(TT&VH) - Ông chưa hề nói cho tôi biết ông có bằng cấp gì. Tôi có gặp ông vài lần khi còn “lãng du” ở phương Nam, từ Bắc mới vào, ngơ ngác như bò lạc phố, chỉ thấy hỏi ông câu gì ông cũng trả lời chân thành, tận tụy như thầy dạy học trò vậy.
 Người đàn ông cả đời đi bộ - nhà văn Sơn Nam |
Ông là thế. Một nhà văn lớn, nhà dư địa chí không bằng cấp, học giả của một vùng đất giản dị nhưng vẫn còn chứa rất nhiều bí ẩn cả trong hồn người. Cái hiểu biết của ông đến từ sách, từ cuộc đời thăng trầm của chính ông và của cả cuộc sống những người dân Nam Bộ mà ông từng ngụp lặn trong đó suốt đời như cá.
Gặp ông ta tưởng gặp một anh ba gác bị thu xe đang đi bộ về nhà hay một anh dắt heo nọc với cái túi xách tay của các bà đi chợ. Bộ dạng của ông là thế. Nhưng cái giếng hồn ông, kiến thức của ông về vùng đất phương Nam thật sâu, một chiều sâu chắc về sau này ít người có được.
Anh Phùng Quán có kể cho tôi nghe một lần nhà anh nuôi heo (phụ thêm nghề câu cá trộm Hồ Tây kiếm sống). Đến ngày heo phải hoạn. Anh mời một ông bác sĩ, ông này cũng làm thêm nghề thiến heo để phụ thêm nghề bác sĩ. Ông ta đến, khoác bờ-lu bác sĩ hẳn hoi, mở ra một hộp đồ nghề sáng bóng chắc là mượn hay chôm của bệnh viện. Cuộc hoạn heo long trọng như một ca tiểu phẫu nhà thương. Mùi cồn, i-ốt, không khí trang nghiêm. Nhưng chỉ vài ngày sau con heo chết!
Nhà văn Sơn Nam đã về cõi. Lúc sống ông không có hai bằng tiến sĩ, không có giải thưởng, huân chương, ông thường lang thang đi bộ trên đường phố giống như một anh thiến heo. Nhưng lúc ông mất rồi, chắc chắn chúng ta thấy tầng ô-zôn vẫn cho ta bóng mát thủng đi một lỗ lớn, không biết bao giờ mới hàn lại được.
Nguyễn Quang Thân
