Một "Olga Berggoltz" của Thụy Anh

(TT&VH) - Sáng nay, 9/3, Hội Nhà văn Hà Nội sẽ tổng kết và trao giải thưởng văn học năm nay. Từ khi giải thưởng được công bố, mọi sự quan tâm đều đổ dồn về Những ngã tư và những cột đèn của Trần Dần, đó là điều tất nhiên, nhưng bất ngờ lớn nhất phải kể đến giải dịch thuật dành cho Olga Berggoltz của tôi của Thụy Anh dịch (đạt số phiếu tuyệt đối 10/10).

Từ Nga, TS Kraevskaya Natalia Mikhailovna viết: "Trong thời đại thực dụng của chúng ta, khi phần lớn giới trẻ thường chỉ nghĩ đến cơm áo gạo tiền và những nhu cầu thiết thân, tìm chỗ học, kiếm việc làm lương khá, mơ hàng hiệu và xe xịn… thì trong các hiệu sách Việt Nam bỗng nhiên xuất hiện một cuốn sách thơ của nữ sĩ Nga (Xô Viết) Olga Berggoltz, người mà ngay cả ở quê hương mình cũng chưa được đánh giá đúng mức".

Nhân dịp này, TT&VH xin giới thiệu bài viết của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội về tập thơ dịch này:

1. Tuyển thơ dịch mang tên Olga Berggoltz của tôi đặc biệt ở chỗ đây là tập tuyển đầu tiên bằng tiếng Việt của nữ nhà thơ Nga-Xô viết đã khá quen thuộc với độc giả yêu thơ Việt Nam lâu nay. Có lẽ, trong nền thơ Xô viết trước đây, Olga Berggoltz không hẳn là gương mặt thơ nổi trội, nhưng khi đến Việt Nam bà đã trở thành một nhà thơ được truyền tụng và yêu mến.

Vẻ đẹp tâm hồn, nỗi buồn cuộc sống, sự cô đơn thân phận của người phụ nữ Nga, của người đàn bà làm thơ, của một con người dám sống và biết sống cho mình và cho những điều mình quý trọng, đã làm nên một gương mặt của Olga Berggoltz trong lòng độc giả Việt Nam, dẫu thơ bà chưa được dịch nhiều, chưa được in ra thành tập.

Buổi ra mắt tuyển thơ dịch Olga Berggoltz của tôi.

Giờ đây, thơ Olga Berggoltz đã lần đầu tiên xuất hiện trong tiếng Việt bằng một tập sách riêng với đầy đủ chân dung, tiểu sử, và thơ qua những chặng đường số phận của bà.

Người đồng hành của Olga Berggoltz trên đất Việt là dịch giả Thụy Anh, người đã được thơ bà quyến rũ, dẫn dắt đến với cuộc đời bà để sẻ chia cuộc sống, đồng cảm tâm hồn, khát khao tình yêu. Thụy Anh học ở Nga, nắm vững tiếng Nga, làm thơ và dịch thơ, nhưng trên hết và trước hết, chị đến với Olga Berggoltz bằng sự đồng điệu.

Olga Berggoltz của tôi, như vậy, là của Thụy Anh, khi chị đã dày công đọc các sách của Olga và về Olga để viết nên một bài tiểu luận đầy đủ, sâu sắc về nhà thơ “cây ngải đắng của nền thơ ca Xô Viết”, khi chị đã nhập thân hòa mình vào từng câu chữ tiếng Nga thơ Olga, lắng nghe và cảm nhận từng mạch đập tâm hồn của nhà thơ để đưa lại những bài dịch sát hợp và tinh tế. Những bài thơ như những trang đời lật ra cho người đọc thấy một nhà thơ chấp nhận số phận mình cùng số phận đất nước, nhân dân, kiêu hãnh trong cô đơn, không khuất phục khổ đau, giữ vững phẩm giá làm người.

Dịch giả không chỉ cố gắng truyền đạt tinh thần của bài thơ, chị còn giúp người đọc biết hoàn cảnh bài thơ ra đời, để cùng chị thấu hiểu hơn tâm trạng cảm xúc của nhà thơ. Trao giải với số phiếu tuyệt đối cho tuyển thơ Olga Berggoltz của tôi ra đời vào dịp kỷ niệm 100 năm sinh nữ thi sĩ, Hội Nhà văn Hà Nội đánh giá cao công phu dịch thuật của dịch giả Thụy Anh và cũng ghi nhận sự trở lại của những giá trị văn học Nga- Xô viết từ một lớp người dịch mới.

2. Giải vừa được công bố đã ngay lập tức có tiếng vang đến nước Nga. Tiến sĩ ngôn ngữ học Kraevskaya Natalia Mikhailovna, PGS Trường Đại học Quốc tế Kherson (Ukraine), PGS khoa Văn hóa các nước phương Đông thuộc Trường Đại học Tổng hợp Nhân văn Quốc gia Nga viết: “Việc cuốn sách của nữ nhà văn và dịch giả trẻ Thụy Anh Olga Berggoltz của tôi được Hội Nhà văn Hà Nội quan tâm và đánh giá cao là một sự kiện đáng chú ý. Trong thời đại thực dụng của chúng ta, khi phần lớn giới trẻ thường chỉ nghĩ  đến cơm áo gạo tiền và những nhu cầu thiết thân, tìm chỗ học, kiếm việc làm lương khá, mơ hàng hiệu và xe xịn… thì trong các hiệu sách Việt Nam bỗng nhiên xuất hiện một cuốn sách thơ của nữ sĩ Nga (Xô viết) Olga Bergggoltz, người mà ngay cả ở quê hương mình cũng chưa được đánh giá đúng mức. Vào lúc thi ca nghiêm túc đang dần biến mất khỏi đời sống văn hóa tinh thần của giới trẻ thì tiến sĩ giáo dục học Thụy Anh, người tốt nghiệp trường đại học sư phạm Moskva, lại cho xuất bản tập thơ dịch các tác phẩm của nữ sĩ người Nga chủ yếu được sáng tác từ những năm giữa thế kỷ trước, kèm theo những tư liệu lưu trữ và những phân tích lý giải của mình. Và cuốn sách đã có được phản hồi tích cực từ phía độc giả".

Bà chia sẻ: "Đối với tôi, sự kiện ấy là bằng chứng cho cuộc sống văn hóa tinh thần ở tầng nấc cao của người Việt và là tia hy vọng rằng, đằng sau sự hào nhoáng của cuộc sống tiêu dùng thời nay vẫn có một tầng sâu văn hóa khác”.

Bà cũng rất tự hào bởi một mối duyên, ấy là cách đây nhiều năm bà từng dạy tiếng Nga cho Thụy Anh ngày đó còn là cô bé học trò mặt tròn xoe đầy háo hức học tập.

Với giải thưởng này, Hội Nhà văn Hà Nội xin chúc dịch giả Thụy Anh sẽ đi sâu vào công việc dịch thuật, có thêm những bản dịch hay các tác phẩm văn học Nga trước đây và hiện nay, cũng như tiếp sức nối liền nhịp cầu văn học Nga -Việt từng có truyền thống tốt đẹp.