(TT&VH) - Sài Gòn, tại địa chỉ khu phố 5, phường Tân Hưng, Q.7, có xóm nghệ sĩ là nơi tập trung những người nghệ sĩ một thời, họ mưu sinh bằng đủ các loại hình nghệ thuật, từ đờn ca tài tử, cải lương, đến biểu diễn ảo thuật, xiếc, tạp kỹ… ở khắp nơi - từ sân khấu ca nhạc cho đến quán nhậu bình dân, cà phê sân vườn… Tuy danh phận “nghệ sĩ” của họ cay đắng nhiều hơn là vinh quang, nhưng trên hết ở đó là một tập thể nghệ sĩ nghèo biết đùm bọc, cưu mang những mảnh đời khốn khó để vượt qua khó khăn cuộc sống …
Tuy vậy xóm nghệ sĩ nghèo cũng có người tậu được nhà khang trang, có người có biệt tài được đưa vào mục “Chuyện lạ Việt Nam” và nhận danh hiệu Kỷ lục Guinness VN.
“Tiểu sử” xóm nghệ sĩ
Nghiệp ca cải lương cách đây chừng 10 - 15 năm là cực thịnh, nhất là các gánh hát tại các tỉnh từ miền Tây cho đến miền Đông Nam Bộ đều hoạt động hết công suất mỗi đêm. “Đời sống giới nghệ sĩ nhờ đó “lên hương” dữ lắm… Nhưng sau cái đỉnh điểm đó, nghề này cứ đi xuống như xe đổ dốc - nghệ sĩ tấu hài có danh ca Tí Nị - một công dân của xóm nghệ sĩ cho chúng tôi biết tóm tắt về “tiểu sử” xóm nghệ sĩ mà anh đã gắn bó hơn bảy năm. Anh nói tiếp với vẻ mặt anh thể hiện rõ sự nuối tiếc: "Những nghệ sĩ ít tên tuổi mỗi người phiêu bạt mỗi nơi kiếm sống, nhiều người trong số họ đã bỏ nghiệp cầm ca trong khốn khó. Nhưng khoảng năm 2000 thì những anh em còn đeo bám với nghề tụ lại tại khu này, dần dần hình thành xóm nghệ sĩ như bây giờ”.
Nghệ sĩ Út Sài, một cư dân của xóm nghệ sĩ . Ảnh MT
Còn cặp vợ chồng nghệ sĩ cải lương Phúc Ánh và Kim Hoa, trước đây đều là kép chánh và đào chánh của đoàn ca cải lương Long An, nay đã hơn 70 tuổi và là những người bám trụ với xóm nghệ sĩ này ngay từ những ngày đầu tiên. Bằng những ký ức của mình, hai vợ chồng đã vẽ ra trước mắt chúng tôi khung cảnh của xóm cách đây hơn chục năm: “Trước năm 2000 xóm này vắng hoe, chỉ có vài mái nhà toàn nhà tranh vách tôn nằm giữa đầm rau muống và muỗi thì nhiều không kể xiết. Nhưng vì khu này có ông Tư Mịn là chủ đất cho cho mướn nhà giá rẻ… nên những anh em nghệ sĩ “sa cơ lỡ vận” khắp nơi chấp nhận bám vùng này cũng là để bám Sài Gòn - nơi mà chúng tôi có thể tiếp tục hành nghề khi nhiều gánh hát của các tỉnh thành đã tan rã”.
Trò chuyện với chúng tôi, ông chủ khu trọ Tư Mịn nửa đùa nửa thật khẳng định với chúng tôi là có ba lý do chính khiến anh em nghệ sĩ tìm đến dãy phòng trọ của nhà mình. Thứ nhất là giá rẻ (vì đường vào khu trọ khá ngoằn nghoèo và phải qua một chiếc cầu hẹp chỉ khoảng rộng khoảng 1,5m); lý do thứ hai là vì anh em nghệ sĩ ở với nhau dễ cảm thông và chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau những lúc tắt lửa tối đèn; lý do cuối cùng là vì bản thân Tư Mịn cũng là người “máu mê” với nghệ thuật nên luôn sẵn lòng đón nhận anh em nghệ sĩ về ở với giá cả hợp lý…
Xóm ngủ ngày
Thoạt đầu, khi lui tới xóm nghệ sĩ nhiều lần, chúng tôi luôn thấy xóm vắng lặng, các căn phòng trọ đóng cửa ngay giữa ban ngày. Thất vọng ra về, rồi trở lại, hỏi thăm mấy chị bán cà phê gần xóm nghệ sĩ mới biết đây là “xóm ngủ ngày” làm đêm. Và để tìm hiểu nhiều điều về xóm nghệ sĩ, người viết bài này đã lần lượt làm phiền khi “liều mình” gõ cửa lần lượt những phòng trọ có diện tích 3-4m x 6m cứ “im ỉm khóa” giữa giấc trưa những ngày Hè.
8 giờ sáng cư dân khu trọ tụ tập cà phê sáng. ảnh: M.T
Căn phòng đầu tiên “bị” chúng tôi đánh thức là gia đình vợ chồng nghệ sĩ Tiểu Bảo Chung và Kiều Trang. Tiểu Bảo Chung cho biết: “Xóm nghệ sĩ có lịch trình sinh hoạt đặc biệt lắm. Từ 7 giờ đến 8 giờ là các ông thức dậy uống cà phê, trò chuyện, các bà thì ăn sáng; từ 9 giờ đến 15 giờ là thời gian chính cho mọi người ngủ nghỉ; từ 16 giờ thì cả xóm thức dậy ăn uống và chuẩn bị đi làm…”. Và ngay lúc chúng tôi nói chuyện với anh (khoảng 17 giờ), nhìn ra cửa sổ chúng tôi thấy các nghệ sĩ tại các phòng trọ lân cận lục đục chuẩn bị xe cộ, áo quần… rồi lần lượt chở nhau rời khỏi khu trọ để… đi làm.
Cố gắng chạy theo xe nhạc công Minh Trí - một trong những cư dân đầu tiên nhất của “xóm ngủ ngày”, anh cười cho biết: “Thông cảm nghe, tui đang gấp vì 6 giờ hơn là đến giờ diễn rồi, phải đi sớm cho kịp giờ rồi còn chạy show nữa. Hẹn nhà báo khi khác. Vậy nghe…”. Nói rồi nghệ sĩ bắt tay chúng tôi, xong thì chồng ngồi trước, vợ ngồi sau ôm đàn, hai vợ chồng thẳng tiến sang quận Bình Tân để kịp biểu diễn tại một buổi tiệc.
Theo thời gian, cùng với số lượng ngày càng tăng của anh em nghệ sĩ cải lương, nhiều nghệ sĩ hoạt động trong các ngành khác như hài, múa lửa, ảo thuật, xiếc… cũng vì quen biết với các nghệ sĩ cải lương tại các “hội quán” nghệ sĩ, tại các sân khấu chuyên và không chuyên, các hội chợ triển lãm mà tìm đến xóm này sống chung. Hiện nay xóm nghệ sĩ này có hơn 50 gia đình. Cư dân đông lên, chủ trọ Tư Mịn có thêm thu nhập nên cải tạo những căn nhà tranh vách tôn thành khu phòng trọ với những căn nhà tường gạch mái tôn, có thêm gác xép đàng hoàng hơn.
Mễ Thuận
Kỳ 2: Nhọc nhằn kiếm sống bằng “nghệ thuật”
