ biến từ VTCN.
Khi đưa ra chủ trương “xé câu vọng cổ” chen vào các điệu lý thì ông Hiền Phương (BTV chương trình) vấp phải sự phản ứng quyết liệt từ giới sáng tác cũng như sự nghi ngờ của nghệ sĩ. “Lúc đó nhiều người nói tôi điên. Nhưng nếu không liều thì làm sao có được cái mới. Có người cho rằng tôi lạm dụng các điệu lý nhưng đó là điều cần thiết để đẩy nhanh tiết tấu cho cải lương, mới có thể thu hút khán giả trẻ”, ông Hiền Phương chia sẻ.
Thử nghiệm này đã thành công khi câu vọng cổ có chen bài bản đã được chấp nhận và đến hôm nay thì được cả nghệ sĩ lẫn khán giả rất ưa chuộng. Tuy nhiên, đi qua chặng đường 10 năm, VTCN cũng đang gặp nhiều vấn đề cần phải giải quyết nếu muốn tiếp tục “sống” được. Thực tế là VTCN chỉ đổi mới được hình thức thể hiện, cách thức dàn dựng chứ phần lớn các trích đoạn vẫn là... đồ cũ, những ca cảnh được sáng tác mới chỉ dừng lại ở mức nghe được chứ chưa gọi là hay, càng không thể nói đến việc lay động lòng người, rồi tình trạng lạm dụng múa minh họa, nạn hát nhép, cạn ý tưởng, và những gương mặt mới được phát hiện trong cuộc thi Chuông vàng vọng cổ vẫn chưa đủ lực nối bước những nghệ sĩ đi trước...
Năm 2004, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tập hợp những nghệ sĩ trẻ đã khẳng định được tài năng qua các kỳ thi Triển vọng Trần Hữu Trang về lập nên nhóm Thắp sáng niềm tin. Từ đấy đến nay nhóm vẫn kiên trì theo đuổi chủ trương: dựng tuồng dài, ca diễn nghiêm túc, dựa vào thực lực của mình chứ không tăng cường ngôi sao ăn khách. Những Lê Tứ, Mỹ Hằng, Thy Trang, Lê Hồng Thắm, Quỳnh Hương... dần trưởng thành qua những vở diễn chất lượng mà mới đây nhất là hai vở Dấu ấn giao thời và Đứa con họ Triệu đều được báo chí và giới chuyên môn đánh giá cao trong đó Dấu ấn giao thời là kịch bản mới. Thế nhưng đáng buồn là các suất hát của nhóm thường thưa vắng khán giả, rất hiếm khi lấp đầy nửa rạp.
“Mới” nhất thì phải kể đến hai chương trình Hội ngộ tài năng Kim Vân Kiều và Chiếc áo thiên nga. Mặc dù gây được tiếng vang, tạo được sự chú ý của công chúng nhưng việc để cổ nhạc, giao hưởng, tân nhạc, nghệ sĩ cải lương, ca sĩ nhạc trẻ... cùng chung một chỗ có vẻ không ổn và tiếng chê vẫn nhiều hơn lời khen... Cải lương có vẻ vẫn phải trông cậy vào những nghệ sĩ đã lên chức ông bà và vẫn là những tuồng tích kinh điển từ hơn 30 năm trước.
Ninh Lộc
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN