Chưa sơn son khu Thái học là hơi muộn!
Dự kiến mức đầu tư tu bổ, tôn tạo Văn Miếu - Quốc Tử Giám là 48 tỷ đồng! Nhưng vấn đề không phải tiền ít hay nhiều mà là việc sơn son di tích này có làm ảnh hưởng đến vẻ cổ kính của Văn Miếu hay không?
(TT&VH) - Đó là ý kiến của ông Đặng Kim Ngọc, Giám đốc Trung tâm VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám khi được hỏi về dự án tu bổ, tôn tạo Văn Miếu (mà theo thông tin trên các báo thì mức được đầu tư dự kiến lên tới 48 tỷ đồng). Vấn đề không chỉ là số tiền bao nhiêu, ít hay nhiều, mà là việc sơn quang, sơn son nhiều hạng mục trong di tích này liệu có làm ảnh hưởng đến vẻ “thâm trầm cổ kính” của Văn Miếu hay không?
Mặc dù không trực tiếp tham gia dự án, nhưng với tư cách là người quản lý di tích này, ông Đặng Kim Ngọc đã trao đổi thẳng thắn với TT&VH:
Không phải là “sơn lại” Văn Miếu
* Thưa ông, đi từ cổng Văn Miếu vào đây, tôi nhận thấy nhiều hạng mục của Văn Miếu đã sơn son lộng lẫy. Vậy tới đây, có sơn lại các hạng mục này không? Và cụ thể sẽ sơn son, sơn quang những phần nào?
Mặc dù không trực tiếp tham gia dự án, nhưng với tư cách là người quản lý di tích này, ông Đặng Kim Ngọc đã trao đổi thẳng thắn với TT&VH:
Không phải là “sơn lại” Văn Miếu
* Thưa ông, đi từ cổng Văn Miếu vào đây, tôi nhận thấy nhiều hạng mục của Văn Miếu đã sơn son lộng lẫy. Vậy tới đây, có sơn lại các hạng mục này không? Và cụ thể sẽ sơn son, sơn quang những phần nào?
 Ông Đặng Kim Ngọc |
- Ta cứ tạm chia Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội ra thành 2 khu: Khu Đại bái nằm ở phía ngoài và khu Thái học ở phía trong. Khu Đại bái được xây dựng từ thế kỷ 18-19, bao gồm nhà Tiền đường, nhà Hậu cung, cửa Đại Trung, Đại Thành, Khuê Văn Các... thì đã được sơn son từ trước. Khu Thái học thì được xây dựng lại và hoàn thành vào năm 2000, nhưng đến nay vẫn chưa được sơn quang, sơn son dù kiến trúc ở đây 100% là bằng gỗ. Tất nhiên không thể đòi hỏi phải sơn ngay sau khi hoàn thành, vì còn phải chờ gỗ khô hẳn, rồi chờ đến mùa thích hợp... Nhưng đáng ra phải làm cách đây vài ba năm rồi, để đến hôm nay mới đề nghị sơn là hơi muộn. Xin nói thêm các dãy nhà bia (gồm 8 dãy) làm xong từ năm 1994, nhưng đến nay cũng vẫn để “mộc”.
* Như vậy, thực chất đây là dự án sơn son, sơn quang các cấu kiện vẫn còn để mộc của Văn Miếu chứ không phải là “sơn lại” Văn Miếu? Nhưng chỉ là sơn son, thếp vàng, thếp bạc các cấu kiện gỗ - một hạng mục có tính chất trang trí cho kiến trúc - tại sao kinh phí dự kiến lại có thể lên tới nhiều tỷ đồng như các báo nêu?
- Nếu như sơn quang chỉ là sơn bóng để bảo vệ gỗ thì sơn son là sơn bằng sơn ta, giống như trên những bức tranh sơn mài vậy... Kỹ nghệ sơn son, theo đúng cách cổ truyền rất tốn kém (cứ hình dung một bức tranh sơn mài thì phải công phu như thế nào?). Còn thếp vàng thì có 2 loại: thếp vàng thật thì giá thành rất cao và thường chỉ được thếp ở những nơi trang trọng và... an toàn; khác với thếp vàng giả như ở các câu đối, hoành phi trong nhiều di tích hiện nay, chỉ được một thời gian là sẽ bị bong tróc. Nếu là thếp vàng thật thì dăm bảy chục năm vẫn không suy chuyển. Cả khu Thái học và 8 dãy nhà bia, cứ chỗ nào bằng gỗ là sẽ được sơn. Như thế nếu tính ra mét vuông thì sẽ rất lớn. Kinh phí mà các báo nêu (48 tỷ) cũng không khiến tôi ngạc nhiên chút nào. Chính vì thế cho nên trong quá trình bàn bạc, chỉ dám đề nghị sơn ở khu Thái học và các dãy nhà bia chứ không dám đặt vấn đề sơn lại luôn cả khu Đại bái.
