Trái khoáy khi khán giả ngồi ghế giám khảo

Sự trái khoáy giữa tính chuyên môn (nghệ thuật) và tính đại chúng tồn tại ở khắp nơi. Vấn đề là cư xử với sự trái khoáy này như thế nào ?

(TT&VH Cuối tuần) - FIFA bầu chọn cầu thủ xuất sắc nhất mọi thời đại, các huấn luyện viên đồng loạt bỏ phiếu cho Pele. Nhưng kết quả bỏ phiếu của công chúng lại là Maradona. Ngay cả giải thưởng điện ảnh Oscar của nơi có nền văn hóa đại chúng phát triển nhất thế giới đa phần là khác xa với bảng xếp hạng những phim ăn khách nhất Bắc Mỹ. Sự trái khoáy giữa tính chuyên môn (nghệ thuật) và tính đại chúng tồn tại ở khắp nơi. Vấn đề là cư xử với sự trái khoáy này như thế nào ?

Nghệ thuật bó tay?

Hội đồng nghệ thuật đã được “cử” vào các cuộc thi mà ban giám khảo thực sự lại là khán giả (nhắn tin bầu chọn) để góp phần định hướng nghệ thuật. Oái oăm là nhiều khi nghệ thuật đã “bất lực”.

Hoàng Hải là một thí sinh đã bị đánh trượt ở ngay những vòng ngoài của giải Sao Mai 2005 thì tới SM - ĐH 2006 anh lại thành người chiến thắng. Ngay những vòng đầu anh chọn rất nhiều bài quen thuộc và với giọng hát không phải là đặc biệt anh đã bị một vị trong hội đồng nghệ thuật chê hết lời khi cho rằng kiểu hát đó chỉ phù hợp với sinh viên hát trong các đêm ca nhạc của trường (!). Nhưng không hề gì, với ngoại hình bắt mắt và một chiến lược đầu tư cho đội ngũ FC (fan club) khá bài bản, cuối cùng Hoàng Hải về nhất bằng số phiếu bình chọn áp đảo.

Thí sinh Vietnam Idol 2008

Duy Khoa tại SM - ĐH năm nay cũng vậy. Mặc những góp ý về bài vở, anh vẫn chọn cho mình những sáng tác của chính anh và những sáng tác anh cho là đúng với đối tượng anh hướng tới. Bằng chứng là anh không sai khi anh đạt được đúng vị trí anh mong muốn, chỉ có nghệ thuật là sẽ ngơ ngác vì những gì anh chọn. Bởi chúng quá nhạt !

Thế mới biết dù có rát hơi bỏng cổ để gào thét định hướng khán giả khi bình chọn cho thí sinh nhưng xem ra lời nói của hội đồng nghệ thuật không lọt được vào tai của đối tượng cần đến, những người có quyền quyết định ai là sao bằng tin nhắn của họ.

Được số đông đánh giá cao, thích nghe và bình chọn, liệu có là đánh giá chính xác không ? Câu hỏi này xem ra thật khó trả lời bởi trình độ thưởng thức âm nhạc của khán giả Việt vẫn còn thấp nên sự mất định hướng trong cách chọn ngôi sao thần tượng là điều hiển nhiên.

Sự trái khoáy này không chỉ xảy ra trong showbiz Việt. Kết quả của cuộc thi Asean Idol năm 2007 ra sao hẳn mọi người đều nhớ : ngay sau khi phát sóng trên truyền hình ai cũng dễ nhận thấy thí sinh Hady Mirza lên ngôi thần tượng của khu vực không phải bởi anh là người hát hay nhất nhưng anh lại là người hát đúng những gì khán giả thích nhất hơn nữa anh lại có ngoại hình dễ hút hồn các cô gái nhất !

Và ngôi sao lấn át tài năng

Tài năng là chuyện tự thân, trong khi ngôi sao lại phụ thuộc nhiều vào công chúng. Nếu tài năng tìm được đường đến với công chúng thì đương nhiên “hai bên cùng có lợi”, bằng không, hai bên đều chịu thiệt thòi.

