Người dân cần sự minh bạch trước khi tăng giá điện
EVN cần thực hiện công khai minh bạch các thông tin trước khi tăng giá, bởi ảnh hưởng của động thái này tới nền kinh tế và đời sống xã hội là không nhỏ.
(TT&VH) - Theo đề án của tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trình Bộ Công thương, dự kiến 1/1/2009 sẽ tiến hành điều chỉnh tăng giá điện. Tuy nhiên, EVN cần thực hiện công khai minh bạch các thông tin trước khi tăng giá, bởi ảnh hưởng của động thái này tới nền kinh tế và đời sống xã hội là không nhỏ.
Hãy lắng nghe dân
Theo TS Lê Đăng Doanh – chuyên gia kinh tế cao cấp, phương án nâng giá điện phải được đưa ra công khai thảo luận, nghe ý kiến từ người dân với tư cách là người đồng sở hữu và là người tiêu dùng. Lâu nay những chuyện lùng bùng giải thích việc thiếu vốn, thiếu điện và chất lượng phục vụ của ngành điện cùng thái độ của người có độc quyền đã khiến cho người dân thiếu yên tâm. Đã điều chỉnh giá điện thì phải điều chỉnh chung cả mặt bằng, chứ không nên điều chỉnh riêng vào các hộ tiêu dùng trong khi ở khu vực sản xuất tiêu hao điện năng rất lớn. Và không thể để dân cho rằng tăng giá điện ở khu vực tiêu dùng để bù cho khu vực sản xuất.
Tiếp đó là vấn đề giá thành và chi tiêu trong ngành điện. Giá bán điện phải là để ngành điện có lãi, nhưng phải là mức hợp lý và được kiểm soát chứ giá điện hiện nay không rõ ràng. Người dân chưa thấy ngành điện được giám sát hiệu quả, chi phí của ngành điện và tổn thất điện năng trên đường dây đang còn là vấn đề, cơ quan điều tiết điện lực chưa phát huy tác dụng như mong muốn. Nếu tăng giá điện để bù vào những thiếu hụt này của ngành điện, rõ ràng là người dân phải thắc mắc. Để người dân yên tâm cần có sự tham gia của một tổ chức hay một viện nghiên cứu độc lập điều tra, công khai các số liệu về chi phí, tiền lương, tiêu hao của ngành điện, đưa ra hội thảo nhằm lắng nghe ý kiến của nhiều phía.
Người tiêu dùng có thể chấp nhận nếu giá tăng hợp lý. Hiện nay giá điện của Việt Nam so với giá trong khu vực không phải là quá thấp. Hơn nữa mức tăng sẽ là bao nhiêu? Nếu như sẽ tăng với mức như có ý kiến đưa ra là 20% hay 30% thì mức này đã tính đến thu nhập bình quân của dân chưa trong khi giá điện của các nước khác không cao đến thế. Hãy làm bảng so sánh giá điện công bố công khai để người dân được biết.
Nếu phải tăng mà tăng đột ngột với mức tăng tính bằng hàng chục phần trăm thì sẽ tạo ảnh hưởng xấu đến đâu? Vì sao không đi từng bước và đột ngột như thế rõ là làm khó cho người tiêu dùng. Ngành điện kêu thiếu điện nhưng đã nhận rồi lại trả lại mười ba dự án điện vì lý do thiếu vốn khiến người dân cảm thấy “là chuyện không bình thường”.
TS Lê Đăng Doanh cho rằng việc tăng giá phải đảm bảo hai mục tiêu: đảm bảo lợi nhuận cho người đầu tư và cũng là để người sử dụng tiết kiệm điện hơn. Lâu nay việc sử dụng điện lãng phí đã trở thành thói quen ở nhiều công sở, sử dụng không tiết kiệm, thiếu hợp lý là phổ biến. Khi chi trả cho tiền điện tăng lên buộc mọi cơ quan, doanh nghiệp và cả các hộ tiêu dùng cá nhân phải điều chỉnh lại thói quen sử dụng điện của mình. Điều này vừa làm giảm nhu cầu tiêu thụ điện vừa tiết kiệm cho túi tiền. Nhưng việc tăng giá điện cũng phải trở thành điều kiện cam kết của ngành điện là sẽ thay đổi cung cách phục vụ, nâng cao chất lượng phục vụ chứ không thể như hiện nay.
