Về Tam Đường thăm nơi phát tích triều Trần

Nằm cạnh ngã ba sông Hồng và sông Luộc - mảnh đất Ngự Thiên, Long Hưng là khu Tam Đường nơi 700 năm qua hiện diện đền thờ, lăng mộ các vua nhà Trần. Theo thuật phong thủy, Tam Đường nằm trên khu vực Tiền Tam Thai - Hậu Thất Tinh kéo dài gần 2km từ thôn Tây Nha qua đất Ngọc Đường, Phú Đường và Thái Đường, thuộc xã Tiến Đức và xã Liên Hiệp, huyện Hưng Hà. Trong khu vực này, làng Thái Đường nằm ở giữa, với ý nghĩa trung tâm và thịnh vượng. Phú Đường, Thái Đường, Ngọc Đường hợp thành Tam Đường.

Tương truyền, dòng họ Trần vốn ở đất Mân (tỉnh Phúc Kiến), Trung Quốc ngày nay, di cư vào Việt Nam từ thời Bách Việt, sau ngụ ở vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh), vùng sông nước Chí Linh (Hải Dương) - Đông Triều (Quảng Ninh).

 

Khoảng cuối thế kỷ XI họ Trần về Tức Mạc (Nam Định), rồi tương truyền do cứu được một thầy địa lý danh tiếng, nên được mách khu Thái Đường là vùng đất nhiều linh khí, nên đã quyết định dời mộ tổ và chuyển về định cư tại đó. Người anh là Trần Tự Hấp ở đất Thái Đường sinh ra Trần Lý. Trần Lý có các con Trần Thừa (sinh ra Trần Cảnh là vua Trần Thái Tông - người mở đầu cơ nghiệp nhà Trần sau này), Trần Tự Khánh, Trần Thị Dung. Người em ở đất Lưu Xá bên cạnh là Trần Tự Duy vì mâu thuẫn sâu sắc với họ Lưu, tàn sát họ này quá nhẫn tâm nên tổn hao âm đức, chỉ sinh được Trần Thủ Huy, đến đời Huy chỉ sinh ra Trần Thủ Độ rồi tuyệt tự. Cuối đời Lý, quyền lực họ Trần càng vươn ra mạnh mẽ. Trong loạn lạc, vua Lý Huệ Tông phải phiêu bạt về đây và lấy con gái Trần Lý là Trần Thị Dung, sinh ra công chúa Thuận Thiên và Chiêu Thánh (sau thành Chiêu Hoàng - vị vua cuối cùng của nhà Lý); dựa vào quyền lực họ Trần, trở lại kinh thành. Từ đó, họ Trần dấn bước vào triều đình và sau cuộc hôn nhân của Trần Cảnh và Chiêu Hoàng, Trần Thủ Độ đã đưa Trần Cảnh lên ngôi báu.

Ngay sau khi giành được ngôi báu, nhà Trần đã dầy công phát triển quê nhà. Mảnh đất này được nâng lên thành phủ Long Hưng hay còn được gọi là Ngự Thiên. Trong số 14 vị vua của triều Trần thì có tới một nửa các vua và các hoàng hậu đầu triều, sau khi tạ thế đều được đưa về an táng tại vùng Long Hưng.Sau khi đánh tan quân Nguyên lần thứ ba, vua Trần sai đem bọn tướng giặc bị bắt ra làm lễ hiến phù trước lăng mộ tổ tiên - đã bị chúng tàn phá. Thượng hoàng Thánh Tông cảm khái làm hai câu thơ chữ Hán: "Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã - Sơn hà thiên cổ điện kim âu" (tạm dich là: "Xã tắc hai phen bon ngựa đá - Non sông muôn thuở vững âu vàng").

 Hiện nay, vùng Tam Đường, Liên Hiệp còn di chỉ khảo cổ mộ các vua Trần (xã Tiến Đức), khu lăng mộ thái sư Trần Thủ Độ, đình Khuốc, đình Ngừ thờ thái sư, mộ và đền thờ Linh từ quốc mẫu Trần Thị Dung (vợ thái sư Trần Thủ Độ ở xã Liên Hiệp); đặc biệt là khu Tam Đường - nơi lưu giữ hài cốt của tổ tiên triều Trần: Thuỷ tổ Trần Kinh, thái tổ Trần Hấp, nguyên tổ Trần Lý, thái thượng hoàng Trần Thừa...Các hoàng đế đời đầu nhà Trần: Trần Thánh Tông, Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông cùng hoàng hậu sau khi qua đời đều được quy về hợp táng tại lăng mộ: Thọ lăng, Chiêu lăng, Dự lăng, Quy đức lăng...Bên cạnh đó, nhà Trần còn cho xây dựng cung điện: điện Tịnh Cương, điện Hưng Khánh, điện Thiên An, điện Diên Hiền...Nơi có mộ tổ của nhà Trần và lăng tẩm của vương triều không chỉ vì thế đất đẹp có tay Long, tay Hổ (sông Hồng bên phải, sông Luộc bên trái), mà còn bao hàm cả ý nghĩa quân sự. Bởi vùng đất tứ giác nước này còn an toàn hơn cả kinh đô Thăng Long trong thế đối trọng với đế chế phong kiến Mông Nguyên hùng mạnh thời đó.

Hơn 700 năm qua các phần trên mặt đất đều bị phá hủy nhưng phần mộ vẫn tồn tại tập trung trong vùng và là các gò đất cao chừng 5m với diện tích hàng nghìn mét vuông; cũng như vẫn còn sông Thái Sư do thái sư Trần Thủ Độ sai đào để thuyền rồng vua quan, vương hầu nhà Trần từ sông Hồng tiện vào Tam Đường lễ tổ. Hiện nay, trên vùng linh địa ấy, khu đền thờ tổ tiên nhà Trần và các vua Trần khá đồ sộ mới được tái lập. Đi qua nghi môn là tòa tiền tế 7 gian bằng gỗ quí kiểu chồng diềm, 2 tầng 8 mái, sau đó tới hậu cung hình chữ đinh; thờ 3 vị minh quân đầu đời Trần: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và trong cung thờ thượng hoàng Trần Thừa. Bên cạnh là khu đền thờ Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn.

Trong tương lai, khu đền sẽ được kết nối với khu lăng mộ bằng một quảng trường rộng, các dịch vụ hoàn chỉnh, đưa Tam Đường thành tâm điểm thu hút du khách cùng các di tích lăng mộ thái sư Trần Thủ Độ, Linh từ quốc mẫu Trần Thị Dung ở xã Liên Hiệp, đền Tiên La, xã Đoan Hùng thờ thánh Mẫu Bát Nàn; đền thờ Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ; đền thờ Lễ nghi Học sĩ Nguyễn Thị Lộ ở làng dệt chiếu Hới, xã Tân Lễ, lăng Trần Thủ Độ, mộ bà Trần Thị Dung ở xã Liên Hiệp...