Trước đây các cuộc thi hát ở ta chỉ quan tâm tới việc đi tìm tài năng (chuyện tìm được hay không, tài năng đến đâu bàn sau) còn việc tìm kiếm ngôi sao là việc của các nhà sản xuất, các ông bầu, hoặc là chuyện của chính các ca sĩ, đôi khi phó mặc cho may rủi. Năm 2004, SM - ĐH được xem là cuộc thi hát đầu tiên nằm tìm kiếm và lăng xê ngôi sao. Và đến năm 2005, năm tồn tại cuối cùng của cuộc thi Tiếng hát truyền hình TP.HCM, vốn được xem là cuộc thi ca hát lâu năm nhất và cũng có tầm ảnh hưởng lớn nhờ thị trường ca nhạc sôi động nhất của cả nước, để từ sau đó Tiếng hát truyền hình TP.HCM được đổi tên thành Ngôi sao tiếng hát truyền hình, và thay một ban giám khảo cho điểm thành ban giám khảo khán giả (nhắn tin bầu chọn người chiến thắng), thì xu hướng tìm sao đã trở nên lấn lướt trên mọi bình diện. Có thể nhìn thấy điều này ở ngay “gia đình Sao Mai” : Sao Mai kém tỏa sáng cả trong thời gian thi thố (trên các phương tiện truyền thông, trong dư luận) đến thời kỳ “hậu Sao Mai” so với SM - ĐH vốn chỉ là một nhánh của nó.

Chen chúc đăng ký thử giọng tại Vietnam Idol 2008

Có người lý giải sự lấn lướt này do xu hướng đám đông, xu hướng bầy đàn trong văn hóa hiện nay. Nhưng có lẽ đó còn là “phản ứng ngược” từ chính những cuộc thi tìm tài năng nhưng chỉ thấy những…tài năng nửa vời ! Hãy quay lại với cuộc thi Tiếng hát truyền hình TP.HCM năm 2005, “bản lề” của cuộc thi theo lỗi truyền thống cũ và công nghệ thi tìm sao theo format nước ngoài (Ngôi sao Tiếng hát truyền hình sử dụng format cuộc thi Super Star của Malaysia). Đây cũng là năm thi “tai tiếng” nhất của cuộc thi giàu truyền thống này khi những điểm số của ban giám khảo thay đổi một cách…ngẫu hứng và không thể hiểu nổi với số đông công chúng theo dõi cuộc thi. Sự bất bình của công chúng, sự xơ cứng của nội dung thi và có cả sự…thiếu uy tín của ban giám khảo cuộc thi này, cộng thêm sự xuất hiện mới lạ của SM - ĐH ngay trước đó đã buộc nhà tổ chức không thể cứ đường cũ mà đi. Và ban tổ chức đã chọn cách thay đổi 180 độ cuộc thi, đưa nó thành Ngôi sao tiếng hát truyền hình như hiện nay, cũng với người chiến thắng do khán giả nhắn tin bầu chọn.

FIFA đã không lựa chọn cách…giải tán hội đồng bình chọn có tính chuyên môn cao của mình (các huấn luyện viên) để chỉ trông chờ vào cuộc bầu chọn của khán giả. Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ cũng không lấy kết quả doanh thu của các phim để trao giải…cho nhanh, mà vẫn phải theo đúng qui trình bỏ phiếu của các thành viên, vốn đều là các chuyên gia trong lĩnh vực điện ảnh. Trên thế giới, những cuộc thi có ban giám khảo vẫn chiếm số lượng áp đảo đồng thời là những cuộc thi có uy tín hơn cả trong đó uy tín của cuộc thi tỷ lệ thuận với uy tín của hội đồng giám khảo và luật thi vừa ổn định vừa minh bạch. Ở ta thì khác. Các cuộc thi hát đang đô xô theo mốt đưa khán giả lên ngồi ghế giám khảo, và đương nhiên với những giám khảo cảm tính này, luật chơi cũng sẽ phải thay đổi xoành xoạch. Một hội đồng nghệ thuật có khả năng “chấm” những tài năng ca hát khiến cả công chúng lẫn người làm nghề phải “tâm phục khẩu phục” vẫn còn là chuyện được chăng hay chớ. Đấy mới thực sự là chuyện trái khoáy !

Việt Tú - Thủy Phạm