Người yêu nhạc Việt không thể không đọc!
"Rock Hà Nội & Rumba Cửu Long" cuốn sách mà những người quan tâm đến nhạc Việt Nam không thể không đọc.
Có lẽ khi trả lời phỏng vấn của TT&VH năm 2001, Jason Gibbs cũng không hình dung ra có ngày những bài viết của mình lại có mặt trong một quyển sách ở Việt Nam. Thực tế là quyển sách Rock Hà Nội và Rumba Cửu Long - Câu chuyện âm nhạc Việt Nam có đến 2/3 là viết sau đó.
Khi tìm ra cái tên Jason Gibbs trên mạng, tôi (Nguyễn Trương Quý -TT&VH) cũng không nghĩ đến việc sẽ dịch những bài viết của anh ra tiếng Việt, mà chỉ đơn giản là muốn trao đổi một số câu chuyện xung quanh nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Tôi rất ngạc nhiên là Jason trả lời thư rất nhanh và kết thư bằng một câu tiếng Việt không dấu: “toi co the tra loi bang tieng Viet”.
Đọc những quyển sách về nghệ thuật của Việt Nam tôi thấy đa phần những cuốn sách “dối già” ấy hoặc xem như lịch sử nghệ thuật nước nhà đã hoàn tất, biện chứng đến nỗi đọc xong chỉ có thể gật đầu cái rụp; hoặc chúng dài dòng, khô cứng như những quyển giáo trình có thể làm bất cứ sinh viên nào cũng sợ gần chết.
Những bài viết về âm nhạc của Gibbs trong cuốn sách này vừa thể hiện sự hiểu biết sâu sắc của anh về văn hóa Việt Nam, vừa có tính khách quan khoa học trong phương pháp tiếp cận đối tượng nghiên cứu, qua đó vẽ nên một chân dung âm nhạc Việt nhiều chiều, phong phú và gợi mở nhiều vấn đề mới mẻ. Tác giả đã nghiên cứu cặn kẽ những bước đầu của nền tân nhạc với nhiều tư liệu quý giá, những câu chuyện sống động về thời kỳ đầu của sân khấu phổ thông Việt Nam. Nhạc Việt cũng được đặt trong sự vận động của tiến trình lịch sử với sự có mặt của những dòng nhạc cách mạng, nhạc vàng... tất cả hiện lên trong các bài viết không chỉ như những bài học của quá khứ mà là những vấn đề đến nay vẫn cần giải mã.
Gibbs đã bỏ ra mười năm trời để hoàn chỉnh một bài viết về một đề tài lớn: Quốc ca Việt Nam. Hành trình tìm kiếm bản quốc ca là tên bài viết công phu này, cũng là hành trình của anh đi tìm kiếm một lời giải đáp cho một lịch sử văn hóa và ứng xử với văn hóa của các chính thể. Điều đáng nói là bài viết sinh động với những dẫn chứng thuyết phục, thu hút người đọc trước những vấn đề có phần khá nhạy cảm. Cày xới một mảnh đất tưởng như cằn khô này lại lật ra được nhiều tầng vỉa màu mỡ, con đường nghiên cứu văn hóa không phải chỉ là khai quật di chỉ và để đấy mà ngắm suông.
Tương phản với sự khắt khe trong nghiên cứu và kỹ càng trong viết lách, ngoài đời Gibbs là một người hiền lành, có phần xuề xòa trong cuộc sống, không đòi hỏi tiện nghi. “Có lẽ vì hồi nhỏ tôi sống ở nông thôn nhiều, một bang miền núi”, Gibbs kể. Về con người xã hội, Gibbs có lẽ giống như một trí thức “xanh”, một con người cởi mở đối với những hiện tượng đời sống văn hóa. Quá trình đi tìm hiểu nhạc Việt của Gibbs là từ tân nhạc, nhạc vàng, nhạc đỏ rồi cả nhạc sốc, từ Dương Thiệu Tước cho đến cả Duy Mạnh, từ Tà áo xanh đến OK, như vậy đi (tên một bài hát gây sốc của Lâm Chấn Khanh được Gibbs đề cập trong bài viết gần đây nhất).
“Đấy là những cố gắng của tôi trong việc trả lời những câu hỏi của chính mình khi tìm hiểu về đất nước và âm nhạc Việt Nam. Là một người nước ngoài, tôi nhận ra rằng sẽ có nhiều điều mà tôi không thể hiểu hết đến tận cùng” - Gibbs nói về cuốn sách. Tất nhiên, có những thông tin và cách đánh giá của tác giả còn phải bàn và nghiên cứu lại. Nhưng một người Mỹ đã dày công nghiên cứu nhạc Việt như Gibbs thì không lẽ gì người yêu nhạc Việt lại bỏ qua cuốn sách này.
Nguyễn Trương Quý