Bài 1: Ông Thi bị người ta “vu vạ”

(TT&VH Online) -  Nhà văn Nguyễn Đình Chính, người mà dư luận luôn cho là xung khắc với bố và đã không ít lần "phủ định" ông Thi. Nhiều người cho rằng đây là trường hợp hy hữu " Bố hát con không khen”

- Thưa nhà văn Nguyễn Đình Chính, việc tổ chức hội thảo để đánh giá về một cá nhân nào đó thường là do những cơ quan, đoàn thể có liên quan hoặc chí ít cũng là những người bên ngoài. Đối với những người như nhà văn Nguyễn Đình Thi thì lại càng cần phải như vậy. Anh là con trai ông Thi, tức là "người trong nhà" tại sao lại tự đứng ra làm việc này? 

- Cuộc Hội thảo này có hai lý do khá cơ bản. Thứ nhất là yêu cầu nội tại. Tháng 7/2007, những người yêu mến ông Thi cùng với tôi thành lập Cty Cổ phần truyền thông Nguyễn Đình Thi mà tổ chức hội nghị, hội thảo là một trong số các ngành nghề đăng ký kinh doanh.

Nhà văn Nguyễn Đình Chính

Vì có Cty thì phải cần có việc để mà làm thôi. Thứ hai, chúng tôi thấy cũng nên có những cuộc hội thảo khoa học trên tinh thần tôn trọng sự thật với những người cần phải được đánh giá lại như Nguyễn Huy Tưởng, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Tố Hữu... Nghĩa là họ đúng đến đâu, sai đến đâu; công đến đâu, tội đến đâu cho thật rõ ràng, rành mạch... Hội thảo hoàn toàn không phải là cuộc tôn vinh là mà mổ xẻ, làm rõ. Tôi hi vọng Hội thảo này sẽ "mổ xẻ" ông Thi đến cùng. 

- Đơn vị đứng ra tổ chức Hội thảo là Cty truyền thông Nguyễn Đình Thi. Người chủ trì là con trai ông Thi. Những người mời dự là bạn bè thân hữu của cả hai người... Và như vậy cuộc Hội thảo hoàn toàn có thể trở thành buổi tôn vinh...?

- Nếu trở thành cuộc tôn vinh đơn thuần nghĩa là hội thảo thất bại vì mục đích chúng tôi đề ra là trả lại những giá trị đích thực cho ông Thi. Cái gì ông Thi có thì không để ông Thi thiệt mà cái gì ông Thi không có thì cũng đừng biến ông thành kẻ ăn gian.  

- Khi đưa ra ý tưởng này, anh có vấp phải sự "khó dễ" nào không? 

- Không. Trái lại, ý tưởng này lại được sự ủng hộ khá mạnh mẽ của nhiều cơ quan, ban ngành như Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật, Bộ VH-TT-DL, MTTQ Việt Nam, Đài TH Việt Nam và đặc biệt là UBND TP. Hà Nội. Bà Phó Chủ tịch Ngô Thanh Hằng đã chỉ đạo Sở Văn hóa và Ban kỉ niệm 1000 năm Thăng Long ủng hộ Hội thảo này. 

- Mục đích của Cty tức là kinh doanh. Phải chăng cuộc Hội thảo này là "mặt hàng" đầu tiên để các ông kiếm lợi? 

- Nói đây là mặt hàng đầu tiên thì đúng vì sau đó, chúng tôi dự định sẽ xây dựng tượng đài Nguyễn Đình Thi, mở trường đào tạo nghệ thuật mang tên Nguyễn Đình Thi... Tuy nhiên, kiếm lời trên thân xác ông Thi thì không đúng vì chúng tôi không có mục đích này. Như bạn thấy đấy, tổ chức hội thảo thì "kiếm" thế nào được. 

- Nhưng dù sao Cty muốn hoạt động thì không thể không cần tiền. Các ông hoạt động thế nào nếu không có tiền?

-

Nguyễn Đình Thi và Tô Hoài

Nói thẳng là hiện nay, một số anh em bè bạn, những người yêu mến, kính trọng ông Thi đã góp cho chúng tôi một số tiền đáng kể. Anh có thể cho biết cụ thể được không? Nó đủ cho chúng tôi hoạt động bền vững, lâu dài.     

- Gạt bỏ phần "con cái trong nhà", với tư cách đồng nghiệp, ông đánh giá như thế nào về sự nghiệp văn học nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Đình Thi? 

- Cái này ông Thi đã nói rồi. Có lần trả lời trên báo, ông Thi nói rằng: "Tôi (NĐT) như con vịt, biết bơi một tí, biết chạy một tí, biết bay một tí". Một cách trả lời đầy kiêu ngạo nhưng khá chính xác. Là người cầm bút, tôi rất khâm phục nhưng cũng tiếc cho ông Thi. Giá như ông đừng trải rộng mà biết dồn toàn bộ tinh lực cho một lĩnh vực như âm nhạc hay thơ ca thì sẽ thành công hơn.  

- Tại sao lại không phải là văn xuôi, lý luận phê bình hay kịch bản? 

- Tôi không đánh giá cao ông Thi ở hai thể loại này. Về văn xuôi, ông có đầy đủ những hạn chế của văn học hiện thực XHCN như cũ về phong cách, hạn định về tầm nhìn và luôn nhắm tới một cái đích cụ thể trên con đường một chiều không có ngã ba, ngã tư… Nó đơn điệu và đơn độc nên dễ tạo ra những ảo tưởng để tự lừa mình. Nói thật là dù đã cố gắng hết sức, tôi vẫn không thể chịu nổi văn tiểu thuyết chuẩn mực, quang quẻ của ông Thi. Đối với kịch, với tư cách một người có hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, sân khấu tôi có thể khẳng định trong 10 tác phẩm kịch mà ông Thi đã viết, chỉ có một tác phẩm được là vở “Giấc mơ". 

 
Xung quanh cuộc đời Nguyễn Đình Thi còn nhiều bí ẩn!

- Anh đánh giá rất cao ông Thi trong lĩnh vực thi ca nhưng tại sao anh lại phản đối dịch giả người Đức khi ông tiến sĩ văn chương này đánh giá Nguyễn Đình Thi là nhà thơ số một của Việt Nam? 

- Xếp hạng trong văn chương, nghệ thuật là trò nghêu ngao, vớ vẩn và ai tự nhận mình là số một hay số hai cũng là những người vớ vẩn và nghêu ngao.

- Kể cả việc xếp hạng trong các cuộc thi hay giải thưởng hằng năm của các hội văn học nghệ thuật?

- Đương nhiên là không có việc loại trừ. 

- Anh nghĩ gì khi nhiều người đánh giá ông Thi là một nhà văn hoá lớn?

- Có vẻ om sòm nhỉ? Thú thật tôi cũng chẳng biết nhà văn hóa và nhà văn hoá lớn là như thế nào, dựa vào tiêu chí nào để "cân đo đong đếm"? Mà tôi thấy được là một nghệ sỹ đích thực đã quá đủ vinh quang đối với một kiếp người rồi. 

- Ông Thi còn được coi là một nhà triết học...? 

- Họ vu vạ cha tôi đấy. Một sự... vu vạ đáng yêu.

- Vu vạ? Tại sao ông nói vậy?