Sân khấu Broadway - từ New York đến TP.HCM

Đêm 21/11 tại rạp Hưng Đạo, TP.HCM vở broadway Annie get your gun đã có buổi công diễn đầu tiên tại TP.HCM.

(TT&VH) - Đêm 21/11 tại rạp Hưng Đạo, TP.HCM vở broadway Annie get your gun đã có buổi công diễn đầu tiên (trong lịch diễn tối 21, 22, 28/11 và chiều 23, 30/11). Việc có một vở broadway nguyên xi được dàn dựng và biểu diễn đã góp phần làm phong phú thêm đời sống nghệ thuật tại TP.HCM. Hơn nữa đây là việc làm đáng trân trọng của nhiều nghệ sĩ bởi nó còn mục đích cao cả là từ thiện. Tuy nhiên, về khía cạnh nghệ thuật cũng cần có những nhìn nhận xác đáng để giúp công chúng bước đầu tiếp cận với loại hình nghệ thuật khá mới mẻ này và hiểu rõ hơn loại hình nghệ thuật mà mình quan tâm.

Từ broadway ở New York…

Có thể nói broadway là loại hình nghệ thuật đặc sản của Mỹ, khu Broadway ở New York với hàng chục nhà hát broadway lớn nhỏ, hàng đêm vẫn sáng đèn và tấp nập người xem. Có nhiều vở, người xem phải đăng ký vé trước cả tháng. Doanh số hàng năm của broadway lên đến cả tỷ USD…

Tuy nhiên, broadway vẫn có nhiều “đẳng cấp” dành cho những đối tượng khán giả khác nhau và broadway cũng thiên hình vạn trạng. Có những vở mang tính nghệ thuật cao như The Phantom Of The Opera, The Cat… nhưng cũng có nhiều vở rất “bình dân”. Diễn viên cũng đủ hạng, để diễn được The Cat, diễn viên phải xuất sắc cả 3 lĩnh vực: ca, múa, kịch, nhưng với vở như Annie Get Your Gun đang công diễn tại rạp Hưng Đạo, TP.HCM thì diễn viên “thường thường bậc trung” cũng có thể diễn được, dẫu rằng đây là một trong những vở diễn hút khách của lịch sử sân khấu broadway.

Nếu nhạc kịch (opera) là kịch bằng âm nhạc, nét đặc trưng của nó là các nhân vật trên sân khấu chỉ “hát” chứ không “nói”. Với kịch nói thì không dùng “hát” như một phương tiện diễn tả chủ yếu. Broadway là loại hình nghệ thuật có khi như opera nhưng ngôn ngữ hiện đại hơn, đòi hỏi sự xuất sắc đa năng của diễn viên, âm nhạc là sự pha trộn đặc trưng của văn hóa “hợp chủng quốc” gần gũi với sự thưởng ngoạn của công chúng Mỹ. Nhưng cũng có khi broadway như một kịch - hát, vừa thể hiện nội dung bằng âm nhạc qua các hình thức đơn ca, song ca, hợp xướng… và dàn nhạc vừa có những đoạn thoại hoặc đối thoại dài trên sân khấu chứ không dùng hát nói (recitatif) như trong opera. Điểm đặc biệt là loại broadway kịch - hát này, nó không dùng những aria (một hình thức âm nhạc trong opera, có thể khó thưởng thức đối với một số đối tượng công chúng) để thể hiện tâm trạng nhân vật, mà được thay thế bằng những ca khúc, có thể là pop, jazz, country… và nội dung thường dung dị, sát với đời sống thực tiễn. Vì thế loại broadway này được xem là gần gũi với sự thưởng ngoạn của đông đảo công chúng và nhiều người nói rằng nó là một loại “nhạc kịch bình dân” của Mỹ.

…đến broadway tại TP.HCM

Vở broadway Annie Get Your Gun đang công diễn tại rạp Hưng Đạo, có thể nói là một vở broadway trọn vẹn lần đầu tiên được dàn dựng tại TP.HCM. Tuy nhiên đây không phải là lần đầu tiên broadway xuất hiện ở thành phố, bởi vào tháng 3/2004, những nghệ sĩ chuyên nghiệp của tổ chức Những âm thanh nước Mỹ đã có 2 đêm diễn những trích đoạn broadway “đặc sản” này tại Nhạc viện TP.HCM với những trích đoạn từ tác phẩm West side story của Leonard Bernstein và Porgy and Bess của George Gershwin.

Vở broadway Annie Get Your Gun đang biểu diễn tại rạp Hưng Đạo ở tầm mức nào và có phải là một vở broadway nghệ thuật tiêu biểu?

Xét với góc độ nghệ thuật, trước hết có lẽ đây là một “kịch - hát” broadway chứ không phải “nhạc kịch” broadway bởi phần thoại nhiều hơn phần hát, diễn viên cũng không cần có những kỹ năng múa tuyệt hảo như diễn viên trong vở broadway The Cat, phần âm nhạc cũng không đòi hỏi người ca sĩ những kỹ thuật hoàn hảo. Nói chung tầm mức nghệ thuật là “bình dân”. Dàn diễn viên, chủ yếu là dàn hợp xướng quốc tế TP.HCM, một dàn hợp xướng không phải chuyên nghiệp, vì vậy cả solo và hợp xướng không phải là những giọng ca thượng thặng để chinh phục người nghe bằng âm nhạc - yếu tố “phi ngôn ngữ” rất cần thiết để người Việt Nam có thể cảm nhận một vở broadway với những lời hát và lời thoại bằng tiếng Anh. Dàn nhạc giao hưởng của Nhà hát Giao hưởng Nhạc vũ kịch TP.HCM là chuyên nghiệp, nhưng là chuyên nghiệp về giao hưởng. Còn để đánh những bản phối âm nhạc mang chất jazz, country… như đã trình tấu trong phần nhạc đệm của vở broadway nói trên, tuy dàn nhạc đã rất cố gắng nhưng có lẽ đó không phải là sở trường của họ. Sân khấu rạp Hưng Đạo, một sân khấu cải lương đang xuống cấp trầm trọng có lẽ cũng không phải là không gian lý tưởng để một vở diễn thăng hoa.

Đêm diễn đầu tiên (21/11), những kẻ “nhớ nhà broadway” đang sống tại TP.HCM vẫn không lấp đầy 1/2 rạp Hưng Đạo vốn có số ghế khá khiêm tốn (470 ghế ở tầng trệt). Người Việt đến xem khá ít bởi sự bất đồng ngôn ngữ và có lẽ một phần do giá vé khá cao (500.000, 350.000 & 200.000 đồng - riêng sinh viên là 25.000 đồng). Vì vậy với số tiền đầu tư 45.000USD cho vở diễn và thu tiền từ nguồn bán vé để làm từ thiện cũng khó khả thi.

Hữu Trịnh