Anh Sáu Dân và Đài Tưởng niệm Bắc Sơn

(TT&VH Online) - Để có nơi tổ chức nghi lễ tưởng niệm, tôn thờ, ca ngợi công đức những anh hùng liệt sĩ, thể hiện sự trường tồn của dân tộc, Nhà nước ta chủ trương xây dựng tại Bắc Sơn, Ba Đình, thủ đô Hà Nội Đài Tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. Từ đầu thập niên 90 thế kỷ 20, UBND TP.HN và Bộ Xây dựng phối hợp tổ chức nhiều cuộc thi tìm ý tưởng thiết kế kiến trúc.

Anh Sáu Dân và tác giả bài viết bên Đài Tưởng niệm Bắc Sơn

Trong cuộc họp giới thiệu 2 phương án với các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, số đông cũng ngả về phương án cao, dẫu sao thì hình dáng đã quen thuộc, đã đi vào lòng người. Còn phương án thấp dẫu sao hình khối cũng còn mới mẻ, xa lạ và khó cảm nhận. Trong số các chuyên gia có mặt, chỉ có KTS Nguyễn Trực Luyện, Chủ tịch Hội KTS VN đánh giá cao phương án thấp.

Sau khi nghe trình bày, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã xem rất kỹ mô hình và đã quyết định chọn phương án thấp (giải Nhì) của KTS Lê Hiệp!

Đó là một quyết định đúng đắn.

Phương án giải Nhất được nhiều người đồng tình bởi thân đài tạo dáng như một toà tháp cao thanh thoát. Đỉnh đài có mái dốc, hình ảnh thân quen trong kiến trúc cổ truyền... Phương án này được chọn lọc qua nhiều cuộc thi, nội dung chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc. Tuy nhiên vẫn là hình khối quen thuộc, gò bó, ít đổi mới, chưa tạo được sự độc đáo. Còn phương án thấp (giải Nhì) thì như chúng ta đã thấy, mang hàm ý triết lý: Những người đã khuất vẫn còn sống mãi. Dân tộc Việt Nam mãi mãi đi lên. Tác giả đã tạo hình tượng một ngôi đền có mái, có cột vững chãi để tôn thờ người đã khuất. Từ ngoài vào quy tụ, từ trong ra lan toả, tạo được không gian trường tồn cho cõi âm. Phần dương thể hiện sự đang vươn lên, dân tộc Việt Nam mãi mãi đi lên. Đó là đường bao, phần đặc chung quanh. Tác giả không làm ba cấp mái thể hiện sự hoàn chỉnh, kết thúc, mà chỉ làm hai cấp để còn vươn lên.

Anh Sáu Dân và KTS Lê Hiệp (phải). ảnh: Đoàn Đức Thành.

Có một điều thú vị là mười năm sau, anh Sáu Dân vẫn theo dõi những sáng tác mới của KTS thiết kế Đài Tưởng niệm Bắc Sơn mà từ lâu Anh biết tên, nhưng chưa biết mặt. Anh Sáu biết KTS Lê Hiệp có tác phẩm Đài Tưởng niệm ở Tuyên Quang đạt giải Nhất, Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia, năm 1996 và năm 2001 các tác phẩm tượng đài của Lê Hiệp đã được Giải thưởng Nhà nước, đợt 1. Công trình Đài Tưởng niệm ở Tuyên Quang mỗi lần có dip đi qua Anh Sáu đều xem rất kỹ

Vào tháng 2/ 2003, nhân dịp ra công tác ngoài Hà Nội, anh Sáu Dân đã chủ động hẹn gặp chúng tôi. Dừng lại trước toà nhà Hội trường Ba Đình, anh nói với hai chúng tôi về quần thể kiến trúc Quảng trường Ba Đình, nên giữ lại hiện trạng những công trình mang tính lịch sử và thời đại, không nên xây thêm nhà cao tầng hoặc nhà rộng lớn quá ở khu vực này, trồng thêm nhiều cây xanh. Chú ý Lăng Bác bao giờ cũng là chủ thể, của không gian Quảng trường…

Trên đường đến Đài Tưởng niệm Bắc Sơn, đôi lần Anh Sáu dừng lại tỏ ý chưa hài lòng về đảo giao thông nơi đây. Do diện tích hẹp quá đã làm cho một khu cần yên tĩnh lại động quá, ồn ào quá, giảm đi sự trang nghiêm cần thiết để lòng người lắng đọng, tưởng nhớ đến người đã khuất. Nếu có dip quy hoạch lại cần mở rộng ra và trồng nhiều cây xanh ngăn cách để có một không gian tâm linh cần thiết.

Ngồi trước Đài Tưởng niệm, Anh Sáu kể: khi lần đầu trông thấy mô hình Đài Tưởng niệm Bắc Sơn của Lê Hiệp, bỗng dưng tôi có một sự cảm nhận lạ lùng, tôi bị thuyết phục, tự nhủ với lòng mình, một việc lớn đã xong. Đến khi anh Trực Luyện có ý kiến nữa thì tôi yên tâm. Trong câu chuyện tâm tình, chợt Anh Sáu Dân hỏi:

- Sao Hiệp không dự thi công trình này?

Lê Hiệp nói như dãi bày tấm lòng:

- Em coi đây là kỷ vật thiêng liêng nhất, nên chỉ để chiêm nghiệm chứ không dự thi. Điều em mừng là đồng nghiệp từ chỗ nói ra nói vào, nhưng nay thì ủng hộ, nên em cũng vui.

Anh Sáu Dân tâm sự: lĩnh vực nào cũng cần phải bứt phá, cái gì mới không phải ai cũng dễ dàng chấp thuận, cũng phải biết lắng nghe để rút kinh nghiệm. Anh cho biết, với công trình này lúc đầu cũng nghe nhiều ý kiến, cũng phải thôi, vì đây là vấn đề tâm linh. Dùng hình tượng để nói lên sự chết – sống, âm – dương, đất – trời, rỗng - đặc, khuyết - đầy… đâu có dễ. Điều Anh Sáu Dân tâm đắc và hài lòng là có rất nhiều nguyên thủ quốc gia, khách quốc tế đều cảm nhận sự thiêng liêng của Đài Tưởng niệm Bắc Sơn.