Bài 2: Người tình đam mê và người cha... chung thuỷ

(TT&VH) - Xung quanh hai bố con văn chương nhà Nguyễn Đình (Nguyễn Đình Thi & Nguyễn Đình Chính) thật lắm chuyện om sòm. Về chuyện bố con nhà ấy "hục hặc" nhau, thiên hạ mỗi người nói một nhẽ. Họ còn ngạc nhiên vì cái sự "chẳng giống ai" bởi chả mấy khi "con hát bố khen hay" và cũng ngược lại, chả mấy khi thấy ông con khen ông bố.

- Anh đánh giá gì về chính khách Nguyễn Đình Thi? 

- Đó là một chính khách tồi. 

- Vì sao vậy? 

- Xin minh chứng bằng một sự việc cụ thể. Năm 1946, ông Thi đã là Tổng thư ký Hội Văn hoá cứu quốc. Thế nhưng gần 60 năm sau cho tận đến khi mất, ông Thi vẫn chỉ làm đến chức Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật, tức là tương đương cái hàm Cục trưởng, Vụ trưởng. Gần 60 năm (chính xác là 57 năm), ông Thi đã phấn đấu hết sức mình để... tiến lên bằng cũ. Một chính khách mà đường quan lộ như thế thì làm sao mà nói là không tồi được? 

- Có thể vì là nghệ sĩ nên ông Thi không thích quyền lực? 

- Đó là nhận định sai lầm. Ông Thi là người rất thích quyền lực bởi mấy lẽ, thứ nhất là cái bản năng "đầu đàn" của một người có tài năng thực sự. Thứ hai, là người từng trải, ông Thi hiểu rằng trong cơ chế của ta không có quyền lực thì không thể thực thi được những ý tưởng của mình dù ý tưởng đó đúng đến đâu chăng nữa.

Nhà văn Nguyễn Đình Thi

Ông Thi không thăng tiến trên con đường quan lộ vì ông ấy luôn có chính kiến độc lập, trong khi đó cơ chế của ta lại là tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo. Thêm nữa, là một nghệ sĩ, nên bề ngoài ông Thi thường tỏ ra cứng rắn nhưng thực chất là người mềm yếu, uỷ mị và dễ thỏa hiệp. Khi làm Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam, ông Thi đã đề ra phương án cải tổ Hội Nhà văn thành một ban trị sự tự nguyện và không nhận kinh phí của Nhà nước. Thế rồi không hiểu sao ý tưởng đúng đắn đó lại không được thực hiện. 

- Cha của anh là một trong số những người sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam, đồng thời cũng là người lãnh đạo cao nhất của Hội này nhiều năm liền. Thế nhưng có lần anh lại làm đơn xin ra khỏi Hội là cớ làm sao? Hay anh muốn tạo xì căng đan? 

- Ơ hay, chuyện vào Hội hay ra khỏi Hội Nhà văn thì có gì mà om sòm thế, quan trọng thế. Nó là một hội nghề nghiệp giống như nhiều hội nghề nghiệp khác, anh thấy cần có nó hoặc ngược lại thì anh vào, còn không thì thôi. Hoặc giả có ai đó vào rồi mà thấy nó không cần cho mình hay mình không cần cho nó thì xin ra. Đơn giản thế chứ có gì đâu mà căng đan với căng lát?

- Trong trường hợp của mình, anh thấy Hội không cần anh hay anh không cần có Hội? 

- Có lẽ là cả hai. Về phía mình, tôi thuộc loại: Có tôi thì chợ (hội) vẫn đông - Tôi ra khỏi rồi thì chợ (hội) vẫn vui. Về phía Hội, có lẽ Hội không phải là nơi cần cho những tạng người cầm bút như tôi.  

- Tạng người như anh được hiểu như thế nào? 

- Tôi không nghĩ mình có tài, văn của mình hay nhưng có một điều tôi dám khẳng định tôi không bao giờ là kẻ đầu cơ văn chương.  

- Anh có vẻ không hài lòng với Hội Nhà văn? Trong đơn xin ra khỏi Hội vào năm 1999, anh viết thế nào? 

- Thật tình, tôi không quan tâm lắm đến việc hài lòng hay không hài lòng với Hội. Còn trong đơn, tôi viết giản dị rằng 20 năm là hội viên, tôi chưa làm được gì cho Hội và ngược lại. Thế thôi!

- Nhưng rồi tại sao bây giờ anh vẫn là hội viên?

 

- Với cách nhìn khách quan nhất (tất nhiên là rất khó đối với một người con), anh đánh giá Nguyễn Đình Thi là người cha như thế nào? 

Một người cha tốt, quan tâm đến gia đình, thương yêu con cháu và uỷ mị. 

Với tư cách người chồng? 

Đó là một người chồng mơ màng và rất lắm chuyện. Nhưng điều này có lẽ để những bà vợ của ông Thi đánh giá thì tốt hơn chăng. 

Người ta nói ông Thi còn có con ngoài giá thú? 

Tôi nghĩ điều đó không đúng vì trong di chúc ghi rất rõ là ông Thi chỉ có 3 người con, Nguyễn Đình Lễ, Nguyễn Đình Chính và Nguyễn Thị Nhu con bà Bùi Nữ Trâm Nguyệt Nga là người vợ đầu tiên của ông đã mất năm 1951 tại Việt Bắc.  

Còn với tư cách một người tình? 

Ông Thi là người tình say đắm.  

Được biết sắp tới, Cty truyền thông Nguyễn Đình Thi sẽ xuất bản toàn bộ di cảo của ông Thi? 

- Nghĩa là có thể có sự thay đổi? 

- Đúng vậy. Trước khi mất, ông Thi giao lại toàn bộ cho tôi với một lời dặn rằng nếu thấy nên đốt đi thì cũng đừng nên tiếc một mồi lửa.  

- Nghe những lời anh nhận xét về người cha mình, có cảm giác hình như... Nói thế nào nhỉ...? 

- Là đứa con bất hiếu hay một đứa con hay xét nét cha mình? Tôi không biết mọi người đánh giá thế nào còn theo lời ông Thi thì tôi là đứa con hiếu thảo, lễ phép và là người bạn vong niên gần gũi. Khi nhận xét về ông Thi, tôi không muốn ở tư cách người con nói về cha mình mà là nhà văn Nguyễn Đình Chính nói về nhà văn Nguyễn Đình Thi. Trò "mẹ hát con khen" bao giờ cũng nhạt nhẽo và vô bổ.    

- Vậy theo anh con người Nguyễn Đình Thi là như thế nào? 

- Ông Thi là một trong những trí thức cách mạng tiêu biểu nhưng rất phức tạp vì luôn tự giằng xé bởi ba mâu thuẫn nội tâm. Đó là mâu thuẫn của nội tại với chính khách, mâu thuẫn nội tại với nghệ sĩ và mâu thuẫn nghệ sĩ - chính khách. Còn về thành tựu, ông Thi thuộc lớp người "nằm trong tầm ngắm" của thời gian hay nói khác đi là đang được thời gian thử thách. Và cũng vì vậy, xin được nhắc lại rằng tôi không muốn cha mình thành kẻ ăn gian thành tích và đó chính là lý do chúng tôi tổ chức hội thảo về ông.

Bùi Hoàng Tám