SGK Lịch sử phổ thông: Hàng trăm lỗi là những lỗi gì?

(TT&VH) - Tôi là một giáo viên dạy sử cũng như trăm nghìn giáo viên dạy sử trên cả nước. Vì nghề nghiệp tôi cũng rất quan tâm tới SGK Lịch sử, những vấn đề thời sự đang diễn ra trong ngành, trong lĩnh vực khoa học của mình đang giảng dạy. Thời gian qua (từ đầu tháng 3/2009) trên báo điện tử lại rộ lên "cao trào" góp ý, phê phán SGK, trong đó có SGK Lịch sử. Tôi nghĩ đó là chuyện bình thường và cần phải thường xuyên hơn. Không biết các đồng nghiệp của tôi thế nào, chứ mỗi lần như thế tôi học được rất nhiều điều.

Được đọc một loạt bài góp ý SGK Lịch sử của 2 tác giả Thanh Huyền và Văn Hiến trên một tờ báo điện tử, tôi thực sự kính phục. Hai tác giả phát hiện ra hàng trăm lỗi lớn nhỏ. Để làm được điều đó, tôi tin 2 tác giả đã bỏ ra rất nhiều thời gian, công sức, không kể tới thái độ làm việc nghiêm túc, cẩn thận. Chẳng hạn, trong lời Kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở SGK Lịch sử lớp 9 có từ cuốc, xuổng, gậy gộc mà tôi đã đọc cả chục lần vẫn chẳng để ý. Tôi vẫn đọc đúng, giảng đúng là “thuổng” vì câu đó quá quen thuộc và tôi là người nhà quê, những dụng cụ ấy chẳng xa lạ gì với tôi. Đến khi đọc bài góp ý, tôi mở sách mới té ngửa, đúng là cuốc, xuổng. Có điều lạ là dạy bao nhiêu năm, cũng chẳng có học sinh nào thắc mắc, thế mới khổ.

Trở lại loạt bài góp ý SGK Lịch sử, tôi thấy có mấy vấn đề sau:

SGK Lịch sử đang trong "cao trào góp ý"!

Một câu hỏi đặt ra là tại sao lại phạm nhiều lỗi loại này thế? Cái gì nó cũng mang tính lịch sử của nó, có lẽ chúng ta liên tục thay đổi, liên tục điều chỉnh và chưa có một văn bản ban hành thống nhất. Ví dụ: viết hoa chữ đầu hay viết hoa tất cả các chữ như tên người, địa danh, chức tước, cách phiên âm danh từ riêng chữ nước ngoài ra chữ Việt... Đến nay chúng ta để SGK có hàng trăm lỗi như thế, trước hết đó là trách nhiệm của tác giả sách, NXB, cùng đội ngũ giáo viên trên cả nước được huy động vào thẩm định sách trước khi in chính thức. Nói như thế không có nghĩa là hoà cả làng mà đây là một sự thật, đặc biệt là NXB – nơi nắm vững những quy định và ban hành văn bản. Chúng ta phải rút kinh nghiệm để sửa.

2. Việc lấy ý kiến đông đảo các tầng lớp xã hội góp ý cho SGK thể hiện tinh thần cầu thị, trách nhiệm của ngành giáo dục và cần thiết, nhưng cũng phải đưa ra những định hướng cụ thể để việc góp ý có hiệu quả. Nếu sa vào sửa từng câu, từng chữ, cách diễn đạt, thêm từ này, bỏ từ kia...thì tôi tin rằng bất cứ câu nào, đoạn nào trong SGK Lịch sử và SGK các môn học khác đều có thể có thể sửa lại được hết. Chúng ta đã có những bài học mà ông cha chúng ta đúc kết thành câu chuyện “Đẽo cày giữa đường”... Trong các bài góp ý của 2 tác giả đưa ra hàng loạt các câu, đoạn viết trong SGK Lịch sử, các tác giả đã phê phán và đã sửa lại.

- Ví dụ 1: Trang 74, SGK Lịch sử lớp 6 viết: “Dương Đình Nghệ bị một viên tướng của mình là Kiều Công Tiễn giết chết để đoạt chức”. Tác giả bình: dùng từ “ viên tướng” để chỉ kẻ giết Dương Đình Nghệ là không chính xác, vì từ này thể hiện thái độ trân trọng. Nên dùng từ “phản tướng” để chỉ Kiều Công Tiễn. Trước hết trong từ điển không có từ “phản tướng”. Và chúng ta thử lắp ráp chữ “phản tướng” vào câu xem sao: “Dương Đình Nghệ bị một viên phản tướng của mình là Kiều Công Tiễn”, đã là phản tướng lại là của mình, tôi nghĩ có gì bất ổn. Nếu dùng từ phản tướng thì chẳng lẽ Dương Đình Nghệ lại nuôi một kẻ phản tướng để giết mình à?

- Ví dụ 2 : Về “kênh hình”, tác giả góp ý cũng đề xuất: Góc trái “Hình 98. Ga Hà Nội (1900), có những chi tiết khó lí giải – hình như chân dung ai đó và con dấu tròn...” nên bỏ chi tiết này.

Về bức ảnh trong SGK là chụp lại bức vẽ cảnh ga Hà Nội vào năm 1900 - mặt tiền nhà ga. Các tác giả sách khi đưa hình này nhằm mục đích chủ yếu là cho học sinh hiểu rõ rằng trong chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam, Pháp đã chú ý mở đường giao thông, trong đó có đường sắt, phục vụ cho việc đàn áp các cuộc đấu tranh và khai thác, bóc lột thuộc địa. Còn các chi tiết khác trên bức ảnh như com tem, dấu bưu điện thì không cần phải khai thác (chỉ giải thích khi có học sinh yêu cầu). Hình con tem và dấu tròn bưu điện chỉ có giá trị xác nhận bức ảnh này là một tài liệu “gốc”, sau khi bức vẽ ra đời nó đã trở thành tấm bưu ảnh được truyền bá rộng rãi.

- Ví dụ 3: Ở phần lịch sử lớp 5, tác giả đặt câu hỏi: Phan Bội Châu còn sống? Nghe thế, ai cũng hoảng, viết lách thế nào mà lại thế? Mở sách ra xem, có gì đâu! Tên bài là: “Phan Bội Châu- Phong trào Đông Du”. Nội dung bài học chỉ giới hạn cho các học sinh lớp 5 như vậy, chứ có ai bảo Phan Bội Châu còn sống. Còn hiểu như tác giả thì có đến An Dương Vương cũng vẫn còn sống.

Như tôi đã nói, nếu sửa, chỉnh lại câu cú thì là việc làm muôn thuở, không có hồi kết, bởi bản chất ngôn ngữ thì rất đa dạng, phong phú và có tính lịch sử. Vì vậy tôi kiến nghị Bộ GD&ĐT chỉ yêu cầu góp ý, chỉnh sửa những lỗi sai về kiến thức.

Th.s Nguyễn Văn Đằng (giảng viên trường CĐ, SP Hà Nội)