Người hùng cũng… khóc

Phải chăng thời của những gã cao bồi kiệm lời và thô ráp đã qua, thay vào đó là những người hùng như 007 hay Batman tuy lạnh lùng nhưng ẩn sâu bên trong là trái tim đa cảm.

(TT&VH Cuối tuần) - Màn bạc thời hiện đại đã tạo ra một hình ảnh người hùng mà bấy lâu nay không mấy ai mường tượng nổi. Phải chăng đã qua rồi thời của những gã cao bồi kiệm lời và thô ráp, các hiệp sĩ vào sinh ra tử nhẹ như lông hồng, những điệp viên ngang tàng vươn ngực đón cái chết? Giờ đây, các người hùng như 007 hay Batman tuy vẫn phải đơn độc "ra trận" nhưng ẩn sâu bên trong họ là một trái tim đầy xúc xảm và có cả... nước mắt!

Người hùng - anh là ai?

Một định nghĩa hơi buồn cười, nhưng hầu như không bị phản biện, được đưa ra bởi triết gia người Mỹ theo chủ nghĩa siêu nghiệm Ralph Waldo Emerson từ thế kỷ 19: “Người hùng là những ai dũng cảm hơn người thường 5 phút”. Chà, vậy thì tiêu chí này đâu có khó lắm!? Xung quanh ta phải đầy rẫy người hùng mới đúng chứ nhỉ? Emerson không đơn độc, quanh ông còn có các tên tuổi nổi tiếng khác như triết gia Henry David Thoreau, nhà nữ quyền Sarah Margaret Fuller trong cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa duy vật hay duy lý cực đoan, mà sau này phong trào hippie tôn họ làm những người tiên phong.

Bond do Daniel Craig đóng biết nhỏ lệ và phải nếm mùi bị đàn bà
phản bội trên tình trường

Nhưng đúng ra ý tưởng về “người hùng quanh ta” chưa bao giờ bị lãng quên, và từ một danh từ vô cùng trang trọng để chỉ các hiện tượng siêu việt, ta luôn có các anh hùng trong đời thường - kể cả đó là một “bác Hai Lúa” làm ra máy bay trực thăng, một người lái máy kéo năng suất cao hay một nhà tạo mốt áo dài... So với người thường, trực thăng của họ đã cất cánh, máy kéo đã cày suốt cánh đồng bao la và những tà áo dài tung bay trên sàn catwalk quốc tế lâu hơn 5 phút.

Tuy vậy, cũng phải công nhận rằng những “người hùng 5 phút” mà ta có thể dễ dàng gặp trước ngõ ấy không đạt tiêu chí của Hollywood, khi hàng triệu USD được đổ ra để mong gặt hái về nhiều tiền hơn. Các nhà làm phim Mỹ luôn có công tiên phong phát hiện (hay hư cấu) ra nhiều mẫu người hùng để làm lay động trái tim khán giả, khiến họ phải mở hầu bao mua vé.

Hình mẫu kinh điển Văn hóa Hy Lạp xa xưa từ khi có Hercules đã đưa ra một hình mẫu mặc nhiên về người hùng. Đó là một công thức đơn giản nhưng vững như kiềng ba chân: đàn ông + khả năng siêu việt (về cơ bắp, nếu được thì cả đầu óc nữa) + đứng về phía công lý. Sau này, từ truyện tranh đến phim ảnh đã thi nhau cóp lại hình mẫu nói trên, dù là Tarzan hay Terminator thì cũng đều phải có ba đặc tính ấy, thêm thắt gì nữa cũng không cần thiết và chẳng quan trọng. Khán giả chỉ cần thế, không quan tâm xem người hùng cảm nhận gì, có bao giờ cắn rứt lương tâm hay từng sống một thời thơ ấu kinh hoàng hay không. Nếu (hãn hữu) có chuyện người hùng sa vào giây phút mềm lòng thì đó cũng chỉ là khi anh ta đứng trước mặt một đại diện phái yếu.

Những người hùng thời hiện đại đầy… xúc cảm

Chính vì thế mà các nhà phê bình điện ảnh chợt nhận ra tại sao Casino Royale - tập phim thứ 21 về James Bond - lại thành công đến như vậy. Từ một điệp viên có trái tim sắt đá đến độ tàn nhẫn trước khi Daniel Craig nhận vai này, 007 đột nhiên trở thành hình ảnh khá trái ngược với người hùng của thời Ralph Waldo Emerson. James Bond, “người máy duy ý chí” chỉ biết lạnh lùng bóp cò súng để phụng sự Nữ hoàng và tổ quốc, từng được Sean Connery, Roger Moore hay Pierce Brosnan... thể hiện như các “siêu nhân” thích thú với việc lắc ly Martini và ném gái đẹp lên giường. Bỗng dưng một Daniel Craig xuất hiện, và thế giới 007 được chứng kiến mẫu người hùng mới, biết nhỏ lệ và phải nếm mùi bị đàn bà phản bội trên tình trường! Chả phải 007 đã lấy tên người tình Vesper làm mật mã chuyển tiền đó sao?! Thảm họa hay dịp may cho người hùng? Những thước phim cuối trong tập Casino Royale quả là đã tàn phá hình ảnh của một đấng mày râu tầm cỡ James Bond, khi “siêu nhân” này bước chân vào địa hạt nguy hiểm của cảm xúc. Người tình xinh đẹp lộ nguyên hình. “Con khốn kiếp đó chết rồi”, Bond nói với M như một con hổ liếm vết thương, chứ hoàn toàn không biết rằng người tình ấy đã hy sinh vì mình.

