Lợi thế nhân công giá rẻ là điều hầu hết học sinh trung học phổ thông đều thuộc, đều nhớ, đều bật ra tức thì khi trả lời các câu hỏi liên quan đến những nguồn lực kinh tế VN.
Lợi thế nhân công giá rẻ là điều hầu hết học sinh trung học phổ thông đều thuộc, đều nhớ, đều bật ra tức thì khi trả lời các câu hỏi liên quan đến những nguồn lực kinh tế Việt Nam. Và khi những học sinh này rời trường, một bộ phận vào làm công nhân trong một số nhà máy có vốn đầu trực tiếp nước ngoài (FDI), cũng vẫn lợi thế giá rẻ ấy lại làm cho chính các em không thể không cay đắng bởi lẽ một điều: Nhân công ta đang bị trả rẻ...
Đồng lương không đủ sống là một trong những nguyên nhân dẫn đến công nhân đình công. |
Trả lương thấp nhưng đúng luật
Ông Mai Đức Chính, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (TLĐ) cho biết: "Đình công năm nay tăng mạnh. Nếu như năm 2007, cả nước có 541 vụ đình công thì 8 tháng đầu năm nay có tới 650 vụ đình công và tranh chấp lao động tập thể. Trong đó 80% số vụ xảy ra ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư của lãnh thổ Đài Loan và Hàn Quốc".
Đánh giá nguyên nhân của việc đình công mỗi lúc một tăng hiện nay, ông Mai Đức Chính cho rằng, nguyên nhân chính liên quan đến việc lương công nhân quá thấp.
Ông Chính phân tích: "Tiền lương công nhân hiện khác nhau theo ngành, vùng miền. Nhưng có lẽ thấp nhất là lương công nhân ở ngành dệt may, chế biến gỗ, da giày. Lương của các ngành này ở TP.HCM khoảng 1,1-1,2 triệu đồng/tháng. Ở một số tỉnh lân cận như: Long An, Tây Ninh, Bình Dương lương tháng của công nhân chỉ khoảng 900.000 - 1 triệu đồng. Trong điều kiện như hiện nay, với mức lương này, người lao động sống rất khó khăn, nhất là công nhân phải thuê nhà trọ, cộng thêm giá lương thực thực phẩm cao".
Dù mức lương này không đủ sống song từ góc độ luật pháp, việc doanh nghiệp trả lương thấp như vậy lại... quá đúng. Trên thực tế nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI, có một chính sách trả lương rất khôn ngoan. Họ luôn trả lương theo "nguyên tắc" lương tối thiểu Nhà nước ta quy định cộng thêm 50 - 100 nghìn đồng/tháng, tức là cao hơn một chút. Ông Chính khẳng định: "Theo quan điểm của tôi, lương công nhân vì thế chỉ hợp pháp mà không hợp lý".
Xà xẻo nhiều khoản chi, thưởng
Nếu như lương công nhân tuy bất hợp lý nhưng còn hợp pháp thì việc nhiều khoản chi cho người lao động vẫn bị cắt xẻo như thưởng hay bảo hiểm xã hội lại hoàn toàn không hợp pháp cũng chẳng hợp lý.
|
TS Lê Đăng Doanh: Theo quan điểm của tôi, đúng là có những doanh nghiệp FDI trả lương công nhân quá rẻ. Thậm chí họ có những thang bảng lương, theo đó mỗi năm công nhân chỉ được tăng lương có 10 nghìn đồng. Việc tăng lương này do đó không có ý nghĩa thực tế gì với người lao động cả. Các DN dệt may, da giầy hiện đang là những DN trả lương cho công nhân thấp. Với tình trạng lạm phát vẫn cao như hiện nay (khoảng 25,7%) muốn nâng cao đời sống công nhân cần có cách tiếp cận toàn diện. Theo đó, ngoài tăng lương cần có những biện pháp bổ trợ nữa. Tôi lấy ví dụ cần đảm bảo bữa ăn cho người lao động. Một số DN trên thực tế đã có trợ cấp bữa ăn cho người đi làm. Nghĩa là, người lao động nào đi làm sẽ được ăn bữa ăn đó. Đây là cách trợ cấp không nhất loạt cho mọi người. Điều này, chúng ta cũng cần thông cảm với DN, họ cũng có những khó khăn của riêng mình.