Tiêu dùng và GDP giảm
TS Nguyễn Đức Thành, Trung tâm Nghiên Cứu Kinh tế và chính sách thuộc ĐHQGHN (CEPR) vừa tiến hành nghiên cứu "Ước lượng của việc tăng giá điện lên chi tiêu hộ gia đình và toàn bộ nền kinh tế", cho rằng: Việc tăng giá điện sẽ làm giảm trực tiếp mức chi tiêu của các hộ gia đình và làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP.
Ảnh hưởng trực tiếp bắt nguồn từ chính sự tăng giá của mặt hàng điện, khiến ngân sách hộ gia đình bị giảm đi tương đối một cách trực tiếp. Ảnh hưởng gián tiếp do sự tăng lên sau đó của tất cả các ngành sản xuất có điện là đầu vào, kết quả là tạo nên một vòng xoáy tăng giá ở tất cả các mặt hàng, khiến sức mua của hộ gia đình bị suy yếu.
Theo ngiên cứu, nếu chính phủ tăng giá điện lên 20%, thì tác động trực tiếp của sự tăng giá này là sức mua giảm đi khoảng 0,53%, ảnh hưởng tức thời với việc CPI tăng thêm 0,53%.
Khác với tăng giá xăng dầu, việc tăng giá điện sẽ gây ảnh hưởng mạnh nhất đến hộ nghèo ở nông thôn theo hai cơ chế: trực tiếp làm suy giảm ngân sách do giá điện tăng, và gián tiếp làm suy giảm mức sống chung do lạm phát (tăng giá xăng dầu chỉ có nguyên nhân thứ hai là đáng kể). Ngoài ra, việc tăng giá điện ở nông thôn và vùng sâu vùng xa, nếu không có bù đắp hay hỗ trợ thích đáng, sẽ làm giảm tiến trình điện khí hoá nông thôn, có thể gây ra những hệ lụy khác trong quá trình phát triển tổng thể.
Hãy lắng nghe dân
Theo TS Lê Đăng Doanh – chuyên gia kinh tế cao cấp, phương án nâng giá điện phải được đưa ra công khai thảo luận, nghe ý kiến từ người dân với tư cách là người đồng sở hữu và là người tiêu dùng. Lâu nay những chuyện lùng bùng giải thích việc thiếu vốn, thiếu điện và chất lượng phục vụ của ngành điện cùng thái độ của người có độc quyền đã khiến cho người dân thiếu yên tâm. Đã điều chỉnh giá điện thì phải điều chỉnh chung cả mặt bằng, chứ không nên điều chỉnh riêng vào các hộ tiêu dùng trong khi ở khu vực sản xuất tiêu hao điện năng rất lớn. Và không thể để dân cho rằng tăng giá điện ở khu vực tiêu dùng để bù cho khu vực sản xuất.
Tiếp đó là vấn đề giá thành và chi tiêu trong ngành điện. Giá bán điện phải là để ngành điện có lãi, nhưng phải là mức hợp lý và được kiểm soát chứ giá điện hiện nay không rõ ràng. Người dân chưa thấy ngành điện được giám sát hiệu quả, chi phí của ngành điện và tổn thất điện năng trên đường dây đang còn là vấn đề, cơ quan điều tiết điện lực chưa phát huy tác dụng như mong muốn. Nếu tăng giá điện để bù vào những thiếu hụt này của ngành điện, rõ ràng là người dân phải thắc mắc. Để người dân yên tâm cần có sự tham gia của một tổ chức hay một viện nghiên cứu độc lập điều tra, công khai các số liệu về chi phí, tiền lương, tiêu hao của ngành điện, đưa ra hội thảo nhằm lắng nghe ý kiến của nhiều phía.
