Đường đến EURO 2012: Bóng đá phải là sự cứu rỗi

(TT&VH Cuối tuần) - Slogan của EURO 2012 là "Hãy cùng nhau tạo ra lịch sử", và những gì diễn ra tại Ba Lan & Ukraina mùa Hè sang năm sẽ không nằm ngoài tinh thần ấy. Trái bóng chỉ có một, nhưng để những cảm xúc quanh nó thật trọn vẹn, phải có sự chung tay của rất nhiều cái đầu, và trái tim... 

Lần thứ ba trong lịch sử EURO, chủ nhà là một "liên danh" (sau Bỉ - Hà Lan ở EURO 2000 và Áo - Thụy Sĩ ở EURO 2008), và sự kiện Ba Lan - Ukraina đăng cai giải đấu còn được coi là một quyết định biểu thị quyết tâm xóa bỏ lằn ranh Đông - Tây từ thời Chiến tranh lạnh (sau đó thì Nga cũng đã giành quyền đăng cai World Cup 2018). Nhưng việc "cùng nhau tạo ra lịch sử" thì không hề dễ dàng. Năm 2008, Chính phủ Ba Lan đã từng đình chỉ mọi hoạt động của liên đoàn bóng đá nước này vì các cáo buộc tham nhũng, và tư cách chủ nhà của họ đã bị nghi ngờ. Ukraina thậm chí đã phải lao đao trong công tác chuẩn bị trước thềm giải, vì lý do không đủ tài chính nâng cấp cơ sở hạ tầng, trong cơn khủng hoảng kinh tế.

Đến nay thì cả hai nước đồng chủ nhà đã nhận được cái gật đầu của Chủ tịch UEFA, ông Michel Platini: "Họ đã sẵn sàng cho EURO". Nhưng khi trái bóng chưa lăn, thì những ám ảnh của một xã hội Ukraina còn nhiều bất ổn vẫn hiển hiện. Ngay trước thềm lễ bốc thăm chia bảng, một nhóm nữ quyền có tên FEMEN đã để ngực trần ngay trước sân Olimpiysky (Kiev) để phản đối EURO 2012, bởi họ cho rằng giải bóng đá châu Âu sẽ trở thành điều kiện thuận lợi để tệ mại dâm bùng nổ, với những dòng người đổ sang Ukraina. Với họ, khi phụ nữ còn bị coi như một món hàng, thì bóng đá chẳng khác nào trò 2012 trẻ con, khi đứng cạnh sự hối hả và khắc nghiệt của cuộc sống.

Bốn ngày trước khi người hâm mộ xuýt xoa vì kết quả lễ bốc thăm hứa hẹn đem đến những cuộc đối đầu "thượng đỉnh" ở EURO 2012, thì Bộ trưởng Tài chính của các nước thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu họp khẩn cấp vì khủng hoảng nợ công. Ireland, Hy Lạp suýt vỡ nợ. Italia, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha cũng đang lao đao. Bóng đen khủng hoảng cũng bắt đầu lan tới Pháp và Đức. Hệ lụy của nó là gì? Phúc lợi xã hội đi xuống còn thất nghiệp, tệ nạn gia tăng. Đặt cạnh những viễn cảnh không mấy tốt đẹp ấy, quả bóng lại một lần nữa, thật nhỏ bé. Bỏ ra vài trăm euro để đến Ba Lan, Ukraina và mua vé vào sân để xem các trận đấu ở EURO 2012 lúc này cũng là điều khiến rất nhiều cổ động viên phải nhăn trán, cho dù các nhà tổ chức đã đưa ra mức giá rẻ nhất (30-40 euro) chỉ bằng một nửa so với mức thấp nhất của EURO 2008, để hy vọng tỷ lệ người xem không quá giảm sút, trong thời buổi khủng hoảng này.

Bóng đá không có lỗi, nhưng nó sẽ luôn chỉ là trò chơi thật tầm thường, nếu không hoàn thành sứ mệnh đem lại niềm vui. Không ai quên được hình ảnh các cổ động viên Tây Ban Nha gom góp từng euro để có thể đến Nam Phi và chứng kiến giờ phút lịch sử của bóng đá nước này, khi họ lần đầu lọt vào trận chung kết World Cup và giành chức vô địch. Cả đất nước đổ ra ăn mừng, tạm quên những âu lo về một nền kinh tế đang khủng hoảng. Hoàng hậu Ty Ban Nha, bà Sofia, đã vào tận phòng thay đồ để chúc mừng những Carles Puyol, Iker Casillas, David Villa..., về niềm vui to lớn họ đã mang lại cho đất nước. Bảy năm trước, khi người Hy Lạp lầm lì tiến vào trận chung kết EURO 2004 (và sau đó đăng quang), hàng trăm cổ động viên của họ, những người không nghĩ rằng đội tuyển ấy có thể trụ lâu đến thế trên đất Bồ Đào Nha, đã phải ngủ ngoài trời vì... hết sạch tiền tiêu. Bóng đá có sức mạnh tinh thần thật ghê gớm, giống như liều Adrenalin giúp người ta quên đi những đau đớn và lo toan.

Giờ thì một lần nữa, khi cả châu Âu phải đối mặt với một cơn khủng hoảng lớn, thì "trọng trách" của bóng đá lại càng nặng nề, và sân bóng trở thành nơi náu mình của niềm vui, vốn đang ngày một khan hiếm hơn trong xã hội nhiều những bất ổn. Khi đội tuyển Đức đá vòng loại ở các địa điểm rải rác khắp đất nước, thì mỗi nơi họ đặt chân đều biến thành một lễ hội, các cầu thủ được chào đón không khác gì những ngôi sao ca nhạc đình đám nhất. Ngay cả khi họ chưa đem lại danh hiệu, thì thứ bóng đá tích cực và đẹp mắt mà đội tuyển trình diễn trong nửa thập niên qua cũng đủ để các cổ động viên Đức sướng phát điên. Ireland, một trong những đất nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của khủng hoảng nợ công, đã phong Thánh cho huấn luyện viên Giovanni Trapattoni. Làm dấu Thánh và cầu Chúa là những điều mà người ta thường làm khi tuyệt vọng nhất. Bóng đá, ở đây, không khác gì một sự cứu rỗi.

Sẽ có rất nhiều tâm hồn được cứu rỗi như thế (và ngược lại, thâm những cơn đau tim và nỗi tuyệt vọng) ở Ba Lan và Ukraina mùa Hè sang năm. Khi trái bóng lăn theo những xúc cảm vô tư nhất, khi những cầu thủ triệu phơ vđo sn vđ nhận thức đơng trch nhiệm của họ với công chúng, khi những lo toan thường nhật phải dừng bước trước cánh cửa sân vận động. Bóng đá phải hoàn thành sứ mệnh riêng của nó, và không thể chỉ là một trò chơi bị coi thường, hoặc bị thao túng....