thethaovanhoa.vn

Ông Tây mang họ của Trịnh Công Sơn

02/08/2008 20:04 GMT+7

Trong hội thảo về nhà văn Nguyễn Quang Sáng cuối tháng 7 vừa qua, có một tham luận đặc biệt của một ông Tây - Tiến sĩ văn học Frank Gerke, tên tiếng Việt là Trịnh Công Long

(TT&VH) - Trong hội thảo về nhà văn Nguyễn Quang Sáng cuối tháng 7 vừa qua, có một tham luận đặc biệt của một ông Tây - Tiến sĩ văn học Frank Gerke, tên tiếng Việt là Trịnh Công Long. Tham luận này đặc biệt ở chỗ được chính tác giả trình bày bằng một giọng đọc tiếng Việt rất rành rọt và đã nhận xét đúng về Nguyễn Quang Sáng: “người kể chuyện”.

* Được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cho “họ”

Frank Gerke - Trịnh Công Long sinh năm 1964 tại TP.Bremen, miền Tây nước Đức. Anh biết đến VN như một đất nước chiến tranh qua lời kể của cha mình. Khoảng năm 1993, Frank Garke lần đầu sang TP.HCM để học tiếng Việt tại Đại học KHXH&NV và nghiên cứu văn học Việt đương đại.
 
Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (trái) và
 TS Frank Gerke (Trịnh Công Long)
Anh cho biết do lần đầu ở VN rất thoải mái nên đã quyết định gắn bó lâu dài. Trước đó, khi hoàn thành bậc trung học, Frank Gerke đã theo học ngành Hán học và Đông Nam Á học. Do vậy anh có thời gian sinh sống tại Trung Quốc. Cái tên “Long” của Frank Gerke do một ông thầy dạy chữ Hán đặt cho vì anh sinh năm con “rồng” (Giáp Thìn, 1964).

Sau nhiều năm qua lại VN để học tập và làm việc, năm 2005 Frank Gerke hoàn thành tiến sĩ với công trình nghiên cứu so sánh văn học VN và Trung Quốc thời kỳ mở cửa. Năm 2006 anh chính thức định cư tại VN, cưới vợ người Việt. Hiện tại, Frank Gerke làm giám đốc phát triển kinh doanh của một công ty chuyên kinh doanh vận tải của Đức tại văn phòng Hà Nội. Dự kiến tháng 10 năm nay, anh sẽ cùng gia đình chuyển vào TP.HCM tiếp tục công việc này, vì ở TP phương Nam nhiều nắng gió và anh có nhiều bạn bè văn nghệ hơn ngoài Hà Nội.

Frank Gerke là bạn văn của nhiều nghệ sĩ tài danh như: Trịnh Công Sơn, Từ Huy, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Duy, Bảo Phúc…Tại sao Frank Gerke lại mang họ Trịnh Công của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn? Anh kể: Khoảng năm 1995 khi đang làm hội chợ sách Frankurt tại TP.HCM muốn mời vài nghệ sĩ tham gia giao lưu nên đã tìm đến tận nhà Trịnh Công Sơn. Frank Gerke biết đến nhạc Trịnh do một người bạn tặng anh cuộn băng cassette Sơn ca 7 để rồi từ đó anh thành một tín đồ của nhạc Trịnh.

Sau một thời gian quen thân với Trịnh Công Sơn, Frank Gerke nói với nhạc sĩ họ Trịnh: “Em tên Việt đã có rồi nhưng chưa có họ, em lấy họ của anh nhé!”. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đồng ý và tên Trịnh Công Long của ông Tây Frank Gerke ra đời từ đó.

Hơn 10 năm ở VN, Frank Gerke nhận xét như thế nào về người Việt? Anh cho rằng câu hỏi này quá khó, không thể trả lời ngắn gọn nhưng có thể nói đơn giản: Nếu người Việt không phù hợp với tôi thì tôi đã không ở VN lâu đến vậy. Hơn 10 năm tôi đã là người VN rồi.
 
* Học tiếng Việt trong… quán thịt chó!

Khi được hỏi anh học và luyện tập như thế nào để nói được tiếng Việt “thần sầu” như thế? Trịnh Công Long hóm hỉnh: Nhà thơ Lữ Huy Nguyên (nguyên Giám đốc NXB Văn học) lúc còn sống có làm thơ hỏi tôi chuyện này: “Anh bạn mến thân ơi/ Tiếng Việt anh giỏi quá/ Hỏi anh học ở đâu?”. Bài thơ của anh Lữ có 3 câu nên tôi trả lời một câu ngắn gọn và đúng cách gieo vần: “Học trong quán thịt chó”.

Tính cách hóm hỉnh là thế nhưng Frank Gerke rất nghiêm túc trong học tập và công việc. Nói cho chính xác, Trịnh Công Long đã học tiếng Việt bằng cách đọc và dịch những tác phẩm Việt Nam sang tiếng Đức. Tác phẩm của hai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp và Bảo Ninh được anh nghiên cứu nhiều nhất để làm luận án tiến sĩ so sánh với văn học Trung Quốc thời kỳ mở cửa.

Trịnh Công Long đã dịch, in trên tạp chí chuyên về văn học tại Đức các tác phẩm của Nguyễn Duy, thơ Hồ Xuân Hương và ca từ của Trịnh Công Sơn. Với nhà văn Nguyễn Quang Sáng, Trịnh Công Long đang bắt tay hoàn thành bản dịch tiểu thuyết Đất lửa, hiện đã dịch được 1/3.
 
Anh cho biết: Dịch một truyện ngắn của anh Năm (tên gọi thân mật của Nguyễn Quang Sáng) hay của Phan Thị Vàng Anh chỉ mất một ngày là xong, còn dịch tiểu thuyết khó vô cùng. Sở dĩ anh chọn tiểu thuyết này của Nguyễn Quang Sáng vì cho rằng đây tiểu thuyết viết một cách công bằng và nhân văn về chiến tranh. Frank Gerke lý giải thêm: Chiến tranh chưa bao giờ kết thúc mà còn tinh vi phủ sóng khắp nơi. Khủng bố hiện nay là một dạng chiến tranh toàn cầu. Tiểu thuyết Đất lửa của anh Năm đã công bằng ghi lại nội tâm của một ngôi làng, mỗi con người trong bối cảnh hỗn độn: người theo Nhật, kẻ theo Pháp, Việt Minh…
 
Frank Gerke giải thích về “Trời cao níu bước sơn khê

Frank Gerke - Trịnh Công Long mê ca từ của nhạc Trịnh hơn giai điệu vì anh là dân “chữ nghĩa” chứ không phải âm nhạc. Anh phân tích: “Giai điệu nhạc Trịnh ai cũng có thể nhớ, thuộc nhưng hiểu được ca từ thì vô cùng nan giải. Chẳng hạn trong bài Biển nhớ có câu: “Trời cao níu bước sơn khê”, bao nhiêu người Việt hiểu câu này nói gì dù ai cũng hát được? Anh Trịnh Công Sơn kể với tôi khi anh học ĐH Sư Phạm Quy Nhơn có yêu một cô gái người Huế nhưng giữa chừng gia đình cô bắt về quê lấy chồng. Anh Sơn làm bài Biển nhớ về cuộc tình ấy, “Trời cao níu bước sơn khê” là níu bước của anh Sơn và chị Khê. Trong cuộc sống có nhiều điều cực kỳ đơn giản nhưng lại hóa ra phức tạp”. (Cười)

- Rất tiếc, các nhà văn trẻ hiện nay ít viết về chiến tranh, chúng ta sống cho hiện tại nhưng không nên quên quá khứ. Nếu các nhà văn trẻ viết về chiến tranh thì sẽ có nhiều góc nhìn mới lạ - Frank Gerke chia sẻ.
 
*

Trong suốt buổi chuyện trò, Trịnh Công Long nghe điện thoại liên tục vì có quá nhiều công việc chờ anh giải quyết. Anh đã từng giảng dạy ở ĐH Bonn nhưng sau đó làm kinh doanh vì muốn ở VN nhiều hơn và nghề kinh doanh được đi khắp nơi “học được nhiều sàng khôn”. Anh nhận xét ở VN khoảng năm 1993 ít nghe hai từ doanh nhân, bây giờ hai từ này đã quá phổ biến. Kinh tế chính là tiền đề để khởi động lại các lĩnh vực văn hóa khác nhau ở nhiều xã hội.
 
Hoàng Nhân
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN