Sách cổ người Dao: Bảo tồn còn khó khăn!
Mới đây, UBND tỉnh Lào Cai đã cho phép Sở VH-TT&DL khắc một con dấu vuông, mực đỏ, với dòng chữ "Di sản văn hóa" để "triện" vào các cuốn sách cổ.
 Truyền dạy cũng là cách để bảo tồn vốn chữ cổ của người Dao. |
Theo Sở VHTT&DL, hiện trên địa bàn Lào Cai có 274/500 làng có sách cổ được kiểm tra, phân loại, đánh số với đủ chủng loại: Sách tôn giáo tín ngưỡng, truyện, thơ ca, tục ngữ, câu đố, sách giáo dục ứng xử, lịch nông nghiệp… với số lượng gần 10.000 cuốn. Đến nay các cuốn sách có giá trị về văn học, thơ ca và sách răn dạy, cách đối nhân xử thế trong cộng đồng sưu tầm được hơn 800 cuốn, có hơn 2.000 trang bản thảo dịch thuật ra chữ nôm. Biết là sách quý nên dẫu đã có “triện” sách loại này vẫn bị các con buôn săn đuổi quyết liệt. Bọn buôn sách cổ tự coi mình là nhà nghiên cứu văn hóa, ký tự xưa, nhưng thực ra sưu tầm chỉ với mục đích kinh doanh, kiếm lời. Chúng chẳng quan tâm nội dung sách có thông tin, chỉ cần biết những cuốn sách này đáng giá bạc triệu nên tìm mọi cách để mua đi, bán lại kiếm lời, khiến tủ sách cổ bị mai một trông thấy theo thời gian. Tại nhiều làng bản, số lượng sách cổ chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Trước thực trạng đó, Sở VHTT&DL Lào Cai chỉ đạo phòng văn hóa các huyện Sa Pa, Mường Khương, đặc biệt là huyện Bảo Thắng mở đợt tuyên truyền giữ gìn vốn sách cổ, đồng thời mở các lớp học chữ Dao nhằm góp phần bảo tồn vốn chữ cổ người Dao. Đến nay đã có 15 lớp/gần 500 làng người Dao (con số còn nhỏ so với số làng), nhưng cũng là dấu hiệu của sự quan tâm của ngành đối với lĩnh vực bảo tồn vốn văn hóa cổ này. Mới đây nhất tại các thôn Đầu Trát - thị trấn Tằng Loỏng, thôn Trà Chẩu - xã Sơn Hà, thôn Làng My - xã Xuân Quang đã mở 3 lớp học chữ Nôm người Dao với 80 học viên, mỗi lớp có 2 thầy truyền dạy là những người Dao ở tại thôn bản. Các lớp học tổ chức học 3 buổi/tuần vào buổi tối. Trong 15 lớp hiện đang hoạt động có 3 lớp học do dự án tài trợ mở, 12 lớp do người dân tự mở để truyền dạy cho con em trong thôn, bản mình, với khoảng gần 200 học viên theo học. Tuy dự án bảo tồn sách cổ, chữ viết Nôm của người Dao đã có những kết quả tốt nhưng số lượng lớp học vẫn còn quá ít so với tổng số làng người Dao trong toàn tỉnh (15 lớp/466 làng).
Sở VHTT&DL Lào Cai đang cố gắng gìn giữ, bảo tồn số tài liệu còn lại. Nhưng như thế là chưa đủ, mà cần có các biện phát mạnh hơn để xử lý những kẻ buôn bán, kiếm lời trên nền văn hoá. Đồng thời, kêu gọi sự phối hợp của các cơ quan, ban, ngành chức năng từ Trung ương đến địa phương, tổ chức trong và ngoài nước, nhằm tuyên truyền nâng cao hơn nữa nhận thức của người dân, cũng như sự đầu tư kinh phí cho các làng người Dao mở lớp học. Những việc làm này nhằm góp phần bảo tồn kho tàng sách cổ và chữ Nôm Dao ở Lào Cai không bị mai một bổ sung vào kho tàng văn hóa đồ sộ của vùng Tây Bắc nói riêng và Việt Nam nói chung.
Theo Tin Tức