Ponzi, Madoff và…
21 tuổi, vào năm 1902, Charles Ponzi từ Italy đến Mỹ làm ăn với 2 đô la rưỡi trong túi. Y rửa bát cho các nhà hàng để kiếm sống, đêm xuống thì ngủ trên sàn nhà.
(TT&VH) - Hai mươi mốt tuổi, vào năm 1902, Charles Ponzi từ Italy đến Mỹ làm ăn với 2 đô la rưỡi trong túi. Y rửa bát cho các nhà hàng để kiếm sống, đêm xuống thì ngủ trên sàn nhà.
Từng vào tù ra tội vài lần, Ponzi nghĩ ra mô hình đầu tư cho đến nay vẫn mang tên y và đến năm 1920, mỗi ngày y làm ra 250.000 đô la lợi nhuận (tương đương khoảng 2 triệu rưỡi đô la hôm nay). Lại vào tù như kẻ lừa đảo lớn nhất lịch sử nước Mỹ, cuối cùng y chết trong một nhà thương làm phúc vào năm 1949 ở Brazil.
Hệ thống Ponzi thật ra quá giản đơn: lấy tiền người gửi sau trả lãi cao cho người gửi trước. Kẻ lừa đảo chỉ việc ung dung xài tiền thiên hạ gửi cho mình. Tưởng Ponzi là kẻ đầu tiên cũng là cuối cùng vì mánh lừa quá lộ, khó thi thố lần hai. Nhưng cho đến nay thế giới đã nhiều phen lao đao vì có tới ít nhất một chục Ponzi (như Dona Branca, Nicholas Cosmo, Sergei Panteleevich Mavrodi, Lou Pearlman v.v.) và gần đây nhất là Bernard Madoff.
Đó là chưa kể siêu lừa Nguyễn Văn Mười Hai và những cái tên khác ở xứ Rồng Tiên.
Hệ thống Ponzi gây hại được thực chất dựa trên hai tính cách khá phổ biến của con người: máu liều và lòng tham. Kẻ đi lừa phải uống đủ “thuốc liều”, năm ăn năm thua. Thoát kịp thì thành triệu phú. Không thoát thì tù mọt gông. Người bị lừa có thể cũng biết có thể năm ăn năm thua nhưng cuối cùng tặc lưỡi vì mê mẩn đi trước siêu lợi nhuận.
Ponzi, Madoff, Nguyễn Văn Mười Hai suy cho cùng chỉ mới đưa sinh mạng bản thân ra đánh cuộc với số phận. Nhưng trong thiên hạ cho đến nay vẫn không thiếu những kẻ liều lĩnh hơn. Họ cũng say máu không kém, còn cả gan đưa những thứ lớn hơn, thiêng liêng hơn bản thân mình để “chơi” năm ăn năm thua như chơi số đề. Bản thân họ tham lam và họ hy vọng sống vào lòng tham của người đời.
Cũng như mô hình lấy tiền người sau trả cho tiền người trước, họ mưu lấy tương lai trả cho quá khứ và ung dung hưởng một hiện tại phồn vinh dù biết là giả tạo. Họ hy vọng mình sẽ may mắn hơn Ponzi vì khi chuyện không hay xẩy ra họ không còn ngồi ở đó nữa. Ví dụ những người gây ra vạ VEDAN hay những kẻ giết môi trường lấy lợi nhuận các kiểu có thể đã tính trước rằng, sông Thị Vải hay những vùng đất ô nhiễm sẽ không thể chết nhanh như thế. Có thể họ toan tính những chất độc hại chỉ lộ diện sau nhiều thế hệ với ung thư với quái thai và khi đó họ đã chuồn lẹ đi chỗ khác hay sang thế giới bên kia lâu rồi.
Hãy tỉnh táo giữ gìn non sông gấm vóc, chuẩn bị từ hôm nay một tương lai đẹp đẽ cho con cháu mai sau, và cảnh giác với những kẻ tham lam cũng như phép tính năm ăn năm thua liều lĩnh!
Từng vào tù ra tội vài lần, Ponzi nghĩ ra mô hình đầu tư cho đến nay vẫn mang tên y và đến năm 1920, mỗi ngày y làm ra 250.000 đô la lợi nhuận (tương đương khoảng 2 triệu rưỡi đô la hôm nay). Lại vào tù như kẻ lừa đảo lớn nhất lịch sử nước Mỹ, cuối cùng y chết trong một nhà thương làm phúc vào năm 1949 ở Brazil.
Hệ thống Ponzi thật ra quá giản đơn: lấy tiền người gửi sau trả lãi cao cho người gửi trước. Kẻ lừa đảo chỉ việc ung dung xài tiền thiên hạ gửi cho mình. Tưởng Ponzi là kẻ đầu tiên cũng là cuối cùng vì mánh lừa quá lộ, khó thi thố lần hai. Nhưng cho đến nay thế giới đã nhiều phen lao đao vì có tới ít nhất một chục Ponzi (như Dona Branca, Nicholas Cosmo, Sergei Panteleevich Mavrodi, Lou Pearlman v.v.) và gần đây nhất là Bernard Madoff.
Đó là chưa kể siêu lừa Nguyễn Văn Mười Hai và những cái tên khác ở xứ Rồng Tiên.
Hệ thống Ponzi gây hại được thực chất dựa trên hai tính cách khá phổ biến của con người: máu liều và lòng tham. Kẻ đi lừa phải uống đủ “thuốc liều”, năm ăn năm thua. Thoát kịp thì thành triệu phú. Không thoát thì tù mọt gông. Người bị lừa có thể cũng biết có thể năm ăn năm thua nhưng cuối cùng tặc lưỡi vì mê mẩn đi trước siêu lợi nhuận.
Ponzi, Madoff, Nguyễn Văn Mười Hai suy cho cùng chỉ mới đưa sinh mạng bản thân ra đánh cuộc với số phận. Nhưng trong thiên hạ cho đến nay vẫn không thiếu những kẻ liều lĩnh hơn. Họ cũng say máu không kém, còn cả gan đưa những thứ lớn hơn, thiêng liêng hơn bản thân mình để “chơi” năm ăn năm thua như chơi số đề. Bản thân họ tham lam và họ hy vọng sống vào lòng tham của người đời.
Cũng như mô hình lấy tiền người sau trả cho tiền người trước, họ mưu lấy tương lai trả cho quá khứ và ung dung hưởng một hiện tại phồn vinh dù biết là giả tạo. Họ hy vọng mình sẽ may mắn hơn Ponzi vì khi chuyện không hay xẩy ra họ không còn ngồi ở đó nữa. Ví dụ những người gây ra vạ VEDAN hay những kẻ giết môi trường lấy lợi nhuận các kiểu có thể đã tính trước rằng, sông Thị Vải hay những vùng đất ô nhiễm sẽ không thể chết nhanh như thế. Có thể họ toan tính những chất độc hại chỉ lộ diện sau nhiều thế hệ với ung thư với quái thai và khi đó họ đã chuồn lẹ đi chỗ khác hay sang thế giới bên kia lâu rồi.
Hãy tỉnh táo giữ gìn non sông gấm vóc, chuẩn bị từ hôm nay một tương lai đẹp đẽ cho con cháu mai sau, và cảnh giác với những kẻ tham lam cũng như phép tính năm ăn năm thua liều lĩnh!
Nguyễn Quang Thân
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN