Quốc Bảo: Ra "chợ quốc tế" đừng nói đến chuyện kinh tế

Nhạc sĩ Quốc Bảo, người đã từng phát hành album Tales qua mạng Amazon.com cho biết đây là công việc không dễ dàng gì, và lợi nhuận anh có được chỉ đủ "một niềm vui nho nhỏ".

(TT&VH Cuối tuần) - Trong khi chờ đợi có một “chợ nhạc mạng” tử tế - có nghĩa là bán được hàng và mua được hàng (âm nhạc) tại Việt Nam, không ít nhạc sĩ, nhà sản xuất trong nước đã tìm đường đi “chợ quốc tế”. Kinh nghiệm và những bài học xương máu của họ về việc này ra sao? Dưới đây là câu chuyện của nhạc sĩ Quốc Bảo (đã phát hành album Tales qua mạng Amazon.com), nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn (đã phát hành 6 album trên mạng CDBaby và Amazon) và giám đốc công ty Touch Communication (phát hành album Saigon Lounge - Nguyệt Ánh, Listen or Walk - Võ Thiện Thanh trên một số trang web âm nhạc quốc tế).

>> Bài 1: "Thật" bế tắc "ảo" khó làm nên chuyện

* Để Tales (Những chuyện kể) phát hành trên hệ thống bán đĩa trực tuyến Amazon, anh đã phải chuẩn bị những gì và từ khi nào?

- Tôi bắt đầu tìm hiểu về e-commerce (thương mại điện tử) khoảng năm 2001, tức là 2 năm sau khi... xóa mù máy tính(!), và thực sự bị lôi cuốn. Tôi đặt mua những ấn phẩm (sách, đĩa) qua Amazon cũng vào năm này, rồi cứ tự hỏi làm thế nào để bán cho họ. Hỏi thăm nhiều người, không ai biết cách. Tự viết email hỏi các nguồn phát hành đĩa lớn, thì nhận được nhiều thông tin quan trọng, nhưng đạt được những điều kiện họ đưa ra vô cùng khó.

Nhạc sĩ Quốc Bảo

Vừa rồi lên báo Tuổi trẻ TP.HCM, tôi có đọc được nhận định của một nhà báo, là phát hành album ra quốc tế trên các mạng bán đĩa trực tuyến đơn giản thôi, tôi giật mình, phục quá - tôi lại tưởng người viết là Jeff Bezos (người sáng lập Amazon) cơ chứ!!! Khó lắm đấy, bởi kênh phát hành quốc tế không đặt nhiều lòng tin vào sản phẩm Việt, vào cơ chế thanh toán tài chính qua mạng của chúng ta, vào việc chuyển hàng ra nước ngoài đúng hạn,...

Tôi cứ kiên nhẫn làm từng bước, theo chỉ dẫn của họ. Đầu năm 2004 thì tôi được làm thành viên chính thức và trọn đời của ASCAP (tổ chức Tác quyền và Tác giả Hoa Kỳ), nên mọi chuyện trở nên dễ dàng hơn. Tales, đĩa nhạc phát hành tháng Tám năm đó, đã lên Amazon.

* Cách thức phát hành một album trên mạng bán đĩa trực tuyến, như Amazon, sẽ được tiến hành như thế nào?

- Có hai cách: trực tiếp và gián tiếp. Để thương lượng chuyển sản phẩm trực tiếp đến Amazon Đức như tôi làm với Tales, thì hơi nhiêu khê, nhiều điều kiện lắm. Còn gián tiếp, là qua trung gian một kênh phân phối như CDBaby: họ sẽ gửi đến Amazon, Napster, iTunes,... và ăn hoa hồng phát hành. Bình thường, một CD bán trực tuyến có giá 11USD, mình sẽ nhận được 7 USD; bán lẻ MP3 thì 99 cents một bài, mình nhận được 65 cents thì phải. Chi phí chuyển hàng ra nước ngoài mình chịu.

* Cho đến ngày ngưng bán trên Amazon, Tales đã bán được bao nhiêu đĩa? Nếu xét về mặt kinh tế thì cho tới thời điểm này anh đã thu hồi đủ vốn từ việc phát hành Tales trên Amazon hay chưa?

- Tôi gửi cho Amazon ba lượt, tổng cộng 400 đĩa. Bán đến năm 2007 thì hết. Tôi không gửi nữa vì chi phí bưu điện cao quá. Từ đó trở đi, tôi yêu cầu họ bán dưới hình thức download. Đừng nói đến chuyện kinh tế, chẳng đáng gì đâu. Mỗi năm tôi nhận được vài cái séc ra ngân hàng lãnh tiền, chỉ đủ cho mình có niềm vui nho nhỏ.

* Tại sao sau Tales, anh không tiếp tục bán đĩa nào trên mạng này nữa?

- Như tôi đã nói, chi phí vận chuyển hàng cao quá. Việt Nam lại không cho nhận tiền qua PayPal nên khi họ trả tiền, mình đi lãnh cũng mệt (chờ trung bình 6 tuần). Hơn nữa, sau này cộng đồng MySpace phát triển, tôi lại có những mối quan hệ mới, để rồi sẽ tạo ra kênh phát hành độc lập mới.

Bìa CD Tales

* Cái được lớn nhất từ việc phát hành album trên các mạng trực tuyến lớn của thế giới cho riêng cá nhân anh là gì?

- Điều 1: chúng ta hoàn toàn có thể “bằng vai phải lứa” với các nghệ sĩ năm châu trong thế giới phẳng này. Điều 2: nhờ điều 1, chúng ta có thể kết bạn, trao đổi kinh nghiệm và cộng tác với các nghệ sĩ ở bất cứ đâu.

* Có thể “bằng vai phải lứa” với các nghệ sĩ năm châu, vậy những cơ hội nào đã đến với anh sau khi Tales được phát hành trên Amazon?

- Tôi có vài cơ hội cộng tác nho nhỏ với một nhóm nhạc sĩ Anh và Pháp. Cơ hội tinh thần to tát hơn, là có những cái tên khổng lồ như James Taylor, Nina Simone, Bjork, Steve Gadd trong danh sách bạn bè trên MySpace của tôi. Những dự án cá nhân nhỏ, chưa đáng để kể. Tham gia viết một ít tracks nhạc cho một vài dự án tập thể có gì lớn lao đâu mà khoe.

* Thời gian tới, anh có dự định sẽ phát hành thêm album nào trên các mạng bán đĩa trực tuyến lớn của thế giới không?

- Điều này tùy thuộc vào các cộng sự của tôi: nếu họ (những nghệ sĩ nước ngoài) muốn phát hành hoặc hợp tác phát hành theo kênh nào, tôi sẽ tính.

Bài 3: Trần Mạnh Tuấn: Muốn chen chân phải có chiến lược lâu dài

Việt Tú (thực hiện)

CÁC "CHỢ" NHẠC "ẢO" QUỐC TẾ

Đại diện tiêu biểu cho dòng phân phối này là Napster. Xuất hiện từ năm 1999, Napster là một cú sốc lớn. Với nó, người sử dụng có thể thoải mái tải về máy tính các bài hát họ yêu thích mà không phải tốn bất kỳ chi phí nào. Vào thời điểm hưng thịnh nhất, nó có tới hơn 26 triệu thành viên và ngốn đến 80% băng thông của mạng Internet.

Nhưng mô hình của Napster không duy trì được lâu, vì nó đã đi ngược lại lợi ích các hãng ghi âm. Kết quả vụ kiện giữa hai bên kéo dài từ cuối năm 1999 đến tháng 7 năm 2001 đã chính thức khai tử cho mô hình nghe nhạc miễn phí này. Các trang dạng này ở Việt Nam có: yeuamnhac.com, socbay.com, nhac.vui.vn, inghe.vn, nhaccuatui.com, nghenhac.info...

Bán nhạc giá rẻ

Ở kênh phân phối này thì iTunes là kẻ thống trị. Khởi đầu từ tháng 4 năm 2003, iTunes là kho nghe nhạc đầu tiên trên thế giới cho phép người dùng mua nhạc và chuyển chúng dễ dàng tới các máy iPod hay iPhone - những sản phẩm công nghệ rất được ưa chuộng của Apple.

Được sự hậu thuẫn của 4 hãng ghi âm lớn nhất thế giới, với mức giá chỉ 99 cents cho mỗi bài hát, sau 4 năm hoạt động, iTunes đã bán được 4 tỷ bản nhạc, chiếm tới 70% doanh thu bán nhạc trên Internet. Nhưng sự thành công của iTunes cũng không thể cứu được doanh thu đi xuống của các hãng ghi âm. Theo thống kê, doanh thu bán đĩa CD đã giảm 18% trong những năm gần đây, mặc dù số tiền thu được từ nhạc số tăng nhưng nếu tính tổng cộng thì doanh thu của toàn bộ ngành âm nhạc vẫn giảm tới 10%.

Trong dạng phân phối này còn có Amazon, AllofMp3,... nhưng trước sức ép từ các hãng ghi âm AllofMp3 đã phải đóng cửa vì AllofMp3 đã bán nhạc với một giá “siêu rẻ”: 1 USD cho 1 album.

Ở Việt Nam hiện chưa có dạng phân phối này.

Bán nhạc trên các mạng xã hội

Một mảnh đất rất màu mỡ - đó là các mạng xã hội, cộng đồng của những người sử dụng Internet đang được các hãng ghi âm để ý đến. Mới đây nhất, ngày 3/4/2008, ba hãng ghi âm lớn nhất thế giới là Warner Music, Sony BMG, và Universal Music đã ký hợp đồng với mạng xã hội MySpace về việc quản lý các bản nhạc số, đánh dấu một bước thay đổi lớn trong lịch sử kinh doanh âm nhạc.

Mô hình mới này có sự kết hợp ưu điểm của hai mô hình trước đó, theo đó, người sử dụng vẫn được nghe các bài hát miễn phí, đồng thời các hãng ghi đĩa cũng vẫn thu được lợi nhuận cho mình. Số tiền mang lại lợi nhuận chính là nhờ quảng cáo.

Tại Việt Nam thì Yahoo là mạng xã hội duy nhất mua bản quyền các tác phẩm âm nhạc để xây dựng trang nghe nhạc miễn phí Yahoo! Vietnam Music. Trong thời gian sắp tới Yahoo có kế hoạch kinh doanh bản quyền nhạc trực tuyến, nhằm mở hướng đi mới và phá vỡ sự bế tắc cho thị trường nhạc số ở Việt Nam. Ngoài Yahoo, Zing cũng là một mạng tương tự như thế nhưng Zing làm theo kiểu nửa vời, có cho download nhạc miễn phí.

Bày trên “kệ đĩa online”

Dạng phân phối này giống nhất với dạng phân phối truyền thống. Các ca sĩ, nhạc sĩ có đĩa làm thủ tục đăng ký với nhà phát hành như Cdbaby, Amazon, ebay,... để mua chỗ trên trang bày đĩa. Đĩa được ký gửi tới nhà phát hành. Kênh này giống như kênh mua hàng trực tuyến thông thường. Hiện nay tại Việt Nam, trang nhacso.net mới đang bước đầu cho giới thiệu đĩa trên trang và cho nghe demo thử các bài trong đĩa chứ chưa có dịch vụ bán đĩa qua mạng.