thethaovanhoa.vn

Âm sắc màn đêm: Góc nhìn khác về thời bao cấp

24/04/2009 09:56 GMT+7

Âm sắc màn đêm với đề tài về thời bao cấp sẽ được chiếu trong dịp 30/4. Không ôn nghèo, kể khổ, câu chuyện về những cuộc đời bình dị trong phim thực sự gây xúc động lòng người.

(TT&VH) - Là một trong 3 phim mới được công chiếu trong đợt phim kỷ niệm các ngày lễ lớn: 30/4, 1/5, 7/5 và 19/5 năm nay, cùng với Đừng đốt (đạo diễn Đặng Nhật Minh) và Pha Đin mây phủ (đạo diễn Trần Vịnh), bộ phim Âm sắc màn đêm được xem là “thể nghiệm” của Bùi Tuấn Dũng trong việc cố gắng phá vỡ khoảng cách giữa phim nhựa và video.

Không “ôn nghèo, kể khổ”

Đề tài không mới, cốt truyện không độc, cũng chẳng nhiều chi tiết “đắt”, nhưng chỉ sau vài cảnh “dạo đầu”, Âm sắc màn đêm đã cuốn được người xem vào nhịp sống bình dị với đầy chất ám ảnh của cái thời “xếp hàng đong gạo, nước hứng từng xô”. Lấy bối cảnh thời bao cấp làm nền, nhưng các nhà làm phim không hẳn muốn lột tả cái nghèo, cái khổ của thời bao cấp; cũng không đả phá những tư tưởng lạc hậu, trì trệ với những hệ lụy xa xót của nó. Âm hưởng chung của phim là sự dung dị. Nghèo trong sự dung dị; đau trong sự dung dị; và hy vọng, khát khao cũng bình dị, chân chất như niềm vui của một người hứng được xô nước đầy giữa cơ man nào là xô chậu xếp hàng chờ lượt.
 
Nhạc sĩ Giáng Son - lần đầu đóng phim (vai cô giáo)

Và trong không gian bình dị ấy, ống kính lướt chậm, đặc tả từng số phận trong căn hộ ngột ngạt bởi bất hạnh chồng lên bất hạnh. Ông Nhân, 70 tuổi, một cựu chiến binh trở về từ chiến trường Điện Biên Phủ, mắc căn bệnh tim hiểm ác nhưng không có tiền chạy chữa; Đào, một cựu thanh niên xung phong, chồng hy sinh ngoài mặt trận, lam lũ kiếm sống, cô con gái 16 tuổi nhiễm chất dioxin, bị bại liệt và sợ ánh sáng, thiểu năng trí tuệ; Hiếu, trai út của Đào - niềm vui sống của ông Nhân, một khả năng âm nhạc đầy triển vọng đột ngột mù hai mắt do chất dioxin trong người phát tác... Là người giữ truyền thống gia phong, ông Nhân thà ôm bệnh và chết chứ không bán bộ đồ thờ gia bảo lấy tiền đi viện. Nhưng rồi, ông lại quyết bán để lấy tiền mua cây đàn piano cho cháu. Bởi hơn ai hết, ông biết cây đàn sẽ là điểm tựa nâng đỡ tâm hồn cậu bé Hiếu trong cơn tuyệt vọng. Hình ảnh ông Nhân dẫn người cháu mù đi gõ cửa khắp nơi xin học chữ, học đàn; đề nghị với bác sĩ làm sao kéo dài sự sống của mình để có thêm thời gian dạy cháu cách tự lập trong sinh hoạt cho tới khi thuần thục, khi không còn đôi mắt... thực sự khiến người xem rớt nước mắt.

Ý tưởng của tôi khi đặt tên phim Âm sắc màn đêm không phải là “màn đêm của cậu bé mù - Hiếu”, mà là màn đêm của cái thời bao cấp với những bóng người lầm lũi đi, lầm lũi sống, lặp lại, nhàm chán... như những ảo giác. Và từ trong màn đêm ấy, những mầm sống mới được phôi thai, cựa quậy...
 
(Phát biểu của đạo diễn Bùi Tấn Dũng)

Với những ai đã sống qua thời bao cấp, hiển nhiên không quên hình ảnh những “con phe”. Không ít bộ phim đã đề cập đến những hình ảnh này, tựu chung thể hiện cái chất đanh đá, gian manh, lọc lõi, cơ hội... của một bộ phận người tranh thủ kiếm sống và làm giàu từ những kẽ hở của cơ chế bao cấp. Nhưng ở Âm sắc màn đêm thì khác, 2 nhân vật “phe” trong phim được xây dựng như những “cái mầm” của cơ chế thị trường sau này. Đó là hình ảnh khởi nguồn cho những ông chủ doanh nghiệp thời đổi mới, người buôn Đông, người buôn Tây... nhưng ẩn chứa đằng sau sự thực dụng vẫn là những tấm lòng biết trắc ẩn trước bất hạnh của đồng loại.

Phá vỡ khoảng cách giữa phim video và phim nhựa

Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng nói: “Trên thế giới bây giờ, phim nhựa và phim quay bằng kỹ thuật số đã không còn là khoảng cách. Ngay ở VN, bộ phim Chơi vơi cũng được quay bằng kỹ thuật số. Với ý thức đó, tôi đã làm phim video Âm sắc màn đêm với cách làm của phim đầu tư kỹ về mặt ngôn ngữ hình ảnh; chau chuốt về bối cảnh. Hơn nửa năm tư duy; 1 tháng chuẩn bị để quay trong 10 ngày. Điều may mắn nhất của tôi khi làm phim này là đã tìm được diễn viên nhí - Chu Sơn Tùng đóng vai bé Hiếu.  
 
Phim Âm sắc màn đêm
 
Diễn xuất sinh động, có hồn, Chu Sơn Tùng đã thể hiện khá thành công hai trạng thái tâm lý của nhân vật Hiếu: hiếu động, lanh lợi khi mắt sáng và đầy tâm trạng, với những cố gắng vượt lên số phận khi hai mắt đã bị mù. Chu Sơn Tùng, 12 tuổi đang học lớp 6 trường THPT Tân Trào (quận Hoàn Kiếm, HN). Trước khi tham gia Âm sắc màn đêm, Sơn Tùng đã từng tham gia một số phim. Cậu bé kể: “Khi xem lại vai diễn đã đóng, cháu cũng thấy cảm động ở những cảnh diễn bị mù”. 
 
Nguyệt Anh

 

Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN