Một khoảng đất rộng chừng 16-17ha (thuộc làng Đắc Ri Peng, xã Tân Cảnh, huyện Đắc Tô, tỉnh Kon Tum) bị đào bới tung lên nham nhở, hệt như vừa trải qua trận B52. Những thùng phuy, can nhựa xếp ngổn ngang để chứa hóa chất dùng cho việc đào đãi vàng cùng với từng đống hóa chất các loại. Trên đường vào bãi vàng, chúng tôi cũng đã bắt gặp nhiều lán trại được dựng lên.
Người thanh niên đang ở nhà trông lán trại tiếp chuyện: “Tụi em phải xay đá để lấy vàng nên mất thời gian rất lâu và vất vả lắm. Còn mấy ông người Trung Quốc vào đây nói “tư vấn kỹ thuật” đãi vàng, nhưng thực ra, là dùng chất xyanua để lấy vàng...”. Sử dụng “công nghệ” chất độc nguy hiểm xyanua quả là... lợi hại! Đống đất đá chừng 30m3 phía dưới được lót bằng những tấm ni-lon rồi đem ủ, sau đó dùng xyanua đổ vào để “làm mềm” số đất đá này. Đến khi vàng “chảy” ra thành nước và đọng lại dưới tấm ni-lon, thì dùng than để “hấp thu” vàng rồi mới “chiết xuất”.
Theo những “phu vàng” ở đây, tại bãi vàng Đắc Ri Peng có tới 3-4 “chuyên gia” người Trung Quốc. Qua quan sát của chúng tôi, sau khi qua các “tầng nấc” để có được vàng, thì toàn bộ nước thải độc hại này đều đổ ra sông Pô Kô. Hậu quả thế nào thì ai cũng biết nhưng vì món lợi nhuận khổng lồ trước mắt mà họ bất chấp tất cả. Còn theo những người dân quanh vùng cho biết: Bãi vàng này hoạt động đã từ 6-7 năm nay, khiến suối Đắc Tô Har chảy qua làng Đắc Ri Peng luôn trong tình trạng đục ngầu. “Trước đây, Đắc Tô Har là dòng suối mát cung cấp nước ăn uống, tắm giặt cho cả buôn làng, còn nay thì...” - Già làng A Hon thở dài ngao ngán, chỉ vào đám ruộng gần 1ha của 7 hộ dân trong làng, già cho biết: “Trước đây, lúa xanh tốt là thế, còn bây giờ phải bỏ hoang vì đất bùn của bãi vàng trôi xuống bồi lấp ngập đến đầu gối.
Các cuộc tiếp xúc cử tri của HĐND 3 cấp, bà con đã phản ánh tình trạng đào đãi vàng này làm mất ruộng và ảnh hưởng đến cuộc sống, nhưng vẫn chưa được các cấp có thẩm quyền giải quyết thấu đáo. Chuyện kinh hoàng đã xảy ra khi 5 con bò của ông A Ing, sau khi uống phải nước tại một vũng nước do những người đãi vàng để lại, lập tức cả 5 con lăn quay ra chết. Anh A Ý - Công an viên của thôn kể lại “Loại nước có màu xanh, khi bò uống xong đi được vài bước chân đã lăn đùng giãy đành đạch vài cái rồi chết liền!...”.
Dòng Pô Kô vẫn chảy xiết, nhưng thay vào màu xanh ngắt trước đây là dòng nước đục ngầu. Tất cả đổ về công trình thủy điện Plei Krông, rồi Ya Ly, Sê San... phía hạ lưu là hàng ngàn con người đang sử dụng nguồn nước này cho sinh hoạt.
Vì nạn đào đãi vàng, dòng Pô Kô đang kêu cứu.
Theo Biên Phòng