Bà Vũ Kim Hạnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA): Trong hoàn cảnh lương thấp và giá cả như hiện nay, công nhân là những người gặp nhiều khó khăn nhất. Chính vì thế khi tổ chức chương trình "Hàng Việt vì người Việt cùng vượt qua thời lạm phát" chúng tôi ưu tiên nhất đối tượng này. Chương trình diễn ra dưới các hình thức: Các phiên chợ vui dành cho công nhân bán hàng Việt, các chợ phiên hàng Việt cuối tuần ở các nõi công cộng, các tháng cao điểm bán hàng VN chất lượng cao tại các hệ thống siêu thị lớn trên toàn quốc hay là chợ hàng Việt trên mạng. Tính đến nay, BSA đã tổ chức được 9 phiên chợ vui cho công nhân. Phiên chợ vui lần thứ 9 vừa kết thúc tối 15/11/2008. Sắp tới BSA cũng sẽ phối hợp tổ chức 3 phiên chợ xuân vào tháng 1/2009 để hỗ trợ công nhân. |
Ngoài lương, người lao động còn có thể được hưởng thêm các khoản khác như thưởng, và được yên tâm khi được đóng bảo hiểm xã hội (trích từ lương). Nhưng trên thực tế, ngoài khoản lương được trả thấp đúng luật, việc tăng lương, thưởng, bảo hiểm cũng thường bị doanh nghiệp FDI chây ỳ, xà xẻo hết mức có thể.
Thống kê của Liên đoàn Lao động TP.HCM cho biết, trong số 525 DN Hàn Quốc ở địa bàn, chỉ có 180 đơn vị có thang bảng lương. Một nghiên cứu mới nhất của TLĐ về bảng lương của các doanh nghiệp FDI ở 10 tỉnh và thành phố cũng cho kết quả giật mình: Có doanh nghiệp xây dựng thang lương lên tới 40 bậc, mà mỗi bậc chỉ cách nhau có vỏn vẹn 10.000 đồng. Các khoản tiền thưởng, cũng theo nghiên cứu trên là rất hãn hữu và thường đi kèm nhiều điều kiện. Việc các doanh nghiệp nợ đọng BHXH hiện cũng khá phổ biến, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI. Họ có rất nhiều chiêu để dây dưa khoản tiền này như không đóng, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH, đóng không đúng mức cũng như thời gian quy định... Và tất nhiên, thua thiệt nhất, trong những trường hợp này, vẫn là người lao động.
Đơn cử ví dụ, tính đến tháng 10/2008, 172 lao động nữ đã nghỉ thai sản nhưng do Công ty TNHH Anjin (TP.HCM) nợ tiền BHXH nên BHXH thành phố chưa chi trả cho người lao động hơn 314 triệu đồng. Một công ty khác là Vina Haeng Wôn Industry cũng nợ bảo hiểm lên tới 2 tỷ đồng.
Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, ông Cao Văn Sang cho biết: "Đến nay tại thành phố còn 74 doanh nghiệp nợ BHXH hơn 57 tỷ đồng. Trong đó, 32 đơn vị nợ từ 500 triệu đồng trở lên, chủ yếu tập trung ở khu vực doanh nghiệp FDI".
Liên đoàn Lao động TP.HCM cũng cho biết, tính đến tháng 9 năm nay, chỉ riêng các DN Hàn Quốc đã có tới quá nửa nợ BHXH, và chỉ 87 DN trong số này đã nợ tới 42 tỷ đồng... Điều đáng nói, khoản tiền BHXH này chính là một phần lương công nhân. Đã có những doanh nghiệp giữ lại 6% lương nhưng hoàn toàn không đóng BHXH như nghĩa vụ yêu cầu.
Lỗi hệ thống
Rõ ràng, hiện trạng lương công nhân FDI không đủ sống không nói lên ưu thế nhân công giá rẻ mà lại dấy lên câu hỏi lương công nhân của ta thấp có phải do bị trả rẻ?
Theo ông Mai Đức Chính: "Tổng thu nhập tại doanh nghiệp FDI thường thấp tuy lương tối thiểu theo quy định cao hơn doanh nghiệp trong nước. Cùng ngành nghề, thu nhập của các doanh nghiệp trong nước có thể lên tới 2 triệu đồng trong khi doanh nghiệp FDI chỉ trả 1,1-1,2 triệu đồng".
Ông Chính cho rằng, phải giám sát để những quy định của Luật Lao động như phải xây dựng thang bảng lương, trong đó cần chú ý chênh lệch 5% giữa hai bậc lương liền kề, vấn đề trả thêm 5% cho người lao động làm việc độc hại, nguy hiểm... phải được áp dụng nghiêm túc. Về việc "xiết nợ" BHXH, theo quy định hiện hành, mức phạt nặng nhất 20 triệu đồng không đủ sức răn đe. Biện pháp khấu trừ vào tài khoản cũng không có tính khả thi cao do các ngân hàng phải giữ khách nên hợp tác thiếu nhiệt tình với BHXH. Hơn thế, có trường hợp, DN chỉ lập tài khoản ảo để đối phó.
Các chuyên gia xã hội cho rằng, các thiết chế lương, thưởng, BHXH, giám sát thực hiện đang lộ rõ những phi lý mang tính hệ thống. Sự thiếu răn đe, thiếu khả thi của nó dẫn đến việc người lao động đang chịu mức lương thấp không phải do nhân công của ta giá rẻ mà do người lao động bị xà xẻo thu nhập dưới nhiều hình thức.
Theo Tin Tức
