(TT&VH Cuối tuần) - Nhiều người nghĩ làm phim ngắn tự do và phóng túng. Điều này đúng nhưng chưa đủ. Làm phim ngắn còn là sự đối diện với nỗi cô đơn của người làm phim và cảm thấy được an ủi khi xung quanh có những cộng sự tốt, khán giả đồng cảm. Và, làm phim ngắn còn phải có sự tính toán chặt chẽ đến chi li như một đoàn phim truyện chính hiệu.
Người làm phim ngắn chúng tôi thường tìm kiếm sự đồng cảm và chia sẻ hạn chế trong một bộ phận khán giả nhỏ. Chúng tôi cũng không thường tìm kiếm sự vinh danh ở các giải thưởng. Vì phim ngắn chưa bao giờ là tâm điểm của sự chú ý. Chúng tôi thường tìm kiếm cơ hội để sáng tạo những cách kể, những khuôn hình quá liều lĩnh để thử nghiệm trong những bộ phim dài. Chúng tôi cũng tìm kiếm sự tự do trong những câu chuyện, đề tài mà không một nhà sản xuất nào muốn đầu tư. Người làm phim cũng chọn phim ngắn bởi họ không có tiền để kể những câu chuyện dài hơi.
Poster phim ngắn Chung cư của tôi - tác phẩm tốt nghiệp khóa học
làm phim tài liệu trực tiếp Varan của Trịnh Đình Lê Minh
Đối diện với nỗi cô đơn
Là một người đang chọn phim ngắn làm khởi điểm cho nghề nghiệp, tôi thường xuyên đối diện với nỗi cô đơn. Với cấu trúc đoàn phim nhỏ gọn đến mức tối đa, những thành viên của đoàn phim ngắn thường gắn kết chặt chẽ hơn cả bình thường, nhưng lúc nào chúng tôi cũng thấy cô đơn bởi sự lẻ loi của mình. Không một thành viên nào chỉ đảm trách một nhiệm vụ duy nhất. Người đạo diễn cố gắng hỗ trợ mọi thành phần còn lại càng nhiều càng tốt. Anh cũng phải bắt tay vào làm từng đạo cụ, tìm kiếm, chọn lựa từng bộ phục trang cho diễn viên, bài trí bối cảnh cùng thiết kế, đóng góp những thiết bị mà anh ta sở hữu. Tôi và các bạn của mình cũng đã từng nhiều lần đem nơi mình ở ra làm bối cảnh, không chỉ cho phim của mình mà còn cho phim của đồng nghiệp. Người quay phim hay người làm âm thanh tính toán để tiết kiệm tối đa thiết bị, rồi anh ta cũng chạy đôn chạy đáo để vay mượn thiết bị từ cộng đồng làm phim. Nhà sản xuất, một chức danh rất oai, cũng thường kiêm nhiệm tất cả các vị trí khác như trợ lý đạo diễn, kế toán hay cả phục vụ hiện trường. Tất cả đều cảm nhận sự cô đơn của mình, vì họ là người duy nhất, cốt cán, không thể gục ngã.
Không có sự ràng buộc về tài chính, mọi người ràng buộc với nhau bằng uy tín và sự say sưa với nghề nghiệp, và trên hết, là tác phẩm chung. Nhưng cũng nhiều khi trục trặc xảy ra giữa những người trẻ, hăng hái nhưng cũng thừa bồng bột. Khi ấy các thành phần lại cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết. Nhưng thường xác suất bỏ cuộc là rất nhỏ. Bỏ qua cái tôi, các thành phần lại xích lại gần nhau để đưa bộ phim đến đích.
