Hàng chục quả bom nguyên tử biến đi đâu?

Đầu tháng 3/1966, ông Manuel Fraga Iribarne, Bộ trưởng Thông tin Tây Ban Nha khi đó và Biddle Duke, đại sứ Mỹ tại Madrid, đã cùng nhau nhảy xuống bơi trong dòng nước lạnh ở vùng biển bên làng chài Palomares. Trên bờ, cánh phóng viên bu lại đông như ruồi, máy ảnh chụp lia lịa. Sự quan tâm quá mức của báo chí tới hoạt động nghỉ ngơi của hai quan chức có lẽ sẽ gây ngạc nhiên nếu người ta không nhắc tới một sự kiện: cách nơi họ bơi vài km có một quả bom khinh khí (H bomb) với sức công phá lớn gấp 1.000 quả bom nguyên tử đã san phẳng Hiroshima, đang nằm yên lặng dưới đáy biển.

 

Chỉ vài tuần trước thời điểm trên, ngày 17/1/1966, vụ tai nạn vũ khí hạt nhân tồi tệ nhất trong toàn bộ cuộc Chiến tranh lạnh đã xảy ra. Trong một cuộc diễn tập tiếp dầu trên không gần làng chài Palomares, một chiếc máy bay ném bom B-52 của Mỹ đã đâm vào một chiếc máy bay chở dầu KC-135 ở độ cao 9.000 m. Cả hai máy bay nổ tung thành những quả cầu lửa. Trong số 4 quả bom H có trên chiếc B-52, một quả rơi xuống cánh đồng khoai tây ở làng trên. Hai quả bom khác bị phá tung ra nhiều mảnh, tạo nên một cơn mưa bụi plutonium. Quả bom thứ 4 rơi xuống biển, nằm sâu dưới nước.

Vài tuần sau tai nạn, Palomares giống như một phim trường tái hiệu ngày tận thế. Trên mặt đất, vô số người mặt đồ bảo hộ màu trắng, đeo mặt nạ xanh, tay cầm máy đo phóng xạ, đi lại khắp nơi. Cánh đồng nơi quả bom rơi bị phong tỏa. Chính phủ Mỹ đã xúc đi 1.400 tấn đất ở Palomares và chuyển chúng sang Mỹ để tiêu hủy. Ngoài biển, hàng chục tàu chiến Mỹ tuần khơi phong tỏa khu vực nơi một ngư dân đã nhìn thấy quả bom H rơi xuống biển. Phải mất 81 ngày người ta mới lấy được quả bom ở độ sâu 800m.

Việc thất lạc vũ khí nguyên tử như kể trên không phải là hiếm. Theo ông Otfried Nassauer, một chuyên gia về vũ khí nguyên tử và là giám đốc Trung tâm thông tin An ninh xuyên Đại Tây Dương có trụ sở ở Berlin, Bộ Quốc phòng Mỹ từng xác nhận họ đã để mất 11 quả bom nguyên tử. Trên toàn cầu, con số vũ khí nguyên tử bị thất lạc được cho là 50.

Cụ thể, ngày 22/5/1968, tàu ngầm hạt nhân USS Scorpion của Mỹ đã bị chìm xuống độ sâu 3.300 m khi đang ở ngoài khơi Azores, Bồ Đào Nha. Con tàu này mang theo hai vũ khí nguyên tử. Năm 1989, tới lượt tàu Komsomolez của Liên Xô (cũ) gặp nạn và chìm xuống độ sâu 1.700m tại phía Bắc Đại Tây Dương cùng với hai quả tên lửa và các đầu đạn hạt nhân. Do độ sâu quá lớn, cả hai con tàu kể trên đều chưa được thu hồi.

