(Bài dự thi) - Trong suốt mấy chục năm qua, có một người đàn ông ngày ngày vẫn đi tìm hiểu và thương yêu những bóng cây xanh của thành phố Huế. Với ông cây xanh của Huế chính là niềm đam mê lớn nhất trong sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy của mình.
Ông có thể kể tên vanh vách từng cá thể cây xanh của Huế và “ nhắm mắt” ông cũng chỉ được chúng đang xanh tốt ở trên con đường nào. Người đàn ông đó là nhà giáo ưu tú Đỗ Xuân Cẩm, cựu giảng viên trường đại học Nông Lâm Huế. Ông tâm sự : “ Hình như thiên nhiên đã ban tặng cho mảnh đất “nắng lửa, mưa dầu” này một khả năng dung nạp kỳ diệu nhiều loài thực vật di thực từ nhiều khu hệ thực vật khác nhau. Chính nơi đây, cũng là nơi hiện hữu những loài thực vật du nhập từ nhiều vùng của Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Đại Dương, Châu Âu. Thậm chí có một vài loài trong gần cả thế kỷ trước đây chỉ hiện hữu ở Huế như Chà là Canary, Bao báp…”
Ai cùng biết Huế là thành phố của cây xanh với sự hài hoà của những con đường rợp bóng cây hay những khu vườn quanh năm xanh tươi hoa trái. Ở thành phố này có những con đường nổi tiếng gắn liền với tên một loài cây nào đó như đường Phượng bay, đường hàng Me… Chính hệ thống cây xanh phong phú này cùng với con sông Hương thơ mộng chảy bồng bềnh qua thành phố đã tạo cho Huế có một không gian vừa thực vừa mơ chẳng nơi nào có được. Theo thống kê thì Huế có tới 175 loài thuộc 45 họ thực vật khác nhau. Về sắc thái thì hệ thống cây xanh Huế có đủ các gam màu cơ bản và các kiểu dáng tự nhiên như màu xanh (từ xanh thẩm đến xanh nhạt), màu vàng, màu đỏ, màu tím… ông Đỗ Xuân Cẩm đã có cái nhìn rất sâu sắc về sự phát triển của hệ thống cây xanh đô thị Huế: “ Cho dù phải chịu sự dày vò của thiên tai hàng năm, hệ thống cây xanh đô thị Huế vẫn vươn lên tìm sức sống. Nhiều cá thể cây xanh bị bão táp, mưa sa xô đẩy rạp mình, và hầu như đôi khi con người cũng quên lãng hoặc bất lực, nhưng theo năm tháng nó lại vặn mình vươn dậy. Từ đó, trên nhiều hè phố lắm cây xanh vặn vẹo nhiều chiều, tưởng chừng như có bàn tay con người tạo dáng thế theo dạng cây tiểu cảnh trong bồn hoa, chậu cảnh. Hình như thiên nhiên đã tôi luyện cho cây xanh thành phố Huế một sức sống mãnh liệt, chịu đựng kiên cường trước nhiều tác động khắc nghiệt để vẫn giữ mãi một màu xanh cho thành Huế đẹp tươi…”
Trải qua nhiều năm nghiên cứu hệ thống cây xanh thành phố Huế, ông Cẩm đã thuộc hầu hết tất cả các loại cây xanh hiện hữu ở thành phố này. Ông cho biết ở Huế không chỉ có cây Bao báp ở đường Mai Thúc Loan mà còn có 2 cây Bao báp cổ thụ khác ở đường Xuân 68 và đường Trần Phú. Đây là những cây Bao báp có mặt đầu tiên ở Việt Nam. Có một loài cây khác có nguồn gốc từ châu Phi và chỉ duy nhất có ở Huế là những cây Chà là Canary trước đây được trồng ở khuôn viên Công ty Xăng dầu - đường Hùng Vương- Tp Huế. Đáng tiếc là các cây Chà là này đã bị bứng đi nơi khác để nhường chỗ cho việc xây khách sạn. Ông Cẩm đã kịp cảnh báo cho bên môi trường nếu không thì Huế đã mất một loài cây quý và đẹp. Một số phát hiện của ông khá thú vị là ở Huế không có cây Đoác mà loài cây lâu nay ở đường Đống Đa tưởng nhầm là Đoác đó là cây Cọ dầu hay ở Huế có hai loại cây khác nhau mà lâu nay nhiều người tưởng chúng là một loài đó là Tràm liễu và Liễu rủ còn cây Bồ đề ở chùa Từ Đàm có xuất xứ từ Ấn Độ nơi Đức Phật thành đạo khác hẳn với các cây Bồ đề ở trên các đường phố Huế…Có một câu chuyện vui ông thường hay kể là khi Báo Thừa Thiên Huế cuối tuần đăng bài của ông nói về những cây Thốt nốt bên bờ sông Hương, một Việt kiều từ Campuchia về thăm quê đã điện đến toà soạn báo nói rằng nhất quyết Huế không có cây Thốt nốt. Sau khi toà soạn đưa điện thoại của tác giả bài viết cho độc giả này, ông đã chỉ cho cho vị khách nọ địa điểm của những cây Thốt nốt và sau đó là lời xin lỗi chân tình của vị khách khi ông ta tận mắt chứng kiến những cây Thốt nốt đang soi bóng xuống dòng Hương…
Cùng đi với ông Cẩm để thăm thú sự độc đáo và đa dạng của hệ thống cây xanh thành Huế mới biết rằng lâu nay rất nhiều người trong chúng ta đã bỏ qua sự kỳ diệu của thiên nhiên quanh mình. Cũng chợt nhận ra rằng năm nay cây xanh của Huế bị mất mùa hoa do đợt rét đậm kỷ lục đầu năm. Chúng tôi gọi ông là người “ nói tiếng” của cây xanh thành Huế. Ông tâm sự: “ Nếu chúng ta mong muốn Huế xanh hơn, đẹp hơn với hệ thống cây xanh sẵn có và qua màu xanh đó nói lên được tính cách của con người xứ Huế, thể hiện được nét văn hoá của một thành phố cổ ẩn chứa trong mình nhiều danh lam thắng cảnh quyến rũ, thì sẽ thấy còn lắm điều cần bàn và chúng ta cũng muốn làm sao một ngày nào đó, hệ thống cây xanh thành Huế không chỉ xứng danh là di sản văn hoá vật thể mà còn là di sản văn hoá phi vật thể”
Lê Phi Tân