Với những người làm phim tài liệu độc lập, ám ảnh về nỗi cô đơn thậm chí còn nặng nề hơn. Phương cách chỉ một đạo diễn và một âm thanh đi theo nhân vật và các sự kiện khiến người đạo diễn phải xoay xở để làm tốt cả công việc quay phim, kể chuyện, liên hệ, tổ chức và kỹ thuật! Tôi thường phải tìm những đồng minh của mình để cảm thấy đủ nghị lực vượt qua mọi đoạn đường và sự mệt mỏi. Đồng minh có khi là nhân vật, là những đồng nghiệp hiểu công việc mình làm, và cả những người bạn luôn đón chờ xem phim của mình đầu tiên. Một lần nọ, tôi xuống quay phim một đoàn xiếc lưu động ở vùng nông thôn miền Bắc. Dù đã chuẩn bị về tâm lý, tìm hiểu thông tin rất kỹ nhưng cách thức di chuyển liên tục của họ khiến tôi không khỏi choáng váng bởi những gì đã chuẩn bị không đi theo đúng hoạch địch. Vì thế, tôi phải liên tục xoay xở để vừa đảm bảo nội dung phim, vừa phải lo xem nơi nào mình sẽ tá túc qua đêm để bắt đầu những cuộc hành trình theo đoàn xiếc. Nhân vật, ngoài việc hòa vào đời thường, cũng trở thành một người sản xuất. Anh cũng đi tìm chỗ ăn, nghỉ để người làm phim đảm bảo sức khỏe sau những giờ quay phim cực nhọc.
Trịnh Đình Lê Minh giữa “phim trường” của mình
Đam mê và… tính toán
Không ai làm phim chỉ bằng niềm đam mê. Những người làm phim ngắn cũng phải làm dựa trên sự tính toán chi tiết, dựa trên những kế hoạch làm việc lý tưởng đến mức tưởng chừng không thực hiện được. Kinh phí hạn chế, số ngày quay phải được giảm thiểu để tiết kiệm chi phí máy móc và chi phí vận hành đoàn phim. Vì vậy, áp lực đè nặng lên những người làm phim bởi tốc độ quay thì gần xấp xỉ như quay một phim truyền hình nhưng chất lượng phải là một phim điện ảnh! Chỉ cần quay không đúng tiến độ một cảnh, những người làm phim sẽ phải trả giá đắt bởi chúng tôi không có cơ hội để quay bù như những đoàn phim truyện dài.
Làm phim ngắn cũng đồng nghĩa với đánh nhanh rút gọn. Thường những người làm phim ngắn không có đủ kinh phí để trả tiền bối cảnh thế nên phải mượn, làm thật nhanh để không gây ảnh hưởng đến những người xung quanh. Cũng có khi do không xin phép quay phim, chúng tôi cũng phải làm hết tốc lực trước khi bị phát hiện. Đã không ít những lần tôi và những người bạn đã gần như khóc lóc để năn nỉ cho bộ phim được tiếp tục khi bị cản trở hay xua đuổi.
Thầm lặng tự hào
Mang tính thử nghiệm cao, đôi lúc đến mức liều lĩnh, kết quả cuối cùng không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Những người trẻ như chúng tôi vẫn còn nhiều những thiếu sót hay sự nông cạn mà khi xem lại, chỉ còn cách vò đầu bứt tóc. Tuy vậy, nếu chúng tôi đã làm hết sức mình, sự trong sáng và hồn nhiên của tác phẩm vẫn là điểm đáng tự hào, bởi mỗi bộ phim, suy cho cùng, là điểm đánh dấu cho những mốc trưởng thành.
Lặng lẽ chuẩn bị, lặng lẽ sản xuất, rồi lặng lẽ chiếu, những người làm phim ngắn luôn hướng tới trở thành những nhà làm phim toàn diện nhất bởi chúng tôi bắt buộc phải làm thế. Khi những nhà làm phim truyện, những bộ phim lớn có thể thoải mái bước đến buổi chiếu lớn, chúng tôi lại tất bật chuẩn bị cho những buổi chiếu nhỏ gọn. Lại say mê và âm thầm, chúng tôi cảm thấy hạnh phúc khi những thước phim xuất hiện trên màn ảnh, trong khán phòng có khi chỉ trên dưới mười người xem. Bởi xét đến tận cùng, làm phim là để chia sẻ. Khi những câu chuyện, những góc nhìn và cả cảm xúc được đồng cảm, đấy là lúc người làm phim cảm thấy được trân trọng, an ủi và thăng hoa nhất.
Bài 3: Phim ngắn - Mốt đang sốt?
Trịnh Đình Lê Minh (*)
(*) Đạo diễn 2 phim ngắn: Chung cư của tôi và Ngọn gió về đâu. Hiện đang theo học ngành sản xuất phim tại University of Texas Austin (Mỹ).
