Năm ngoái, khi tiến hành khai quật ở miền Nam Bồ Đào Nha các nhà khảo cổ đã tìm thấy một phiến đá có khắc nhiều chữ viết bí ẩn được coi là thuộc ngôn ngữ cổ Southwest Script.
(TT&VH) - Năm ngoái, khi tiến hành khai quật ở miền Nam Bồ Đào Nha các nhà khảo cổ đã tìm thấy một phiến đá có khắc nhiều chữ viết bí ẩn được coi là thuộc ngôn ngữ cổ Southwest Script trên bán đảo Iberia.
Ngôn ngữ này không hề được sử dụng trong hơn 2.500 năm qua. Phần trên của phiến đá màu vàng có những hoa văn xoắn lại với nhau một cách đối xứng theo phong cách trình bày của ngôn ngữ cổ ở Iberia.
Vì phiến đá này có tới 86 ký tự, qua đó là văn bản dài nhất của ngôn ngữ thời kỳ đồ sắt này đã được tìm thấy cho tới nay, nên các nhà khoa học hy vọng nó sẽ giúp họ bước đầu giải mã được Southwest Script. Nhưng mọi nỗ lực nghiên cứu cho đến nay vẫn chưa thu được kết quả như ý.
Trong suốt hơn hai thế kỷ qua, các nhà khoa học đã cố gắng giải mã Southwest Script, được cho là chữ viết lâu đời nhất của bán đảo Iberia và cùng với ngôn ngữ của nền văn minh Etruscan (vùng Tuscany, Italia ngày nay), là một trong những chữ viết đầu tiên của châu Âu. Bán đảo Iberia nằm ở cực Tây Nam châu Âu, được bao quanh bởi Địa Trung Hải về hướng Đông và Nam, bởi Đại Tây Dương về hướng Tây và Bắc. Dãy núi Pyrenees làm thành biên giới Đông Bắc của bán đảo. Đây là bán đảo lớn nhất châu Âu với 582.860 km².
Cho đến nay, đã có khoảng 90 phiến đá có khắc chữ cổ đã được phát lộ, nhưng hầu hết trong số đó đều không đầy đủ. Phần lớn trong số này nằm rải rác khắp miền Nam Bồ Đào Nha. Các ký tự này được khắc một cách cẩn thận trên phiến đá, thường là bản thảo liên tiếp với những từ không bị phân cách được đọc từ phải tới trái.
Gặp khó khăn vì thiếu tư liệu
Những nỗ lực đầu tiên để giải mã được loại chữ viết cổ đại này được xúc tiến từ thế kỷ 18 khi loại chữ cổ thất truyền này đã gây tò mò cho một vị giám mục, người cai quản cả khu vực Almodovar - thị trấn gồm khoảng 3.500 dân.
Mặc dù phiến đá mới được tìm thấy đã dần dần cung cấp thêm những thông tin mới, song các nhà nghiên cứu vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc giải mã chúng bởi họ đang dấn sâu vào một thời kỳ lịch sử có rất ít tư liệu. Giáo sư Pierre Swiggers, chuyên gia về Southwest Script tại trường ĐHTH Leuven (Bỉ), cho biết: “Chúng tôi khó có thể biết được bất cứ điều gì về thói quen thường nhật của người dân nơi đây và tín ngưỡng tôn giáo của người dân ở khu vực này”.
Hầu hết các chuyên gia đều nhất trí rằng các bản thảo Southwest Script có niên đại vào khoảng năm 800-500 trước Công nguyên và tác giả của chúng là người Tartessia ở vùng Địa Trung Hải, nhưng chúng đã biến mất vào thế kỷ 1-2 theo Công lịch và dần bị thay thế bởi tiếng Latin. Tuy nhiên, một số nhà khoa học lại cho rằng các văn bản đó do các bộ lạc thời tiền La Mã, như Conii hoặc Cynetes hoặc cũng có thể là người Celt viết nên.
Việc loại chữ này chưa được chuẩn mực hóa cũng gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu. Dường như chúng được mô phỏng từ bảng chữ cái Phoenicia và Hy Lạp vì nó có sao chép một số quy ước viết trong các bảng chữ cái. Tuy nhiên, chữ viết Iberia phá vỡ một số quy luật và tạo nên những nét mới. Cho đến nay, các chuyên gia đã nhận dạng được các ký tự đại diện cho 15 âm tiết, 7 phụ âm và 5 nguyên âm. Thế nhưng họ chưa hiểu người ta muốn truyền tải những thông điệp gì qua văn bản trên các phiến đá.
Những manh mối mờ nhạt
Một số phiến đá có những hình ảnh mô tả sơ sài như một chiến binh cầm mác hay trong phiến đá mới được tìm thấy thể hiện những dòng chữ cân xứng và nhiều nét xoắn. Điều đó khiến các chuyên gia cho rằng những phiến đá đó là bia của những người thuộc tầng lớp tinh tú bản địa trong xã hội thời đó. Tuy phát hiện hồi năm ngoái đã cung cấp một số thông tin hữu ích song chúng không mang tính chất đột phá như các nhà khoa học hy vọng. Không giống như phiến đá Rosetta, đã giúp các nhà khoa học giải mã được những bí ẩn của chữ viết tượng hình, thì những nỗ lực tái tạo chữ viết Iberia cổ đại còn rất chậm chạp.
Lương Tuấn Vĩ
