Chỉ 1% lương người lao động (NLĐ) cộng với 1% đóng góp của chủ sử dụng lao động, thêm 1% hỗ trợ của Nhà nước, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) mở ra một tương lai chia sẻ rủi ro với NLĐ. Nhưng nếu khoản hỗ trợ của Nhà nước là rất chắc chắn thì hai khoản còn lại chưa có gì được đảm bảo sẽ được đóng đủ.
"Gương tày liếp" bảo hiểm xã hội Bà Thúy Nga, Vụ phó Vụ BHXH (Bộ LĐ-TB&XH) cho rằng, sự ưu việt của Quỹ BHTN chính là có sự hỗ trợ của Nhà nước. Nhờ sự hỗ trợ này tính ổn định của quỹ sẽ cao, đảm bảo an sinh cho xã hội. Cũng theo bà Nga, việc thu thêm 1% BHTN sẽ rất khả thi vì BHXH đã có danh sách DN đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc rồi, chỉ việc thu thêm 1% nữa. Nhưng trên thực tế, nếu chỉ trông vào việc thu thêm của các DN chấp hành tốt BHXH bắt buộc, việc "xù" BHTN chắc chắn sẽ rất đông đảo.
Tính đến nay, tại TP.HCM, nhiều đơn vị, trong đó có cả cơ quan nhà nước vẫn đang nợ hàng trăm tỷ đồng BHXH. Việc nợ đọng BHXH đặc biệt tệ hại ở nhiều doanh nghiệp FDI. Dù mức đóng chỉ 1% tiền lương, nhưng trong thời điểm khó khăn, quỹ lương chịu nhiều sức ép, DN vẫn có thể sẽ tìm cách trốn đóng. Chưa kể, họ hoàn toàn có thể giữ lại cả 1% lương công nhân bên cạnh 1% họ phải đóng, và sau đó không đóng cả 2% này.
Nhiều lãnh đạo trong cơ quan quản lý nhà nước và công đoàn (CĐ) đều quan ngại về khó khăn khi thực hiện khi trên thực tế, các DN luôn tìm mọi cách trốn tránh các khoản thu bắt buộc. Vì vậy, làm thế nào để các DN tham gia nghiêm túc BHTN là một câu hỏi khó. Theo ông Đỗ Nhật Tân (Vụ trýởng Vụ BHXH), đáp án cho câu hỏi này là "nhân kinh nghiệm của TP.HCM trong việc khởi kiện các DN nợ BHXH cho tất cả các tỉnh, thành phố".
Nhưng nếu xét tới góc độ tố tụng, rõ ràng việc khởi kiện đem lại nhiều phiền toái. Để khởi kiện một DN ra tòa tốn khá nhiều công sức, không phải NLĐ ở DN nào cũng làm được. Thêm vào đó, những DN bị khởi kiện hiện nay tại TP.HCM đều là những DN lớn, nợ đọng lên tới hàng tỷ đồng. Còn với BHTN, áp dụng đối với các DN có từ 10 lao động trở lên thì việc khởi kiện rõ ràng là rất khó khăn, nếu không nói là quá rối rắm.
Công đoàn, đường xa thêm gánh Theo Thứ trưởng Bộ LĐ- TB&XH Nguyễn Thanh Hòa: "Không thể thực hiện tốt BHTN nếu chỉ Bộ LĐ-TB&XH đơn thương độc mã. Lộ trình này cần có sự phối hợp chặt chẽ của ba cơ quan: Liên đoàn Lao động, Sở LĐ-TB&XH cùng Bảo hiểm xã hội".
Ông Hòa cũng cho biết, tính tới thời điểm này, phía quản lý nhà nước chưa hề có kế hoạch thêm biên chế cho việc vận hành BHTN.
Như vậy, việc thanh kiểm tra, rõ ràng sẽ gặp khó khăn khi số thanh tra vốn đã thiếu kinh niên. Tại các DN, vai trò bảo vệ, giám sát lại đặt lên vai CĐ. Song tại TP.HCM và các địa phương khác trong cả nước, các DN ngoài quốc doanh luôn tìm cách trốn tránh việc thành lập CĐ cơ sở hoặc thành lập nhưng chỉ mang tính hình thức. Do đó, không dễ gì đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho NLĐ trong thực hiện BHTN. Trở ngại khác đến từ chính NLĐ là tâm lý không muốn giảm thêm thu nhập vốn đang bị thu hẹp và cũng khó thấy được lợi ích của nó trừ khi thất nghiệp. Ông Đỗ Quang Điều, Phó ban Chính sách Kinh tế, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng: "BHTN sẽ đòi hỏi công đoàn cõ sở phải nâng cao trách nhiệm và năng lực hơn nữa. Thời gian qua, công đoàn cơ sở đã thực hiện tốt chức năng giám sát của mình, phát hiện nhiều trường hợp vi phạm, trong đó có trốn đóng BHXH. Riêng BHTN chúng tôi sẽ thực hiện tốt việc giám sát".
Ông cũng cho biết, Tổng Liên đoàn Lao động VN đã có chương trình nâng cao số công đoàn viên - những người sẽ là đầu mối kiểm tra vi phạm pháp luật về BHTN và chính họ sẽ thực hiện thủ tục… Chương trình này đặc biệt chú trọng phát triển công đoàn tại những nơi có công đoàn như một số doanh nghiệp FDI. Mặc dù vậy, từ việc phát hiện đến đấu tranh thu lại bảo hiểm cũng không dễ, nhất là khi các chế tài chưa mấy tương xứng với vi phạm như hiện nay.
Theo Tin Tức
