E-book - Cuộc cách mạng bị ghẻ lạnh

"Mang nặng đẻ đau", vậy mà "đứa con" dặt dẹo ấy vẫn chưa được đặt tên tử tế. E-book cho đến hôm nay vẫn được hiểu chung chung như một dạng số hóa trang sách.

(TT&VH) - Năm 1450, với 26 con chữ bằng chì, Gutenberg đã trở thành ông tổ của kỹ thuật in sách đại trà ở châu Âu và mở đường cho việc quảng bá kiến thức đến từng người - một cuộc cách mạng về thông tin, có thể sánh với Internet ngày nay. Nhưng cuộc cách mạng thứ hai nhằm số hóa kho tàng tri thức nhân loại sau bao năm vẫn chưa thoát nổi kỳ thai nghén.

Khởi đầu nan

"Mang nặng đẻ đau", vậy mà "đứa con" dặt dẹo ấy vẫn chưa được đặt tên tử tế. E-book cho đến hôm nay vẫn được hiểu chung chung như một dạng số hóa trang sách để có thể đọc trên màn hình máy tính. Ở Mỹ và Nhật, đó là cuốn sách “bằng xương bằng thịt” cầm được trong tay. Amazon, công ty bán sách trên mạng lớn nhất toàn cầu vừa cho ra “máy đọc Kindle” thế hệ 2, trong khi đa số người dân chưa hề thấy mặt thế hệ 1.

Kindle 2 của Amazon

Nửa thế kỷ sau phát minh của Gutenberg, những chiếc máy in cơ khí ọp ẹp đã cho ra đời 40.000 đầu sách. Từ đó đến nay, kỹ thuật in đã tiến bộ chóng mặt, mặc cho từ 10 năm qua, sách điện tử được đánh giá là sẽ nhanh chóng thay thế phần lớn sách giấy, “cải đạo” một lượng lớn độc giả chuyển sang đọc trên màn hình máy cầm tay và nói một cách vô lễ là đưa Gutenberg vào nhà kho bụi bặm của lịch sử. Nhưng tuyên bố hoành tráng bao nhiêu thì E-book cũng lặn nhanh bấy nhiêu. Năm 2000, tác giả best-seller lừng danh Stephen King - một người khinh bỉ sáng tác theo đơn đặt hàng - rốt cục cũng bị Amazon dụ dỗ viết The Plant đưa lên trang mạng cá nhân. Ông công bố từng chương và bán với giá 1 USD/chương. Khác với các kiểu bán hàng trực tuyến, King không đưa số tài khoản để thu tiền mà thông báo chỉ đăng tiếp chương mới khi tối thiểu 3/4 số người tải chương trước xuống đọc đã trả tiền. Nhưng The Plant chết cùng chương 6.

Lấy đà lần nữa

Trở ngại lớn nhất là người đọc không thể vác computer lên tàu hỏa hay vào nhà tắm để đọc. Vậy thì mọi sự phụ thuộc vào một máy đọc tiện lợi, rẻ và ít tốn pin. Các nhà sản xuất Mỹ và Nhật đổ xô vào lĩnh vực này.

Liệu báo kỹ thuật số có thay được báo giấy?

Jeff Bezos, giám đốc Amazon, tuần trước vừa long trọng tuyên bố (lần nữa) khai tử cho sách giấy với Kindle thế hệ chót: mỏng hơn, chứa 1.000 đầu sách nhiều hơn Kindle 1, tải sách từ mạng xuống không trên 60 giây, thậm chí đọc luôn ra tai nghe (với giọng máy tính còn hơi mang màu kim khí). Không phải ngẫu nhiên Kindle 2 có vỏ trắng như máy nghe nhạc của Apple: Amazon hy vọng sẽ làm cuộc cách mạng E-book vang dội không kém iPod soán ngôi CD. Tuy nhiên, Kindle mới chỉ có ở Mỹ, còn châu Âu già cỗi đến hôm nay chưa nhận được một lời hứa cung cấp hàng. Vấn đề không phải Amazon dại dột từ bỏ thị trường béo bở, mà những bệnh sổ mũi ho gà trẻ con của Kindle nghe chừng còn lâu mới có thuốc. Minh chứng là con số sản phẩm ra sạp cho đến nay vẫn được giữ kín.

Đối thủ đáng gờm nhất là Sony có vẻ thoáng hơn trong thông tin, tuy rằng cũng chẳng công bố rõ doanh số của máy PRS-505. Dự đoán Sony đã bán được 300.000 chiếc ở khu vực Bắc Mỹ. Châu Âu sẽ bán PRS-505 từ tháng 3 tới với giá 299 euro - cú ngáng họng tuyệt chiêu đối với Kindle.

Thị trường èo uột

Tuy nhiên triển vọng bán E-book cho đến nay không sáng sủa mấy. Dự tính trong 5 năm tới doanh số e-book sẽ không tăng trưởng quá 30 triệu euro/năm, tương ứng với tỉ số phát triển 3 phần nghìn. Tất cả, như đã nói, phụ thuộc vào một phần cứng dễ chấp nhận.

Sony lại một lần nữa khống chế thị trường

Ngoài Kindle và Sony, hiện chỉ có Cybook (Pháp) và iLiad (Hà Lan) có trọng lượng. Ngoài những lý do khiến các nhà tiếp thị đau đầu tìm không ra, chúng có giá 350-550 Euro và dự đoán sẽ bị PRS-505 của Sony nuốt chửng. Người tiêu dùng cũng ngần ngại vì sau khi bỏ tiền ra tải E-book về đọc (trung bình 10 euro, khoảng 80% giá sách giấy), liệu tác phẩm điện tử ấy có đọc được trên máy đọc sắp tới trong tốc độ cải tiến khôn lường của công nghệ thông tin? Chưa kể là mỗi nhà sản xuất sử dụng một phần mềm khác, tựa như mỗi cái đèn dùng một loại bóng khác thì ai muốn mua?

Phần lớn tác phẩm được số hóa ở dạng PDF khá thông dụng. Để đọc trên máy tính thì tốt, nhưng máy đọc điện tử thì kén khổ trang giấy và mỗi máy có một khổ màn hình khác nhau.

Không chỉ vì tình trạng triệt phá rừng làm giấy như hôm nay mà E-book sẽ là lựa chọn bất khả kháng, như DVD triệt băng video. Nhưng cho đến nay mới chỉ có sách chuyên môn và từ điển được phổ biến rộng trên kỹ thuật mới. Thêm vào đó, khách hàng luôn đòi máy đa dụng như điện thoại di động kèm truy cập mạng, nghe nhạc và chụp ảnh. Google đã đi tắt đón đầu: G1 và iPhone từ tuần này sẽ đọc được 500.000 đầu sách miễn phí (quá thời hạn bảo hộ tác quyền). Tuy nhiên, có mấy ai muốn đọc tiểu thuyết trên màn hình nhỏ tí như bao diêm?!

Đức Lê