Thật ra thì trong loạt phim 007 đã từng có một “trục trặc” lớn. Năm 1969, khi phim On Her Majesty’s Secret Service ra đời, các biên kịch đã để cho chàng điệp viên Anh mang nhiều nét ủy mỵ. Diễn viên chính George Lazenby sau đó không bao giờ được tái xuất trên màn bạc trong vai 007 nữa. Hình tượng người hùng không hợp với cảm xúc, mà cũng chẳng có thì giờ mà xúc động khi luôn phải diệt ác trừ gian, lái tàu ngầm, nhảy dù...

Song thời thế đổi thay, phải chăng chính vì vậy mà Daniel Craig đã thành công khi lặp lại “lỗi” của George Lazenby? Trái tim gián điệp sứt sẹo của Bond đã làm cho nhân vật này trở nên “người” hơn. Chàng điệp viên 007 dũng cảm cởi phăng lớp áo giáp lạnh băng, thứ mà cả Batman lẫn Iron Man phải mặc, không chỉ có tác dụng bảo vệ mà còn ngăn họ với thế giới thường nhật. Hollywood “liều mạng” để Batman chứng kiến cái chết của cha mẹ mình, SpiderMan chần chừ khiến ông chú thành nạn nhân của một vụ tấn công. Superman khi còn nhỏ bị đưa vào một thế giới cô đơn, còn Iron Man được “tôi luyện” trong một nhà tù giữa sa mạc. James Bond của tập phim mới nhất - Quantum Of Solace - thoạt tiên cũng chống lại một thế giới đưa phái yếu và phái mạnh xích lại gần nhau hơn, thậm chí còn ủng hộ chuyện phụ nữ thì phải yếu đuối và thấp kém trong xã hội.

Đàn ông thế hệ cũ chắc sẽ coi đó là một “định mức khuây khỏa” vì họ đâu muốn rời bỏ vị trí người hùng của mình. Nhưng ít nhất thì sợi chỉ đỏ xuyên suốt kịch bản cũng đi theo một hướng khác. Liệu có thành trào lưu? Khi Quantum Of Solace còn đang công chiếu rộng rãi, có lẽ không nên tiết lộ nhiều về nội dung, song phải nói rằng phim này chủ yếu chỉ là đất dụng võ cho Daniel Craig, chứ bản thân cốt truyện thì hơi đuối. Chưa khi nào Bond lại hận thù, giận dữ, thậm chí kém cao thượng như trong Quantum Of Solace. Nhưng đó chính là điểm tích cực trong nhân vật màn bạc thực ra đã hơi lỗi thời này: Hậu duệ của Ian Fleming - nhà văn sáng tạo nên nhân vật 007 - có quyền bắt đầu lại và vẽ ra người hùng từ một khía cạnh xưa nay vẫn bị “ẩn đi”. Thay cho một James Bond máu lạnh giết người không ghê tay hay gã “playboy” nghiệp dư khi cất súng vào bao, hôm nay ta thấy một người hùng biết xúc cảm. Cũng là một thử nghiệm táo bạo của các nhà sản xuất.

Nhưng hơi sớm để nói đến một trào lưu mới ở Hollywood. Chỉ e rằng không có gì mới ngoài sự bắt chước thủ thuật của phim truyền hình nhiều tập: Người ta đã nhận ra rằng, khán giả thời nay ưa theo dõi số phận của người hùng thông qua những tập phim “rả rích” trên màn ảnh nhỏ. Dĩ nhiên, các tác phẩm điện ảnh về 007 là một serie phim, song trước kia mỗi tập đều có nội dung độc lập. Lần này Quantum Of Solace được nối liền từ Casino Royale. Âu cũng là một mẹo (như bộ ba The Lord Of The Rings): Trước khi thưởng thức Quantum Of Solace, khán giả nên xem tập trước đó một lần nữa để ít nhất cũng ôn lại mạch truyện cũ vốn không hề được nhắc đến trong 106 phút kịch tính khá ngắn đối với truyền thống phim Bond. Cũng chỉ là một bộ phim thôi mà. Một chút “khuây khỏa” là chính. Và kiều nữ Olga Kurylenko đến từ Ukraina thì đẹp thót tim...

Lê Quang (tổng hợp)