Teen có nên hiến máu?

Hiến máu cứu người là nghĩa cử cao đẹp của người Việt Nam. Tuy nhiên, người hiến máu cần hiểu rằng, để máu có đủ chất lượng và đảm bảo sức khỏe cho bản thân còn rất cần những hiểu biết nhất định.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm Việt Nam cần 1,6 triệu đơn vị máu điều trị. Đây là con số không hề nhỏ, trong khi lượng máu dự trữ tại các bệnh viện tính chung trên toàn quốc lại quá ít, chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu. Nếu điều trị tại các bệnh viện trung ương, khả năng được đáp ứng khi cần truyền máu rất khả quan, còn tại các bệnh viện tuyến huyện (nhất là vùng sâu vùng xa) thường gặp nhiều khó khăn. Do đó, phương án thường gặp ở những trường hợp đặc biệt ấy là người nhà bệnh nhân sẽ cho máu. Hệ quả của việc thiếu máu ở các cấp y tế tuyến tỉnh là sẽ có một số lượng bệnh nhân không thể qua khỏi.

Những đối tượng được hiến máu

Năm 2006, sau khi tiến hành phân tích đối với 1,8 triệu người hiến máu ở mọi lứa tuổi, các nhà nghiên cứu khoa học Mỹ nhận thấy: Số người mắc chứng thiếu tỉnh táo, hay bị chóng mặt, choáng váng thậm chí có những vết thâm trên cơ thể chiếm 11% lứa tuổi 16 – 17; 8% các bạn trẻ từ 18 - 19 tuổi và với những người từ 20 tuổi trở lên, con số này chỉ chiếm 3%.

Việc hiến máu nhân đạo là một nghĩa cử cao đẹp, được cả xã hội đồng tình, ủng hộ, nhất là giới trẻ. Thế nhưng, nếu người tham gia hiến máu còn quá nhỏ, cụ thể là chưa đủ 18 tuổi, có thể sẽ phải chịu những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. Vì thế, người tham gia hiến máu ngoài những quy định như không mắc các bệnh truyền nhiễm, hay mỗi lần cho máu cách nhau khoảng 3 tháng, còn phải đáp ứng điều kiện về tuổi và trọng lượng cơ thể. Theo đó, nam phải ở độ tuổi từ 18 – 60 (cân nặng tối thiểu 45kg) và nữ là 18 - 55 (cân nặng tối thiểu 40kg).

Trao đổi với PV chuyên đề Sức khỏe Gia đình, GS – TSKH Đỗ Trung Phấn - Bộ môn Huyết học và truyền máu, trường ĐH Y Hà Nội giải thích rằng: “Đơn vị tối thiểu của một lần lấy máu là 250ml, vì thế mới có việc áp dụng cho cân nặng trung bình là 45kg và tuổi từ 18 trở lên. Khi ấy, cơ thể đã ổn định về chức năng cho máu. Lượng máu tại thời điểm cho đi sẽ không ảnh hưởng đến sự phát triển chung của cơ thể”.

Máu trong cơ thể con người được sinh ra từ tủy xương, sau khoảng 100 ngày, các tế bào máu sẽ phân hủy và sản sinh ra tế bào máu mới tiếp tục nuôi cơ thể. Do đó, việc hiến máu thực chất không có hại, nhưng với điều kiện cơ thể phải khỏe mạnh, ổn định về quá trình phát triển.

Điều kiện cho “teen”

Ở nhiều quốc gia trên thế giới, lứa tuổi 16 hoặc 17 đã có thể hiến máu, nếu được sự đồng ý của cha mẹ, vì cơ thể các em phát triển sớm và khá ổn định. Trên thực tế, ở nước ta cũng có một số trường hợp tham gia hiến máu khi tuổi còn rất trẻ như: Hoàng Văn Quân – SV ĐH Khoa học Huế (22 tuổi), hiến máu từ năm 17 tuổi, đến nay đã lập thành tích 22 lần tham gia hiến máu nhân đạo.

