Lần đầu tiên trùm tình báo Anh “lộ diện” với báo chí

Bức nh chụp ông trùm tình báo nội địa nước Anh Jonathan Evans do MI5 cung cấp cho báo chí.

Ngày 7/1 là ngày đặc biệt với cánh báo chí Anh quốc. Ít nhất là với nhà báo đại diện cho tờ The Times of London và 5 tờ khác lần đầu tiên được mời tới trụ sở của MI5 (viết tắt từ: Military Intelligence, Section 5) nằm tại vùng Millbank, bên bờ sông Thames. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử MI5, một giám đốc của cơ quan tình báo này đồng ý tiếp báo chí. Đó là ông Jonathan Evans. Tất nhiên MI5 vẫn ra những điều kiện nhất định: không báo nào được mang theo phóng viên ảnh và không ai được tiết lộ vị trí văn phòng của ông Evans.

Buổi phỏng vấn chủ yếu xoay quanh vấn đề an ninh và tổ chức của MI5. Ông Evans cho biết nguy cơ một cuộc tấn công khủng bố nhằm vào Anh đã giảm đi đáng kể trong vòng 18 tháng qua. Nhưng các lãnh đạo cao cấp của Al Qaeda vẫn hy vọng sẽ tuyển mộ được nhiều người Anh để tiến hành đánh bom trong nước. MI5 hiện đang giám sát khoảng 2.000 mục tiêu khác nhau có liên quan tới hoạt động khủng bố và có thu được một số thắng lợi. “Có 86 trường hợp bị truy tố kể từ tháng 1/2007, trong đó một nửa đã nhận tội. Chúng tôi thấy tìm thấy số lượng ít hơn các kế hoạch tấn công khủng bố trong vòng 18 tháng qua” – Evans nói. Tuy nhiên ông cảnh báo khủng bố ở Anh vẫn rất nguy hiểm và chúng hoàn toàn có thể tiến hành một vụ tương tự ngày 7/7/2005, khi bốn kẻ mang quốc tịch Anh làm 52 đồng bào thiệt mạng trong hàng loạt các vụ đánh bom tự sát ở London. “Mục tiêu chiến lược của đầu não Al Qaeda là mở các cuộc tấn công vào Anh và mô hình chúng sử dụng là dùng công dân Anh hoặc người sống ở Anh để tổ chức các cuộc tấn công” – Evans nói trên tờ Times of London.

Giám đốc MI5 tin rằng Osama bin Laden vẫn còn sống, nhưng giờ chỉ hoạt động như một nhân vật biểu tượng đại diện cho Hồi giáo cực đoan. Ông cũng đánh giá cuộc khủng hoảng tài chính có thể đặt ra các nguy cơ an ninh mới và làm tăng lên tình trạng gián điệp kinh tế. Ông cảnh báo chủ nghĩa cực đoan có thể lợi dụng vụ tấn công quân sự của Israel ở dải Gaza để dùng làm công cụ tuyên truyền. Ông đánh giá Thế Vận Hội 2012 ở London có tiềm năng trở thành một mục tiêu lớn cho khủng bố.

Trước Jonathan Evans, đã có một số nhân vật cấp thấp của MI5 xuất hiện trước công chúng. Song họ đều có dấu hiệu về tâm thần. Đó là Peter Wright, một cựu nhân viên phản gián đã xé rào quy định không xuất hiện trước công chúng, để than phiền về chế độ hưu trí. Wright được đánh giá là có tính cách kỳ quặc khi tuyên bố cựu tổng giám đốc MI5 Roger Hollis là một điệp viên Nga và rằng 30 đồng nghiệp của ông ta có kế hoạch lật đổ chính phủ hồi những năm 1970. Các cáo buộc này đều được xếp vào dạng tin vịt.

Đó là Michael Bettaney, một nhân viên MI5 từng tự thiêu trong một buổi tiệc và nói rằng ông ta thà làm việc cho người Nga còn hơn người Anh. Thật hài hước là sau đó người ta phát hiện Bettaney đã cố bán thông tin mật cho tình báo Liên Xô. Đó còn là David Shayler, người từng công khai bản thân là một điệp viên MI5 hồi những năm 1990. Ông này giờ nhận mình là Đấng cứu thế.

