Ứng xử với quá khứ và hiện tại

Triển lãm ảnh về cầu Long Biên của Dominique De Miscault là dấu nhấn cuối cùng trong một tuần lễ nhiều hoạt động văn hóa mang tính hồi cố.

(TT&VH Cuối tuần) - Triển lãm ảnh về cầu Long Biên của Dominique De Miscault, nghệ sĩ nhiếp ảnh, họa sĩ, nhà điêu khắc Pháp với 70 bức, tập trung trong một chủ đề “Long Biên - cây cầu của những giấc mơ” khai mạc ngày 6/3 tại Maison d’Art (31 Văn Miếu - Hà Nội) là dấu nhấn cuối cùng trong một tuần lễ nhiều hoạt động văn hóa mang tính hồi cố. Tạm gọi là ứng xử với quá khứ. Cây cầu sắt già nua hơn một thế kỷ trĩu trên lưng vẫn cố gắng oằn mình gánh trách nhiệm làm yếu tố lãng mạn nhất trong mọi góc nhìn của người Hà Nội với sông Hồng.

Phải nói là người Hà Nội rất thích hướng về quá khứ, bằng cách xây mới những gì đã cũ. Cách đây ít lâu, có một triển lãm những ý tưởng kiến trúc về quy hoạch không gian Hồ Gươm. Và để Hồ Gươm xứng đáng với vai trò văn hóa lịch sử của nó, một số các kiến trúc sư có phương án tham gia thi quy hoạch đều nhất trí ở một điểm là triệt để phá trụi quanh hồ xây lại từ đầu. Để thực hiện chỉ một trong những phương án được ca ngợi và trao giải, chắc sẽ phải... san bằng Hồ Gươm và vùng phụ cận, đồng thời tốn chừng 10 tỷ USD để Hồ Gươm xứng đáng là Hồ Gươm, sẽ là Hồ Gươm, trừ sự cổ kính!?

Hồ Gươm

Về cái chữ “trừ” này, xin ra ngoài sự ứng xử với quá khứ một chút để nói về lễ trao giải Cánh diều Vàng 2008 diễn ra hôm 1/3, coi như một việc ứng xử với hiện tại. Các thành viên Ban Giám khảo năm nay cũng nhã nhặn như nhiều năm trước, tức là chỉ trao đồng hạng Cánh diều Bạc. Nhưng lễ trao giải năm nay, dù bị động bởi truyền hình, và nhạt về tác phẩm tham gia (không nhạt đã có giải Vàng) vẫn cực kỳ lộng lẫy về các “sao” mấy miền quy tụ. Các báo chẳng có gì nhiều để nói về phim nên dành nhiều chữ và rất nhiều ảnh miêu tả các “hot girl” mà tiếng tăm nghề nghiệp thì ít “hot” thôi, trước khi miêu tả những gương mặt đáng trọng vọng hơn của điện ảnh nước nhà. Những cặp đôi, những váy áo, những hành lang dành riêng cho diễn viên tạo dáng chụp ảnh... hao hao giống quanh cảnh lễ trao giải Oscar tuần trước. Hao hao, chỉ trừ các tác phẩm điện ảnh...

Lễ trao giải Cánh diều Vàng

Quay lại với việc ứng xử với quá khứ. Mà cung cách làm mới coi như cung cách chủ đạo. Hà Nội tuần này có nhiều người băn khoăn về việc xây dựng đền Vua Lý Thái Tổ sau lưng tượng chính vị vua này ở vườn hoa Chí Linh. Cụ Lý Công Uẩn có tượng thờ, đền thờ ở quê, chẳng xa mấy nếu ai thành tâm muốn lễ. Nếu xây thêm đền thờ Cụ ở trung tâm Bờ Hồ (mà nguy cơ sau này bị phá bởi một trong các ý tưởng quy hoạch không gian Hồ Gươm đã nói ở trên là điều có thể), thì sẽ có, nói như kiến trúc sư lão thành Hoàng Đạo Kính “Cụ Lý thái Tổ ngồi nhìn lưng cụ Lý Thái Tổ đứng”. Quanh Hồ Gươm chẳng biết bao giờ mới hết chuyện buồn cười.

Cũng là ứng xử với quá khứ, cũng là xây đền, tuần vừa rồi có thêm sự kiện xây dựng đền thờ vua Hàm Nghi tại xã Phú Gia, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, nơi vị vua yêu nước xây dựng căn cứ địa chống Pháp năm 1885. Kinh phí xây đền gần 5,4 tỷ đồng. Ngôi đền này có lẽ nên được dựng từ lâu, nhưng muộn còn hơn không. Sẽ có chỗ để thắp hương tưởng nhớ vị vua yêu nước ở một nơi đầy ý nghĩa trong cuộc đời ông.

Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng

“Xây dựng định hướng quy hoạch du lịch bền vững khu vực vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng” cũng là một dòng chữ tiềm ẩn một nỗi lo, khi thói quen ứng xử với di sản của đa số địa phương là chiều chuộng khách du lịch, mang di sản ra để khai thác vô tội vạ. Tuy nhiên, đọc kỹ nội dung cuộc hội thảo có tên như vậy tại tỉnh Quảng Bình, yên tâm hơn một chút vì nội dung thảo luận phù hợp với các tiêu chí bảo tồn Di sản thiên nhiên của UNESCO, nghĩa là bảo tồn đa dạng sinh học, hạn chế tối đa can thiệp của con người vào sự vận động của tự nhiên.

Có thể tìm về quá khứ một cách rất cồng kềnh, chẳng hạn Lễ tế Đàn Xã tắc 2009 mà Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế quyết định vẫn sẽ tổ chức vào ngày 28/2 âm lịch, tức 24/3 tới, vì lễ tế này năm ngoái hình như rất gây ấn tượng trong Festival Huế, sẽ rực rỡ 250 diễn viên trong đoàn nghệ đạo, cùng nhiều voi ngựa, cờ quạt rực rỡ tưng bừng. Nhưng kể ra thế cũng chẳng ăn thua gì so với phần đạo cụ được chuẩn bị cho phim Tây Sơn hào kiệt của Hãng phim Lý Huỳnh sản xuất phối hợp với Hội điện ảnh TP Hồ Chí Minh và Công ty Hải Đăng. 100 con voi chiến, 100 con ngựa chiến, hàng ngàn bộ trang phục, binh khí các loại, 10 khẩu thần công v.v và v.v đã được chuẩn bị công phu cho bộ phim lịch sử được đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay. Chỉ có điều, Tây Sơn hào kiệt vừa khởi quay đã bị dọa kiện, lại là chuyện tranh chấp bản quyền tác giả kịch bản. Chuyện thường ngày ở Việt Nam! Ứng xử quá khứ nhọc nhằn mấy cũng chẳng bằng ứng xử với hiện tại, sòng phẳng với lịch sử đã khó, sòng phẳng với nhau còn khó hơn nhiều.

Tuy nhiên, tuần tới, công chúng yêu điện ảnh tại TP.HCM sẽ có cơ hội thưởng thức bộ phim vừa đoạt giải Cánh diều bạc 2008 Trăng nơi đáy giếng (tối 17 và 18/3) tại IDECAP (28 Lê Thánh Tôn, Q1) trong LHP Pháp ngữ diễn ra tại đây từ 16/3 đến 11/4. Các buổi chiếu trong LHP Pháp ngữ đều vào cửa tự do.

Bàn Phím