Mặc dù hiện nay chưa có tài liệu nào chứng minh hiến máu ở lứa tuổi teen có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, nhưng theo bác sĩ Đỗ Minh Cầm - Trưởng khoa Truyền máu, Bệnh viện Nhi Trung Ương: “Lứa tuổi teen không nên hiến máu, vì các em cần rất nhiều máu để nuôi cơ thể phát triển. Hiến máu sớm ở lứa tuổi này có thể khiến cơ thể của các em suy yếu, ảnh hưởng tới học tập”.

Các teen tham gia hiến máu đôi khi chỉ vì thích thể hiện, hoặc đơn thuần là nghe mọi người nói cho máu sẽ được tăng cân – một việc lợi cả đôi đường: vừa làm việc thiện, lại vừa không phải ăn uống, tập luyện cực khổ mà vẫn cải thiện được thân “còm”. Đó là suy nghĩ của một vài bạn học sinh cấp 3 mà chúng tôi gặp trong chương trình “Máu – Quà tặng cuộc sống”, vừa qua tại Bệnh viên Nhi Trung Ương.

Bác sĩ Cầm cho biết thêm: “Các em được phép tham gia hiến máu khi 17 tuổi, nhưng cần có sự đồng ý của cha mẹ và cơ thể đủ điều kiện thì bệnh viện mới tiến hành lấy máu”.

Điều lệnh truyền máu của Việt Nam (Ban hành theo Quyết định số 937/QĐ-BYTngày 04/09/1992 của Bộ trưởng Bộ Y tế) quy định: người cho máu phải có độ tuổi từ 18 – 60 đối với nam và đến 55 tuổi đối với nữ; cân nặng từ 45kg đối với nam, 40kg đối với nữ; mạch từ 60 lần đến 90 lần/1 phút; huyết áp tối đa 100 – 140 mmHg, tối thiểu 60 – 90mmHg.

Quả thực, thể trạng của người Việt Nam vốn nhỏ bé so với nhiều nước trong khu vực và thế giới. Trong buổi thuyết minh về đề án "Nâng cao tầm vóc và thể trạng người Việt Nam góp phần phát triển giống nòi và phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại đất nước”, Viện trưởng Viện Khoa học thể dục thể thao Dương Nghiệp Chí nhận định: “Thể lực của người Việt Nam trong độ tuổi từ 6 đến 20 đều thua kém các bạn cùng lứa tại các nước như: Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Singapore, Indonesia cả về chiều cao, cân nặng, sức mạnh và sức bền”.

Vì thế, nếu hiến máu quá sớm, khả năng tái tạo máu mới cho cơ thể sẽ chậm lại. Thậm chí, ngay tại thời điểm tiến hành lấy máu, nếu cơ thể không đủ sức chịu đựng rất dễ bị chóng mặt, ngất xỉu... về sau có thể bị mệt mỏi kéo dài. Nhà nghiên cứu Anne Ed, làm việc tại Hội chữ thập đỏ Washington có ý kiến: “Các bạn trẻ tham gia hiến máu dễ mắc stress hơn những người trưởng thành, thân hình bé nhỏ và trọng lượng của cơ thể không tốt cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng đó”.

Điều đặc biệt, ở lứa tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”, các em cũng chưa có khả năng tự chăm sóc bản thân, lại hay chủ quan với vấn đề sức khỏe, nên cơ thể khó đáp ứng việc cho máu. Đồng thời, lứa tuổi teen cũng chưa được trang bị đầy đủ những kiến thức về chế độ dinh dưỡng, tập luyện phục hồi... sau khi cho máu. Đơn giản như: Sau khi hiến máu xong trong ngày, bạn không nên làm việc nặng (nhất là khuân vác) hoặc phải uống thuốc bổ máu theo sự chỉ dẫn của bác sĩ... chẳng phải ai cũng thực hiện đúng.