(TT&VH) - Nằm ở trung tâm thành phố Mumbai, Ấn Độ, cách nhà ga trung tâm là phố Grant Road, quy tụ gần 600 xưởng thêu với lao động đều là nam giới. Đóng trên diện tích vài km2, các xưởng thêu ở đây đã giúp tạo ra nhiều tuyệt tác thời trang thế giới. Tuy nhiên những thợ thêu thùa lại bị xếp ở tầng lớp “dưới đáy” của xã hội, với tương lai mịt mờ trước mắt họ.
Người ta gọi các thợ thêu nam ở Ấn Độ là các “ari” hay “zardozi”. Hiện Mumbai ước tính có khoảng 100.000 thợ thêu nam là những người Hồi giáo tại một đất nước có đạo Hindu chiếm đa số.
Nỗi cực khổ ở "thủ đô thêu thùa"
Điều kiện làm việc tại các xưởng thêu thủ công rất tệ, với các trần lợp thấp, không điều hoà không khí, được chiếu sáng bằng những chiếc đèn tuýp nhợt nhạt, những lao động thủ công Ấn Độ ngồi bệt trên đất 14 tiếng/ngày, trước những tấm phản gỗ thấp, căng những tấm vải cần phải thêu.
Xưởng Anisa Fashion Art do Feroz Ahmed điều hành gồm khoảng 100 công nhân, chỉ vẻ vẹn có hai cửa sổ nhỏ để thông khí nóng hầm hập. Phần lớn các lao động ở đây làm việc 6 ngày trong tuần, từ 8h30 đến tận 23 giờ và ăn nghỉ tại chỗ.
Nhà thầu bán lại hợp đồng cho một nhà thầu khác, chính Feroz Ahmed cũng không biết ai là chính chủ của các đơn đặt hàng ở xưởng của anh, chỉ biết các công ty trung gian đặt tại Mỹ hoặc Italia. Hiện Feroz Ahmed đang nhận thêu những chiếc áo phông của nhãn hàng Blumarine và giá của một chiếc áo như thế được rao bán trên internet là hơn 450 USD.
 Bên trong xưởng thêu Liaqat Khan ở Mumbai, nơi chuyên sản xuất các mặt hàng theo đơn đặt hàng của nhiều tên tuổi thời trang như Ralph Lauren, Armani, Escada, Givenchy hay Chloé |
Tuy nhiên lương trả hàng tháng cho công nhân tại các xưởng như của Feroz Ahmed chỉ dao động từ 9.000 đến 14.200 rupee (150 USD - 250 USD) mỗi tháng, tuỳ theo thâm niên.
Lương thấp bởi không khó để các ông chủ tuyển dụng những thợ thêu lành nghề trên thị trường lao động. Vì thế, mỗi năm, các công nhân chỉ được trở về quê hai lần trong vòng vài tuần. Còn lại, họ làm việc suốt ngày đêm.* Một cuộc sống bấp bênh
Điều kỳ lạ ở Mumbai không có bất kỳ nữ thợ thêu nào, bởi đó là công việc rất cực nhọc và đòi hỏi sự tập trung, chính xác cao. Phụ nữ thường không được các xưởng thêu ưa chuộng.
Ngay cả những người thợ giỏi trong nghề thêu cũng nhiều khi thấy mệt mỏi. Babu, người có bề dày 25 năm cầm kim, cho biết ông không mong các con trai nối nghiệp ông, bởi nghề này vô cùng vất vả. Chưa bao giờ ông có được một ngày Chủ Nhật rảnh rỗi và sau bao nhiêu năm cắm mặt trên các khung thêu, ông không kiếm đủ số tiền để mở một xưởng thêu nho nhỏ của riêng mình.
Gabriella Cortese, chủ của nhãn hàng quần áo may sẵn Antik Batik, là một trong số hiếm hoi các nhà tạo mẫu thế giới mỗi năm “nằm vùng” ở Delhi hàng tháng trời để làm việc trực tiếp với các thợ thêu. Ông thấy rằng phần lớn các thợ thêu đều không biết đọc biết viết do theo đạo Hồi nên họ chịu sự phân biệt đối xử khá lớn.
Ngoài ra, cuộc sống của thợ thêu lành nghề rất bấp bênh, bởi các ông chủ xưởng không do dự sa thải họ nếu lượng đơn đặt hàng giảm sút.
Nghề không ai muốn gắn bó
Việc đặt hàng các xưởng thêu Ấn Độ giúp các hãng thời trang châu Âu giảm chi phí sản xuất rất lớn. Như ở Pháp, chỉ còn khoảng 200 thợ thêu làm việc tại tại một số xưởng như Lesage, Hurel, Montex, Cécile Henri, Lanel hay Emmanuelle Vernoux, với mức lương cao gấp 10 lần so với mức lương trả cho các thợ thêu Ấn Độ.
Ông Maximiliano Modesti cho biết, tuy kinh tế châu Âu đang lâm vào khủng hoảng nhưng đơn đặt hàng của các hãng thời trang vẫn tăng bởi đối với thời trang, những sản phẩm thêu tay khó có thể bị nhái và không thể sản xuất hàng loạt bằng máy. Hơn thế nữa, đội ngũ thợ thêu lành nghề của Ấn Độ rất đông đảo nên người ta hoàn toàn không phải lo về việc thiếu nhân công.
Tuy nhiên ngành thủ công này hiện đang phải đối đầu với ba khó khăn chính: thiếu thương hiệu, lương thấp và sự bảo vệ về mặt pháp lý. Khác với những nhà tạo mẫu, các thợ thêu không thành công trong việc tạo tên tuổi và lợi nhuận kiếm về cũng rất ít, nguy cơ bị đánh cắp ý tưởng là rất lớn. Đó là các lý do để, ngay cả những thợ thêu lành nghề đang làm việc trong xưởng 2M thú nhận họ thích làm tài xế taxi hơn là giam mình trong các xưởng thêu.
Ngọc Nhàn (Tổng hợp)