* Như vậy, thực chất đây là dự án sơn son, sơn quang các cấu kiện vẫn còn để mộc của Văn Miếu chứ không phải là “sơn lại” Văn Miếu? Nhưng chỉ là sơn son, thếp vàng, thếp bạc các cấu kiện gỗ - một hạng mục có tính chất trang trí cho kiến trúc - tại sao kinh phí dự kiến lại có thể lên tới nhiều tỷ đồng như các báo nêu?
- Nếu như sơn quang chỉ là sơn bóng để bảo vệ gỗ thì sơn son là sơn bằng sơn ta, giống như trên những bức tranh sơn mài vậy... Kỹ nghệ sơn son, theo đúng cách cổ truyền rất tốn kém (cứ hình dung một bức tranh sơn mài thì phải công phu như thế nào?). Còn thếp vàng thì có 2 loại: thếp vàng thật thì giá thành rất cao và thường chỉ được thếp ở những nơi trang trọng và... an toàn; khác với thếp vàng giả như ở các câu đối, hoành phi trong nhiều di tích hiện nay, chỉ được một thời gian là sẽ bị bong tróc. Nếu là thếp vàng thật thì dăm bảy chục năm vẫn không suy chuyển. Cả khu Thái học và 8 dãy nhà bia, cứ chỗ nào bằng gỗ là sẽ được sơn. Như thế nếu tính ra mét vuông thì sẽ rất lớn. Kinh phí mà các báo nêu (48 tỷ) cũng không khiến tôi ngạc nhiên chút nào. Chính vì thế cho nên trong quá trình bàn bạc, chỉ dám đề nghị sơn ở khu Thái học và các dãy nhà bia chứ không dám đặt vấn đề sơn lại luôn cả khu Đại bái.
Nhà Thái học vẫn để "mộc" từ năm 2000 đến nay
* Những nơi nào sẽ thếp vàng, thếp bạc thưa ông?
- Chúng tôi đề nghị thếp bạc ở những chữ trên hoành phi, câu đối; còn thếp vàng chỉ ở những ngai thờ... Chi tiết thì có lẽ phải chờ những đề xuất cụ thể của dự án.
Phải sơn màu đỏ đặc trưng của dân tộc
* Theo ông, hiệu quả của việc sơn son sẽ như thế nào và có tương xứng với số kinh phí bỏ ra hay không?
- Việc đề xuất sơn quang, sơn son cộng với thếp bạc và thếp vàng là rất cần thiết và rất nhiều ý nghĩa. Nó tôn vinh sự trang trọng và trang nghiêm của khu di tích mà đang được đánh giá cao không chỉ ở tầm quốc gia nữa mà cả ở tầm quốc tế (82 tấm bia Văn Miếu đang đề nghị công nhận là Di sản tư liệu thế giới). Nếu như việc sơn quang, sơn son khu Thái học được thực hiện thì chúng ta cứ hình dung vào Văn Miếu sẽ rực rỡ như thế nào, nhất là vào ban đêm, khi đèn lồng thắp lên, nó sẽ như cung điện Đại Nội ở Huế vậy (được sơn son 100%)!
* Gần đây có những công trình cổ được sơn thếp lại không đúng quy trình hoặc sơn bằng sơn công nghiệp, không những làm giảm thẩm mỹ (lòe loẹt) mà còn tác động tiêu cực đến độ bền của công trình. Cho nên dư luận lo ngại không biết Văn Miếu sẽ được sơn son như thế nào? Hơn nữa Văn Miếu cứ để mộc như thế này thì lại có vẻ thâm trầm, cổ kính, chứ nếu sơn lộng lẫy lên thì chưa chắc đã phù hợp? Ông nghĩ sao?
