Phía sau sai lầm của một đáp án trò chơi trên truyền hình

(TT&VH) - Trong trò chơi truyền hình “Chiếc nón kỳ diệu” phát vào 12 giờ trưa 13/12/2008, ở vòng thi thứ ba, đề ra là tìm “tên loài hoa được coi là chúa của các loài hoa”; kết thúc vòng này, cái tên hoa được tìm ra và được xác nhận đúng là “mẫu đơn”.Về việc đố chữ và giải chữ, tính đến đấy vẫn là ổn thỏa. Nhưng đến khi nghe giải đáp bằng hình ảnh thực của người ra đề và ban tổ chức trò chơi, người ta sẽ thấy ở đây có một lầm lẫn về tri thức khá căn bản.

1/ Hãy cứ bằng vào cái tên “mẫu đơn” tìm được ở kết quả trò chơi mà tìm, ví dụ tìm ở

Hoa mẫu đơn

“MẪU ĐƠN: (Paeonia moutan), cây sống lâu năm, họ Mao lương (Ranunculaceae), có hoa to đẹp, màu đỏ, tím hoặc trắng. Có mùi thơm, trồng làm cảnh. Trước kia được nhập từ Trung Quốc để chơi vào dịp Tết. Vỏ rễ dùng làm thuốc chữa sốt, điều kinh.”

Hình vẽ (xem ảnh) và nội dung giải thích trên đây hoàn toàn xa lạ với đoạn băng ghi hình mà ban tổ chức trò chơi “Chiếc nón kỳ diệu” trưa 13/12/2008 chiếu lên màn hình cho người dự xem tại chỗ và cũng là cho khán giả gián tiếp của truyền hình.

2/ Theo loài cây và hoa được chiếu minh họa trong đoạn băng hình “Chiếc nón kỳ diệu” trưa 13/12/2008, không khó để nhận ra đó chính là hoa đơn, hoặc “bông trang”. Lại cũng tìm ở Bách khoa toàn thư Việt Nam (www.bachkhoatoanthu.gov.vn), sẽ thấy được giải đáp như sau (không có hình vẽ):

“HOA ĐƠN: (tên khác: bông trang), cây bụi thấp, phân nhánh từ gốc, họCà phê(Rubiaceae).

Hoa đơn đỏ (Ixora coccinea): lá bầu dục xanh bóng.Cụm hoa hình ximở ngọn cành. Hoa nhỏ, dài, màu đỏ. Lá đài nhọn, tràng hình đinh, ống tràng hẹp hình trụ, gốc có tuyến mật ngọt, quả tròn nhỏ. Mọc nhiều ở đồi trọc, đất khô dãi nắng, xen lẫn sim, mua ở vùng trung du Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Nghệ An, Hà Tĩnh. Được trồng làm cảnh.

Hoa đơn vàng(Ixoracoccineavar. lutea): cây giống hoa đơn đỏ, có hoa vàng.

Hoa đơn trắng(Ixora nigricans): cây nhỡ có khi khá cao, lá hình trái xoan, mặt trên sẫm, mặt dưới màu nâu.”

3/ Như thế, rõ ràng “mẫu đơn” không phải là “hoa đơn” (tức “bông trang”). Vấn đề của trò chơi “Chiếc nón kỳ diệu” là người ra đố đưa ra hàm ý nào để gợi cho người chơi tìm đến sự vật muốn đố?

Người ta biết, người ra đố gợi ý đó là “loài hoa được coi là chúa các loài hoa”. Nhưng đoạn băng hình của người ra đố lại cho thấy hình ảnh những cây và hoa của loài “hoa đơn” hay “bông trang”. Loài “hoa đơn” hay “bông trang” đó có thật sự được người ta coi là chúa các loài hoa hay không? Tôi tin là hầu hết người Việt Nam hiện tại đều không thừa nhận điều đó. Những loại hoa mà người Việt ta ưa thích có thể là hoa sen, hoa hồng, hoa đỗ quyên, hoa lan, hoa mộc, hoa quỳnh, v.v…Có thể kể hàng chục hàng chục cái tên khác nữa. Nhưng không ai nghĩ thứ hoa đơn hay bông trang đó lại được người Việt xem là chúa của các loài hoa!

4/ Vậy thì cái ý niệm “chúa của các loài hoa” là từ đâu mà ra? Có thể giải thích: chính là từ đời sống thông tục gần đây, khi mà người Việt đi du lịch hoặc chơi cây hoa ngoại nhập đôi khi được thấy hoặc được nghe nói về thứ hoa “mẫu đơn” hoặc cẩn thận hơn thì gọi là “mẫu đơn tiên”, với các đặc tính được chỉ ra như đã dẫn trên trong từ “mẫu đơn” (Paeonia moutan) của Bách khoa toàn thư Việt Nam trên mạng điện tử. Tất nhiên khi mô tả trong từ điển, người ta không ghi cái ý cho rằng loài hoa ấy “được coi như chúa các loài hoa”, đơn giản vì đấy chỉ là cái ý phong tặng trong giới người Trung Hoa chơi cây cảnh mà thôi, nó đầy tính chủ quan, người hiểu biết chẳng nên tin vào những phong tặng kiểu đó.

Lại Nguyên Ân (Nhà nghiên cứu)