Trong bối cảnh đó, đương kim giáp đốc MI5 Evans đã gây ấn tượng với các phóng viên bởi ông rất... bình thường. Jonathan Evans có khuôn mặt cởi mở, trán hói và quần áo lịch lãm nhưng không quá đắt. Ông có phong thái giống một doanh nhân hơn một ông trùm tình báo.

Jonathan Evans đã ở trong ngành an ninh gần 3 thập kỷ. Ông tốt nghiệp Đại học Bristol và gia nhập ngành tình báo vào năm 1980. 5 năm đầu, ông làm công tác điều tra chống gián điệp. Ông từng là nhân vật lãnh đạo cuộc chiến chống các tay khủng bố của Cộng hòa Ireland hồi cuối những năm 1980 và 1990. Sau đó ông làm lãnh đạo cơ quan điều tra chống khủng bố quốc tế từ năm 1999 – 2001. Kể từ thời điểm này, Evans đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống Al Qaeda và các thế lực khủng bố khác.

Ông lên nắm quyền hồi năm 2007, thay thế cho cựu trùm MI5 Dame Eliza Manningham-Buller.

Sự cởi mở bất thường của MI5 và Evans đang khiến dư luận hết sức tò mò: Vì sao họ phải làm vậy? Cho tới những năm 1990, MI5 vẫn là một tổ chức bí mật, ngay cả tên của các tổng giám đốc như Evans cũng không được công bố. Thời gian gần đây MI5 bắt đầu chui ra khỏi bức màn bí mật bao quanh tổ chức. Nguyên nhân được cho là do thời thế đã thay đổi.

MI5 vốn được hình thành vào năm 1909 để săn lùng các gián điệp Đức đang hoạt động ở Anh nhằm đánh cắp các bí mật quân sự và công nghiệp để chuẩn bị cho chiến tranh. Sau thế chiến thứ 2, nhiệm vụ của MI5 thay đổi, chuyển qua việc săn bắt các điệp viên Liên Xô hoạt động trong lãnh thổ Anh. Các công việc như vậy thường rất ít khi công khai trước dư luận.

 

Khối nhà biệt lập này vẫn được mệnh danh là “trụ sở của James Bond”, tức là tổng hành dinh của Cơ quan tình báo Anh MI6. Nhưng thực tế nó cũng là trụ sở của M15.

Khi cuộc Chiến tranh Lạnh kết thúc, một câu hỏi lớn bỗng được đặt ra: MI5 còn có vai trò gì nữa? “Có rất nhiều người liên tục nói rằng ‘Chúng ta không cần dạng tình báo này nữa bởi họ chỉ được tạo ra cho cuộc Chiến tranh Lạnh’”- Stella Rimmington, người điều hành MI5 hồi đầu những năm 1990 nói trong cuối hồi ký của bà.

Vậy là MI5 bắt đầu phải tự tìm cách lý giải cho sự tồn tại của mình. Vụ 11/9/2001 được xem là cái phao của MI5 khi an ninh trong nước trở thành vấn đề được nhiều người quan tâm. Ngay lập tức MI5 chuyển mục tiêu, nguồn lực và nhân viên sang hướng chống khủng bố ở Anh, săn lùng các nhóm khủng bố của Al Qaeda cùng những người ủng hộ chúng ở trong nước.

Tuy nhiên bản chất công việc của hoạt động chống khủng bố yêu cầu MI5 phải xuất hiện rất nhiều trước công chúng, một việc chưa từng xảy ra trong lịch sử tổ chức này. MI5 nhận ra rằng đã tới lúc để cải thiện hình ảnh và giải thích với người dân về công việc họ đang đảm nhận. Trong bối cảnh đó, thật dễ hiểu khi thấy ông Evans thoải mái mời cánh báo chí tới trụ sở MI5. Hơn ai hết, ông biết rằng hé lộ một chút ánh sáng vào MI5 sẽ giúp nâng cao danh tiếng của cơ quan này và tăng cường sự ủng hộ từ bộ máy lãnh đạo ở Anh trong khi hoạt động của MI5 vẫn đảm bảo được giữ bí mật tối đa.