 

Rất nhiều quả bom đã bị thất lạc khi những chiếc máy bay chở chúng đâm xuống biển. Nguyên nhân được cho là do thời kỳ đầu của Chiến tranh lạnh, các máy bay chưa có khả năng bay xuyên Đại Tây Dương. Chuyên gia Nassauer cho biết một số đã gặp nạn do đâm vào máy bay tiếp dầu trong khi số khác bị rơi xuống biển do không gặp được máy bay tiếp dầu. Những tai nạn kiểu này hoàn toàn có thể xảy ra, nếu xét tới việc trong giai đoạn 1950 - 1960, thời kỳ căng thẳng nhất của Chiến tranh lạnh, các máy bay ném bom Mỹ liên tục hoạt động trên không 24/24 và 365 ngày/năm. Chỉ sau khi cách máy bay này đã đủ sức bay một mạch qua Đại Tây Dương, số vụ tai nạn mới giảm bớt.

Vụ tai nạn ngớ ngẩn nhất xảy ra ngày 5/12/1965 trên tàu Mỹ USS Ticonderoga. Con tàu sân bay này đang trên đường từ Việt Nam về Nhật Bản thì gặp sự cố. Một chiếc máy bay ném bom chở theo đầu đạn nguyên tử đang được chuyển từ tầng hầm lên sàn tàu đã bất ngờ bị rơi xuống biển. Cả viên phi công, chiếc máy bay và quả bom nguyên tử nó mang theo đã chìm xuống độ sâu 5km và không bao giờ được tìm thấy.

Không chỉ bất cẩn với việc quản lý vũ khí hạt nhân ở nước ngoài, Mỹ từng làm thất lạc 11 đầu đạn khi vận chuyển trong nước. Theo đó, ngày 5/1/1958, phi công Howard Richardson đã phải vứt bỏ quả bom H anh ta mang theo do đâm phải một máy bay chiến đấu. Quả bom sau đó đã biến mất trong làn nước sâu của vùng Wassaw Sound, cách bang Georgia 20km và không được tìm thấy.

Ngày 24/1/1961, một chiếc B-52 phát nổ tại Mỹ. Các phi công đã kịp ném bỏ các quả bom H họ mang theo trước khi tử nạn. Một quả bom được thu hồi, nhưng quả con lại đã đâm thẳng xuống một khu vực đầm lầy và nằm sâu 50m dưới đất. Tới nay quả bom này cùng nhiều vũ khí nguyên tử thất lạc khác vẫn chưa thu hồi được.

Sau khi BBC phanh phui vụ quả bom nguyên tử thất lạc ở Greenland, một trong những mối quan tâm lớn nhất của dư luận là liệu thứ vũ khí nguy hiểm này có thể phát nổ vào ngày đẹp trời nào đó? Về điều này Nassauer đã cho là khó có khả năng xảy ra. "Vũ khí nằm dưới đáy biển rất khó phát nổ" - ông nói. Tuy nhiên ông không dám chắc 100% rằng những quả bom sẽ không phát nổ.

Mối quan tâm khác nằm ở chỗ điều gì sẽ xảy ra nếu cánh khủng bố thu hồi được một trong những quả bom bị thất lạc. Naussaer cho rằng đó chỉ là những lo lắng không có cơ sở. Quân đội, với vô số thiết bị hiện đại tối tân, đã không tìm thấy và thu hồi được những quả bom thì không có lý do gì cánh khủng bố có thể làm được điều đó.

Theo Naussaer, nguy cơ lớn nhất từ những quả bom thất lạc này hiện nay lại là vấn đề ô nhiễm môi trường. Như ở Palomares, 4 thập kỷ sau tai nạn, người ta lại tìm thấy dấu vết phóng xạ tại hai sân đánh golf và vài khách sạn hạng sang. Dự kiến năm 2009, người Mỹ sẽ trở lại và tiếp tục mang theo vài ngàn tấn đất đi xử lý. Nhưng việc Palomares có thoát hoàn toàn khỏi bóng ma phóng xạ hay không lại là một câu hỏi chưa có hồi âm