ICC bắt giữ Tổng thống Sudan: Bất khả thi?

Ông Bashir sẽ trở thành nguyên thủ quốc gia đương nhiệm đầu tiên bị ICC ra lệnh bắt?

Omar Hassan Al-Bashir chỉ là một đại tá 45 tuổi khi ông ta tiến hành đảo chính vào năm 1989, lật đổ chính quyền Sadeq Al-Mahdi và nắm lấy sợi dây cương lãnh đạo đất nước. Năm 1993, Bashir giải tán bộ máy quân sự đã đưa mình lên đỉnh cao quyền lực, tự phong mình là tổng thống dân sự. Kể từ đó, 10 năm rưỡi cầm quyền đầu tiên của Al-Bashir chìm trong các cuộc nội chiến tàn khốc giữa cộng đồng người Hồi giáo ở phía Bắc và người Thiên chúa giáo ở phía Nam.

 

Vào thời gian chính quyền Sudan ký một thoả thuận chấm dứt cuộc xung đột Nam-Bắc vào năm 2005, một cuộc nội chiến khác đã nổ ra và kéo dài được 2 năm ở Darfur, một tỉnh ở miền Tây Sudan có diện tích rộng bằng nước Pháp. Cuộc chiến tàn khốc làm 400.000 người chết và 3 triệu người phải rời bỏ này đã thu hút sự chú ý của đặc biệt của dư luận thế giới.

Tháng 10/2004, Tổng thư ký LHQ Kofi Annan giao ông Antonio Cassese điều tra về cuộc xung đột ở Darfur. Tháng 1/2005, ông Antonio Cassese kết thúc cuộc điều tra và mang về 9 thùng tài liệu đầy ặp chứng cứ về các vụ cưỡng hiếp, tra tấn, cướp của và giết người hàng loạt ở Darfur. Dựa vào bản báo cáo dài 176 trang của Cassese, ICC đã ra lệnh bắt thứ trưởng Bộ Nội vụ Sudan Ahmed Harun và chỉ huy dân quân Janjaweed Ali Kuhyb. Al-Bashir phản ứng với lệnh bắt bằng tuyên bố sẽ không giao bất kỳ người Sudan nào cho một toà án quốc tế. Ông ta còn trêu ngươi bằng cách thăng Harun lên chức Bộ trưởng Nội vụ phụ trách việc hỗ trợ nhân đạo cho người Darfur.

...Và Don Quixote

Nhân vật trực tiếp ra lệnh bắt Bashir là Luis Moreno-Ocampo, 56 tuổi, một luật sư người Argentina. Ông Moreno-Ocampo thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế vào năm 1985, khi là công tố viên trong vụ xử các cựu thành viên chính quyền quân sự Argentina vi phạm nhân quyền. Ông nổi tiếng vì không ngán lớp người giàu có, nhiều quyền lực ở Argentina. Chính ông đã truy tố các quan chức quân sự chịu trách nhiệm trong vụ xâm lược quần đảo Falkland thuộc Anh hồi năm 1982 và luôn kêu gọi việc chống lại nạn tham nhũng.

Các cuộc điều tra đầu tiên của Moreno-Ocampo trong tư cách thành viên ICC bắt đầu bằng những cáo buộc vi phạm nhân quyền chống lại các lãnh đạo ở Cộng hoà Congo. Tiếp đó là điều tra vi phạm nhân quyền do lực lượng phiến quân Lord's Resistance Army ở Uganda thực hiện, bên cạnh những vi phạm khác ở Sudan và vùng trung Phi.

Nỗ lực đấu tranh không mệt mỏi của Moreno-Ocampo trong cuộc chiến chống lại cái ác đã khiến ông được Ted Braun, Giám đốc Trung tâm đấu tranh vì nhân quyền Darfur Now, đặt cho biệt danh "Don Quixote" thời hiện đại. "Moreno-Ocampo chỉ có một mình, làm việc một mình" - Braun nói - "Ông ấy cho thế giới thấy bản thân có khả năng làm được nhiều điều vĩ đại, nhưng lại nhận được quá ít sự ủng hộ công khai".

Cho tới lúc này ông Moreno-Ocampo vẫn cho rằng trong cuộc nội chiến ở Darfur, Al-Bashir chính là kẻ chủ mưu và đã nhúng tay vào kế hoạch tiêu diệt ba nhóm người thiểu số ở Darfur là người Fur, Masalit và Zaghawa. Theo ông, Al-Bashir kiểm soát mọi thứ: các vị tướng quân đội, tình báo, các bộ trưởng và giới truyền thông cũng như các dân quân Janjaweed nên ông ta phải chịu trách nhiệm. Ông cũng đánh giá động cơ của các tội ác do Al- Bashir gây ra hoàn toàn mang tính chính trị.

Trong trường hợp Luis Moreno-Ocampo ra lệnh bắt Al-Bashir, người ta rất băn khoăn không biết ai sẽ thực hiện lệnh của ông. ICC có trụ sở nằm ở The Hague, Hà Lan, với 600 nhân viên. Tuy nhiên không ai trong số này là cảnh sát và có thẩm quyền bắt giữ người khác.

Khó khăn càng tăng thêm khi Sudan tuyên bố ICC không có quyền ra lệnh bắt công dân của nước này. Giới lãnh đạo Sudan lên án những lời buộc tội và khẳng định sẽ không hợp tác với ICC. Việc bắt giữ Al-Bashir vì thế sẽ phải phụ thuộc vào 106 quốc gia thành viên ICC, bao gồm 30 nước ở châu Phi. Một khi lệnh bắt được ban ra, các quốc gia này có nghĩa vụ phải bắt giữ Al-Bashir nếu ông ta xuất hiện trên lãnh thổ của họ. Nhưng trong trường hợp Bashir chơi bài "cùn", ở lì trong Sudan thì lệnh bắt của ICC sẽ chẳng có chút giá trị nào.