Về quê đi Hội

Hội chùa Nành (Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội) vào 4-5-6 tháng hai hằng năm. Mồng bốn dựng cờ phướn giỗ sư tổ, làng đãi khách thập phương như lệ cũ bằng hai trăm mâm cỗ trong chùa. Mùng Năm giữa hội bắt đầu có vui chơi, quan họ ở thủy đình, hát chúc, cờ bỏi, đánh vật, hội thơ các cụ tại Thạch Sàng, đấu vật ở sới vật làng có treo giải . Chuyện ai nấy nghe, vui ai nấy hưởng. Cửa gian chính chùa thì dựng rạp có tuồng tiến bên Tấn Bào là. đội khách thường niên Năm nay diễn vở Phụng Nghi Đình, vẫn vở cũ. Chú tôi bảo, anh lên xem có Lã Bố hí điêu thuyền đấy. Chuyện quái gì cũng dính tí Tàu. Nhưng nhà quê chẳng nghĩ gì về Tàu cả: tuồng Bắc đấy, bên Đa Hội người ta còn giữ được, vẫn đi diễn đều vào các lễ hội chùa.  

Đám cờ người bên hữu sân chùa thưa hơn. Mấy cụ râu dài móm sều đang là vai chính, đĩnh đạc tay cắp đít, đi đi rồi bỗng dừng đột ngột rút quân ném oạch, oai phong như vị tướng vừa trảm xong đối thủ, lại vê râu nhìn đối phương khiêu khích. Một năm âm thầm nghĩ nước để hôm nay ra sới một lần cho đối thủ biết tay. Đám trung niên nếu không bám sát sân cờ thì lại chúi đầu vào các bàn cờ nhỏ bày lả rả quanh sới. cờ ngoài bài trong, chí chóe như đang có chiến tranh.

Tôi sà vào các đám hát chúc. Ba diễn viên dân gian không biết ở đâu về, năm nào cũng trụ ở tả mạc với ba nhạc công già mắt hấp háy, nhưng trống phách nghiêm chỉnh. Đàn nguyệt tưng tưng, đàn bầu thì ỉ oi nhưng đâu ra đấy. Trông bác nào cũng quá lục tuần, người đã chẳng còn thẳng thớm, vậy mà máu mê đàn địch trộ ra đến tận các đầu ngón tay. Ba cô diễn viên tuổi ngoại tứ tuần, mắt lúng liếng, mặt trát phấn dày. Hát, múa, lại có lúc nhẩy cẫng lên cho kịp thời đại. Cô nào cô nấy miệng cười chống tăm. Cô béo nhất dáng dấp giống  hộ pháp lượn lờ trên chiếu nhẹ như lướt trên mặt sóng, tay trái cầm mic, tay phải kẹp mấy đồng tiền tươi từ hai trăm, năm hào đến mười ngàn do khách xem thướng họa, khỏa đi khoát lại, thân mình uốn éo để bộc lộ niềm vui, miệng hát lời hoa đúc sẵn, chúc anh  chúc chị chúc bác chúc bà chúc cháu về hội đi đường gặp may về nhà có lộc, toàn chuyện vui vẻ gia môn. Biết trước là các cô sẽ hát gì, thuộc cả lời hát mà vẫn háo hức nghe vui. Các cô càng được khích lệ khi điện thoại di động, máy số du lịch chĩa vào, đèn flat chớp mắt liên tục làm họ tưởng đang ở nhà hát lớn trên sàn chính qui. Đặc biệt khi Nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Tuấn râu xồm bên báo Nhân dân có quả ống kính pờ-rồ to như cục gạch, chân xuống, tấn dí máy gần sát mặt các cô, nổ đôm đốp thì các cô tự biến thành tiên cả..

Đứng trước sân chùa, lão ngoan đồng Cung Khắc Lược dắt mấy sinh đồ  trong làng chỉ lên mười đại tự viết lối triện, vê câu nói cho gọn rằng: Đây là mười chữ vàng của Làng, không biết là của ai. mà chẳng dính gì đến phật. Này nhé, bên phải  ba chữ HOÀNG KIM ĐỊA (đất vàng), ở giữa là THÊ KIẾP LĂNG KHÔNG (nương tựa mà đi tới), còn bên trái là ba chữ THIÊN ĐỖNG BICH (vùng trời có nhiều hồ động).Người ta đánh giá  về mảnh đất của mình như thế đấy. Tuyệt không.

Trong chiếu rượu của một nho sinh làng tiễn lão ngoan đồng Cung Khắc Lược về phố có đủ nem chạo món quê. Trò chuyện về việc làng việc nước, tôi chợt nhận ra rằng, giữ gìn bản sắc văn hóa thì ra không phải ở lời kêu gọi, ở nghị quyết, ở những định hướng rườm rà tốn mực, mà chính là những việc người dân quê vẫn tự sống tự làm hằng ngày. Họ cứ sống vui như thế với cái lớp trước để lại hồn nhiên và đằm thắm. Bất chợt một ý nghĩ trong đầu nẩy ra, tôi đề nghị ông Lược để lại mấy chữ lưu bút tạ lại tấm thịnh tình của người làng trong ngày vui này. Lập tức mâm cỗ gần tàn được dẹp sang hai bên chiếu, giấy trục được mang trải dài như dòng sông. Sinh đồ  đổ mực ra nghiên. Ông Lược trong cơn cuồng say, phun rượu lên mặt giấy.

Đợi cho rượu tản đều, lão ngoan đồng vén tay áo, cái đầu bạc lõa xõa cũng vén lên tìm chữ.. Lão xòa bút vào nghiên mực xoay xoay cán bút, lặng lẽ xuống tấn, định thần giây lát. Rồi như chớp giật, cây đại bút ngập mực xả ngang chém dọc như ra đường kiếm lắt léo, bốn chữ NINH HIỆP CHÍNH HỘI phút chốc hiện ra đen nhức hạt na trên mặt giấy đỏ thắm. Cả chiếu rượu nín hơi im phắc trong giây phút hội tụ bên nhau. Tinh thần Hội  hình như thu trọn vào đây. Tiếng vỗ tay bất chợt nổi lên như tràng pháo tép năm xưa các cụ bỏ quên giắt trên mái gianh  hôm nay được đem ra đốt.

Một hội nhỏ trong ngày hội lớn. Đức phật vẫn ở bên mỗi chúng ta