Người tiêu dùng có thể chấp nhận nếu giá tăng hợp lý. Hiện nay giá điện của Việt Nam so với giá trong khu vực không phải là quá thấp. Hơn nữa mức tăng sẽ là bao nhiêu? Nếu như sẽ tăng với mức như có ý kiến đưa ra là 20% hay 30% thì mức này đã tính đến thu nhập bình quân của dân chưa trong khi giá điện của các nước khác không cao đến thế. Hãy làm bảng so sánh giá điện công bố công khai để người dân được biết.
Nếu phải tăng mà tăng đột ngột với mức tăng tính bằng hàng chục phần trăm thì sẽ tạo ảnh hưởng xấu đến đâu? Vì sao không đi từng bước và đột ngột như thế rõ là làm khó cho người tiêu dùng. Ngành điện kêu thiếu điện nhưng đã nhận rồi lại trả lại mười ba dự án điện vì lý do thiếu vốn khiến người dân cảm thấy “là chuyện không bình thường”.
TS Lê Đăng Doanh cho rằng việc tăng giá phải đảm bảo hai mục tiêu: đảm bảo lợi nhuận cho người đầu tư và cũng là để người sử dụng tiết kiệm điện hơn. Lâu nay việc sử dụng điện lãng phí đã trở thành thói quen ở nhiều công sở, sử dụng không tiết kiệm, thiếu hợp lý là phổ biến. Khi chi trả cho tiền điện tăng lên buộc mọi cơ quan, doanh nghiệp và cả các hộ tiêu dùng cá nhân phải điều chỉnh lại thói quen sử dụng điện của mình. Điều này vừa làm giảm nhu cầu tiêu thụ điện vừa tiết kiệm cho túi tiền. Nhưng việc tăng giá điện cũng phải trở thành điều kiện cam kết của ngành điện là sẽ thay đổi cung cách phục vụ, nâng cao chất lượng phục vụ chứ không thể như hiện nay.
Tiêu dùng và GDP giảm
TS Nguyễn Đức Thành, Trung tâm Nghiên Cứu Kinh tế và chính sách thuộc ĐHQGHN (CEPR) vừa tiến hành nghiên cứu "Ước lượng của việc tăng giá điện lên chi tiêu hộ gia đình và toàn bộ nền kinh tế", cho rằng: Việc tăng giá điện sẽ làm giảm trực tiếp mức chi tiêu của các hộ gia đình và làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP.
Ảnh hưởng trực tiếp bắt nguồn từ chính sự tăng giá của mặt hàng điện, khiến ngân sách hộ gia đình bị giảm đi tương đối một cách trực tiếp. Ảnh hưởng gián tiếp do sự tăng lên sau đó của tất cả các ngành sản xuất có điện là đầu vào, kết quả là tạo nên một vòng xoáy tăng giá ở tất cả các mặt hàng, khiến sức mua của hộ gia đình bị suy yếu.
Theo ngiên cứu, nếu chính phủ tăng giá điện lên 20%, thì tác động trực tiếp của sự tăng giá này là sức mua giảm đi khoảng 0,53%, ảnh hưởng tức thời với việc CPI tăng thêm 0,53%.
Khác với tăng giá xăng dầu, việc tăng giá điện sẽ gây ảnh hưởng mạnh nhất đến hộ nghèo ở nông thôn theo hai cơ chế: trực tiếp làm suy giảm ngân sách do giá điện tăng, và gián tiếp làm suy giảm mức sống chung do lạm phát (tăng giá xăng dầu chỉ có nguyên nhân thứ hai là đáng kể). Ngoài ra, việc tăng giá điện ở nông thôn và vùng sâu vùng xa, nếu không có bù đắp hay hỗ trợ thích đáng, sẽ làm giảm tiến trình điện khí hoá nông thôn, có thể gây ra những hệ lụy khác trong quá trình phát triển tổng thể.
Mạnh Cường
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN