(TT&VH) - So với bao nhiêu học giả từng dịch và nghiên cứu về Thần khúc trên thế giới, trình độ mình làm sao bằng được. Nói thật, việc dịch Thần khúc ra tiếng Việt chỉ là một cố gắng để độc giả trong nước dễ tiếp cận kiệt tác này hơn. Và một phần, điều đó cũng bắt nguồn từ tình yêu với văn hóa Italia của tôi nữa.- GS dịch giả Nguyễn Văn Hoàn nói vậy trong buổi ra mắt Thần khúc vào chiều qua 16/11.
GS dịch giả Nguyễn Văn Hoàn
GS dịch giả Nguyễn Văn Hoàn
78 tuổi, ông đã có 18 năm “đánh vật” với bản trường ca đồ sộ này trước khi hoàn thành bản dịch của mình...
Thần khúc là trường ca của nhà thơ Italia Dante Alighieri (1265-1321), là một trong số những nhà thơ kiệt xuất nhất của nước này và thế giới. Thực tế, trước bản dịch này, 2 bản Thần khúc bằng tiếng Việt khác đã ra đời. Đầu những năm 1980, GS Lê Trí Viễn và nhà thơ Khương Hữu Dụng đã trích dịch một phần bản Thần Khúc từ tiếng Pháp để làm tài liệu giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành văn học. Tiếp đó, năm 2005, bản thân GS Nguyễn Văn Hoàn cũng đã cho ra mắt bản dịch Địa ngục - chương đầu trong tổng số 3 chương của Thần khúc. Tính ra, vị GS này đã mất khoảng 18 năm trời rải rác vừa làm việc, vừa nghiên cứu và dịch từng phần của Thần khúc cho tới khi hoàn thành.
Cách đây vài năm, mấy người bạn Italia rất ngạc nhiên khi biết tôi dịch Thần khúc - GS Hoàn kể - Với những gì tôi thấy, ở Italia, người ta tôn sùng Dante như một vị thánh của văn hóa. Khi sang đó, rất nhiều lần tôi đã chứng kiến các buổi diễn xướng, đọc Thần khúc tại quảng trường, thu hút hàng ngàn khán giả tới xem. Rồi, theo một khảo sát mới thực hiện tại 15 trường đại học Italia vào năm 2007, Dante chính là tác giả văn học được các sinh viên yêu mến và tôn thờ nhất. Khi vừa dịch xong phần Địa ngục trong Thần khúc, GS Hoàn có quay lại Italia trong một chuyến công tác. Biết tin, những người bạn của ông đã đề nghị tổ chức một buổi đọc Thần khúc, trong đó GS Hoàn trình bày bản dịch bằng tiếng Việt của mình. “Có khoảng 200 thính giả tới dự buổi gặp gỡ, ăn vận rất lịch sự. Họ chăm chú lắng nghe bản dịch của tôi, dù chắc chắn rất ít người trong số đó biết tiếng Việt. Nhìn sự nghiêm túc ấy, tôi mới hiểu người dân Italia thần thánh hóa Dante tới mức nào”.
Nhưng, cũng theo lời GS Hoàn, hai chương cuối của Thần khúc (Tĩnh ngục và Thiên đường) chính là những phần khó nhất. Một phần, đó là do sự phức tạp trong ý tưởng của Dante khi viết. Ngoài ra, trong 2 phần sau của Thần khúc, Dante cũng sử dụng rất nhiều những kiến thức chuyên biệt về lịch sử, tôn giáo, triết học. Thứ tiếng Italia được ông dùng trong thần khúc là tiếng Italia cổ và có những giá trị biểu cảm rất đặc thù.
“Chắc chắn, nếu chỉ dùng vốn tiếng Italia sẵn có, tôi không thể hoàn thành nổi công việc này - GS Hoàn tâm sự - Khi dịch, tôi đã phải tham khảo rất nhiều từ những bản dịch và nghiên cứu bằng tiếng Pháp. Mỗi đoạn thơ trong Thần khúc, tôi đều tham khảo từ 6 bản dịch khác nhau, bao gồm 3 bản tiếng Pháp và 3 bản tiếng Italia...Nói cách khác thì việc dịch Thần khúc với tôi là quá liều, cho dù đó là cái liều nghiêm túc vì quá yêu mến và say mê kiệt tác này” - ông thành thực.
|
Bản dịch Thần khúc tiếng Việt sẽ được gửi tới Tổng thống Italia |
Hoàng Nguyên
