Hình vuông Hà Lan

(TT&VH Online) - Không phải 4-3-3 đã trở thành thương hiệu. Cũng không phải 4-2-3-1 đã trở thành công thức chiến thắng của bóng đá hiện đại trong khoảng nửa thập kỷ trở lại đây. Hà Lan đã đánh bại Italia bằng một sơ đồ 4-2-2-2 mà người ta vẫn gọi nó là “hình vuông huyền ảo” (Magic Square).

Bốn đỉnh của hình vuông ấy là Nigel de Jong và Engelaar (ở phía dưới), Wesley Sneijder và Van der Vaart (ở phía trên). Suốt vòng loại trên con đường đến Áo và Thụy Sỹ, Van Basten chưa từng một lần bố trí như thế. Suốt 4 năm ròng rã cầm lái đội tuyển Da cam, Van Basten cũng chưa một lần thử nghiệm. Có thể ông áp dụng nó trong các buổi tập, những trận đấu chia đôi đội hình (collective training), nhưng trong các trận đấu chính thức thì tuyệt đối là chưa.

Trên thực tế, Van Basten chơi trò “hình vuông huyền ảo” ấy từ một tình huống bất khả kháng, khủng hoảng cầu thủ chạy cánh: Arjen Robben bị chấn thương rồi Ryan Babel phải ở nhà, còn cầu thủ trẻ Ibrahim Afellay (PSV) chưa tạo niềm tin để chơi 1 trận đấu kinh điển. Ở góc độ này, có thể coi đó là một nước cờ bí, vì Van Basten thừa hiểu để đảm bảo cho hình vuông huyền ảo phát huy hết công năng và không khiến đội bóng của mình phải trả giá, có những nguyên tắc bắt buộc phải giải quyết.

Hình vuông Brazil

Hà Lan không phải là đội bóng nổi tiếng nhất chơi với sơ đồ 4-2-2-2. Đội tuyển Brazil tại World Cup 1982 rồi tại World Cup 1994 (vô địch) đã chơi với sơ đồ đó và đặt tên một cách giản đơn là “tiền vệ hộp” (vì vị trí các tiền vệ giống 1 cái hộp).

Ở cấp độ CLB, khá nhiều CLB xứ sở Samba cũng có thời điểm chơi với sơ đồ này. Gần nhất và nổi tiếng nhất là CLB Real Madrid của Tây Ban Nha dưới thời 1 HLV Brazil là Luxmburgo cũng đã từng có sự trải nghiệm, song thất bại. Vì nó phạm phải 1 trong những nguyên tắc đề cập ở trên, để đảm bảo cho “tiền vệ hộp” trở thành “hình vuông huyền ảo” và mang về những chiến thắng: thiếu những hậu vệ cánh có khả năng công thủ toàn diện.

Hàng tiền vệ của sơ đồ 4-2-2-2 khác với hàng tiền vệ của sơ đồ 4-4-2 ở một điểm cơ bản: nó hạn chế những khoảng trống theo trục dọc trung tuyến, nhưng lại có những đường thẳng tít tắp dọc 2 biên. Nếu không khắc phục, sẽ bị đối phương tấn công bắt bài chỉ bằng việc ngăn chặn hướng lên bóng ở trung lộ và bị khai thác ở 2 nách khi các hậu vệ cánh không lùi về kịp hoặc không có sự bọc lót cần thiết. Như vậy, để đảm bảo cho hình vuông không bị méo, ngoài các vệ tinh xung quanh, các HLV cần ít nhất 4 cầu thủ có khả năng đảm đương vị trí: 2 tiền vệ công và 2 hậu vệ cánh.

Hình vuông của Van Basten

Trong tay của vị HLV từng là một siêu tiền đạo trong trận đấu với Italia và ở EURO lần này lại chỉ có 2 vị trí rưỡi có đủ khả năng đáp ứng, những yêu cầu đó, là bộ đôi tiền vệ công Wesley Sneijder và Van der Vaart, nửa vị trí còn lại là hậu vệ cánh trái Van Bronckhorst. Sở dĩ gọi cựu hậu vệ của Barca là nửa vị trí vì anh đã bước qua thời đỉnh cao và giờ đang về hưu ở CLB Feyenoord. Hậu vệ cánh phải Ooijer chỉ đảm được nhiệm vụ phòng ngự.

Tiền đạo của Liverpool nhờ quen chơi với vai trò tự do và rộng đã bịt mọi khoảng trống bên hành lang phải, một mình một mặt trận tấn công và đỡ cho cả Ooijer trong hoạt động phòng ngự. Nếu Van Nistelrooy duyên hơn nữa, anh sẽ biến vài đường chuyên của Kuyt thành bàn.

Phạm Tấn