- Dư luận nếu có băn khoăn như vậy thì theo tôi cũng là cũng rất chính đáng. Nhưng ở chỗ khác thì tôi không biết, chứ ở Văn Miếu thì sẽ phải làm hết sức bài bản. Trước khi có dự kiến triển khai công việc này, chúng tôi cũng đã hỏi ý kiến các nhà quản lý, nhà chuyên môn. Thậm chí có ý kiến còn đề nghị rằng không được sơn son Văn Miếu bằng màu đỏ giống như màu đỏ của... Trung Quốc, mà phải sơn màu đỏ đặc trưng của dân tộc; đồng thời phải dùng sơn ta từ các lò sơn truyền thống lâu đời... Có người còn đề nghị phải tiến hành sơn thử xem công trình sẽ “lên màu” như thế nào rồi mới triển khai toàn bộ.
* Xin cảm ơn ông.
- Chúng tôi đề nghị thếp bạc ở những chữ trên hoành phi, câu đối; còn thếp vàng chỉ ở những ngai thờ... Chi tiết thì có lẽ phải chờ những đề xuất cụ thể của dự án.
Phải sơn màu đỏ đặc trưng của dân tộc
* Theo ông, hiệu quả của việc sơn son sẽ như thế nào và có tương xứng với số kinh phí bỏ ra hay không?
- Việc đề xuất sơn quang, sơn son cộng với thếp bạc và thếp vàng là rất cần thiết và rất nhiều ý nghĩa. Nó tôn vinh sự trang trọng và trang nghiêm của khu di tích mà đang được đánh giá cao không chỉ ở tầm quốc gia nữa mà cả ở tầm quốc tế (82 tấm bia Văn Miếu đang đề nghị công nhận là Di sản tư liệu thế giới). Nếu như việc sơn quang, sơn son khu Thái học được thực hiện thì chúng ta cứ hình dung vào Văn Miếu sẽ rực rỡ như thế nào, nhất là vào ban đêm, khi đèn lồng thắp lên, nó sẽ như cung điện Đại Nội ở Huế vậy (được sơn son 100%)!
* Gần đây có những công trình cổ được sơn thếp lại không đúng quy trình hoặc sơn bằng sơn công nghiệp, không những làm giảm thẩm mỹ (lòe loẹt) mà còn tác động tiêu cực đến độ bền của công trình. Cho nên dư luận lo ngại không biết Văn Miếu sẽ được sơn son như thế nào? Hơn nữa Văn Miếu cứ để mộc như thế này thì lại có vẻ thâm trầm, cổ kính, chứ nếu sơn lộng lẫy lên thì chưa chắc đã phù hợp? Ông nghĩ sao?
- Dư luận nếu có băn khoăn như vậy thì theo tôi cũng là cũng rất chính đáng. Nhưng ở chỗ khác thì tôi không biết, chứ ở Văn Miếu thì sẽ phải làm hết sức bài bản. Trước khi có dự kiến triển khai công việc này, chúng tôi cũng đã hỏi ý kiến các nhà quản lý, nhà chuyên môn. Thậm chí có ý kiến còn đề nghị rằng không được sơn son Văn Miếu bằng màu đỏ giống như màu đỏ của... Trung Quốc, mà phải sơn màu đỏ đặc trưng của dân tộc; đồng thời phải dùng sơn ta từ các lò sơn truyền thống lâu đời... Có người còn đề nghị phải tiến hành sơn thử xem công trình sẽ “lên màu” như thế nào rồi mới triển khai toàn bộ.
* Xin cảm ơn ông.
 Sơn son ở Văn Miếu đã xuống cấp “Khu Đại bái của Văn Miếu đã được sơn son từ trước. Lần sơn gần đây nhất, tôi không nhớ không rõ lắm, nhưng chắc là phải từ thời còn bao cấp, tức là cách đây hàng chục năm rồi. Đến nay màu sơn ở đây đã bắt đầu xuống cấp. Dấu hiệu rõ nhất là nhiều chân cột đã bị bong tróc màu sơn son (có khoảng 1/3 số chân cột đã bị như vậy). Chưa sơn lại khu Đại bái, không phải vì chúng tôi không muốn làm, mà là do điều kiện kinh phí có hạn, nên đành phải gác lại để ưu tiên khu Thái học và các dãy nhà bia” (phát biểu của ông Đặng Kim Ngọc)
--------
Sơn son ở nhiều chân cột trong Văn Miếu đã xuống cấp |
Nguyễn Mỹ
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN