Lần đầu tiên có LH Tuồng truyền thống!

GS Hoàng Chương

* Là chuyên gia đầu ngành về nghệ thuật tuồng, xin GS cho biết vì sao lại tổ chức cuộc liên hoan tuồng cùng lúc với Festival Tây Sơn?

Như chúng ta biết Bình Định là một trong những cái nôi tuồng nổi tiếng, là quê hương của danh nhân Đào Tấn, vị hậu tổ tuồng. Ở đây có Nhà hát tuồng mang tên Đào Tấn (Tiền thân là Nhà hát tuồng LK 5) vì thế mà từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đã có rất nhiều cuộc liên hoan, hội diễn, Hội thảo tuồng toàn quốc được tiến hành ở TP Quy Nhơn, tạo thành điểm hội tụ của ngành tuồng cả nước. Bình Định còn được mệnh danh là đất võ và đất tuồng. Vì vậy Festival Tây Sơn Bình Định tuy có rất nhiều nội dung nhưng không thể thiếu tuồng và võ thuật dân tộc. Đây là cuộc liên hoan tuồng có tính chất đột xuất, không có tính định kỳ 5 năm, nhưng quy mô của nó không phải là nhỏ.

Nhân vật Linh Tá trong Tuồng “Sơn Hậu”

Liên hoan tuồng lần này là tập trung vào tuồng truyền thống. Tức là các đơn vị tham gia liên hoan chủ yếu bằng những vở tuồng cổ. Đây cũng là một thách thức lớn đối với một số đơn vị nghệ thuật tuồng mà lâu nay chỉ chuyên diễn đề tài lịch sử và đề tài hiện đại, còn tuồng cổ thì hầu như đưa vào bảo tàng. Đặc biệt với lớp diễn trẻ từ khi bước lên sân khấu chưa được diễn những vở cổ như Sơn Hậu, Tam nữ đồ vương, Đào Phi Phụng, Hộ Sanh Đàn… nay muốn diễn được phải học hàng năm chưa chắc đã được.

 

* Vậy tuồng truyền thống có gì đặc sắc so với Tuồng nói chung?

Như trên tôi đã nói tuồng đã có tuổi đời hàng trăm năm, nội dung chủ yếu là trung hiếu, tiết nghĩa, phản ảnh các cuộc đấu tranh quyết liệt giữa các phe chính nghĩa và phe phản động, cuối cùng thì kết thúc có hậu mà có thể tóm gọn trong một câu có tính mô hình là: Vua băng, nịnh tiếm, giết nịnh định đô, tôn vương tức vị…

 

Tuy vậy không phải tất cả tuồng cổ đều theo công thức nội dung và kết cấu như trên, ví dụ như vở “Lý Phụng Đình”, hay như vở Phụng Nghi Đình… hoặc tuồng của Đào Tấn đa số là không có “Vua băng nịnh tiếm” và kết thúc không có hậu.

Về nghệ thuật biểu diễn tuồng truyền thống, xuất phát từ nội dung mà hình thức phải sử dụng những động tác, vũ đạo, những trình thức hết sức phức tạp được cách điệu hoá, nghệ thuật hoá từ cuộc sống, cộng với võ thuật dân tộc. Những động tác, vũ đạo và trình thức ấy còn được thể hiện qua những đạo cụ như: đao thương, giáo, kiếm, phủ, siêu, roi ngựa…v.v. người diễn viên tuồng truyền thống còn phải hát, kết hợp với múa sao cho nhuần nhị, uyển chuyển làm cho nhân vật đẹp và có sức hấp dẫn.

 

Nói chung tuồng truyền thống là nghệ thuật sân khấu ca kịch chuyên nghiệp cao nhất, lâu đời nhất ở Việt Nam nên có thể gọi là nghệ thuật cổ điển, nghệ thuật bác học và có thể so sánh với kinh kịch Trung Quốc, kịch Noh của Nhật Bản.

Hy vọng liên hoan tuồng truyền thống lần này tại Bình Định sẽ cho người xem thấy được một bức tranh nghệ thuật cổ điển hoành tráng và đa dạng mà đã khá lâu ít thấy trên sân khấu cũng như trên màn hình TV.

 

*Nghe nói có đơn vị lần này không tham gia diễn vở truyền thống mà diễn tuồng lịch sử, như vậy có phạm quy không?

Lần đầu tiên tỉnh Bình Định tổ chức một festival Tây Sơn - Bình Định từ ngày 1 đến 3.8.2008 với các hoạt động như lễ dâng hương - dâng hoa tại điện thờ Tây Sơn; Đêm hoa đăng trên đầm Thị Nại bên cạnh cây cầu vượt biển dài nhất cả nước; đêm thơ "Hàn Mặc Tử - Xuân Diệu"; Thi Hoa hậu miền đất võ; LH võ cổ truyền VN...

Như trên tôi đã nói, Liên hoan tuồng truyền thống là phải diễn tuồng truyền thống. Tuy vậy cũng phải có châm trước, phải có một “cửa phụ” giành cho những đơn vị nào không có khả năng phục hồi vở truyền thống trong một thời gian eo hẹp, nhưng có thể bước vào sân khấu liên hoan bằng những tiết mục lịch sử nhưng biết vận dụng các thủ pháp nghệ thuật truyền thống mà làm nên một vở diễn hay mang đậm chất tuồng (Nhà hát truyền thống Khánh Hoà phục hồi và tham gia vở tuồng lịch sử “Thanh gươm hát bội”)

Sau cuộc Liên hoan tuồng Bình Định còn có cuộc toạ đàm khoa học để các nhà nghiên cứu cùng các nhà sáng tạo trao đổi, đánh giá toàn bộ các tiết mục nhằm giúp cho các đơn vị, cũng như các nghệ sĩ biết được chỗ nào thành công, chỗ còn yếu kém mà phát huy, đồng thời khắc phục. 

Lê Thu Hiền (thực hiện)